Polski Fiat 518

(PF 518 Ardita)
(PF 518 Mazur)
(PF 518 Łazik)
Znalazłeś błąd? 


  

Polski Fiat 518 Mazur.  


Powstanie

    W okresie międzywojennym marka samochodów Fiat kojarzyła się z niezawodnością i wysoka klasa wykonania. Włoska Fabbrica ltaliana Automobili Torino, czyli w skrócie FIAT była jedna z najszybciej rozwijających się fabryk na świecie. Same zakłady w Lingotto były największymi zakładami samochodowymi w Europie, a Fiat 508 był pierwszym samochodem czteromiejscowym.

Limuzyna Fiat 518 Ardita C z silnikiem 118.
   

Limuzyna Fiat 518 Ardita L Coloniale (długa) z silnikiem 118 A.
     

Fiat 518 Ardita L z nadwoziem Torpedo.
   

Fiat 518 Ardita S - nadwozie zamknięte, przy krótkim podwoziu.
         
   

W roku 1933 we Włoszech rozpoczęto produkcję Fiata 518 Ardita. Włoska fabryka wytwarzała te samochody do roku 1938, łącznie wypuszczając na rynek 7,452 sztuki.  Fiata 518 Ardita produkowano w pięciu odmianach:

  • krótkiego podwozia (rozstaw osi 2700 mm),
  • długiego podwozia (rozstaw osi 3000 mm),
  • z silnikiem typu 118 (moc 40 KM przy 3600 obr./min) – Fiat 518 Ardita,
  • z silnikiem typu 118A (moc 45 KM przy 3600 obr./min) – Fiat Ardita 2000,
  • z silnikiem 118AS (54 KM przy 3600 obr./min) – Fiat 518 Ardita Sport

Fiat 508 w Polsce

    Postępująca w latach trzydziestych powolna motoryzacja Polski wywołała konieczności wprowadzenia na rynek samochodu osobowego krajowej produkcji. Także, a może przede wszystkim Wojsko Polskie, które było w owym czasie motorem zmian rozpoczęło realizacje koncepcji motoryzacji. Z powodu małego doświadczenia w projektowaniu samochodów osobowych zdecydowano się na zakup licencji zagranicznej.
    W roku 1932, po zaprezentowaniu podczas wystawy w Mediolanie Fiata 508, w oficjalnym przetargu wybrano konstrukcję włoską. Było to nie lada zaskoczenie, gdyż Fiat był firmą mało znaną. Dodatkowo Włosi w warunkach umowy licencyjnej zapisali zobowiązanie Państwowych Zakładów Inżynieryjnych (a dokładnie ich części, czyli Centralnych Warsztatów Samochodowych) do zaprzestania jakiejkolwiek produkcji pojazdów konkurencyjnych.

   

PF 518 Mazur z odkrytym nadwoziem.

   

    Umowę licencyjna pomiędzy PZInż, a włoskim FIATem podpisano 21 września 1932 roku. Montaż miano prowadzić w warsztatach powołanego w tym celu przedstawiciela Fiata, czyli Spółki Akcyjnej „Polski FIAT”, pod nadzorem Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie. Należy tu zaznaczyć, ze choć zakup powodowany był głownie potrzebami armii, gdyż PZInż związane były ścisłe z Ministerstwem Spraw Wojskowych, to pierwsze wersje produkcyjne niewiele miały z wojskiem wspólnego. Produkcje seryjna rozpoczęto od modelu Fiat 508 Balilla.

            Już po rozpoczęciu w polskiej fabryce produkcji PF 621 i PF 508, Minister Spraw Wojskowych planował rozszerzenie asortymentu produkcji. Do fabryki Fiata we Włoszech delegowano grupę pracowników FSOiP PZInż, gdzie mieli przejąć dokumentację techniczną.  Na rok 1936 postanowiono o produkcji serii wozów Fiat 518 w liczbie 400 sztuk. W tym samym roku umowa licencyjna z włoskim Fiat’em została rozszerzona o model samochodu Fiat 518 Ardita. Państwowe Zakłady Inżynieryjne wykonały pewne zmiany w oryginalnej konstrukcji, dostosowując pojazd do polskich warunków drogowych w zakresie zawieszenia pojazdu.s

    Koszt dokumentacji oraz pozostałe koszta przygotowania do produkcji wyniosły 1 mln zł. Modyfikacje objęły przede wszystkim zawieszenie, modyfikowane według doświadczeń nabytych przy modyfikacji Fiata 508. Warto nadmienić, iż do seryjnej produkcji wybrano Fiat’a 518 Ardita 2000 z podwoziem długim. Była to kareta, 7-mio miejscowa ze stropontenami i często z oddzielnym przedziałem kierowcy. Wersja polska miała nadwozie zmodyfikowane we Włoszech w 1936 roku, w którym dodano bagażnik związany z karoserią (po opuszczeniu oparcia siedzenia tylnego, można było dostać się do bagażnika od wewnątrz). Auto miało także chromowane listwy ozdobne i przerobione tylne błotniki. W Polsce wymieniono natomiast wskaźniki desko rozdzielczej na wskaźniki polskiej produkcji firmy „Inż. Edmund Romer, Lwów”. W luksusowej wersji 5-osobowej limuzyny z głębszymi, wygodniejszymi fotelami rozkładanymi do spania dla dwóch osób, wprowadzono zmiany, pod kątem dalekiej turystyki, pod kierunkiem inż. Henryka Urbańskiego.
       
   

Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu. Na pierwszym planie samochód PF 508. Na drugim PF 518.
   

    12 lutego 1936 r. zarządzeniem dyrektora naczelnego PZInż samochód otrzymał nazwę Polski Fiat 518 Mazur. Pierwszy egzemplarz modelu Polski Fiat 518 Mazur został wyprodukowany w roku 1937. Początkowo PF 518 produkowano w wersji zamkniętej, wykonanej prawie całkowicie ze stali, w którym drewno stosowano do niektórych elementów wewnętrznego wykończenia. Karoserie wytłaczano w Zakładach Przemysłowych „Bielany” S.A. w Warszawie, z blach sprowadzano z Włoch w stanie surowym.

            Produkcja PF 518 Mazur przedstawiała się następująco:

a) Rok 1937 – wyprodukowano 200 samochodów i 100 podwozi do prywatnego karosowania,

b)  Rok 1938 - wyprodukowano 300 samochodów i 100 podwozi do prywatnego karosowania,

c)  Rok 1939 - wyprodukowano 400 samochodów i 100 podwozi do prywatnego karosowania,

W powyższych liczbach prawdopodobnie nie znajdują się wersje pochodne, czyli uterenowione wojskowe łaziki i pojazdy typu torpedo.

Samochód ten był wygodny i elegancki, posiadający wykończenie z pogranicza samochodów luksusowych i posiadający hamulce hydrauliczne, dwuobwodowe (w tym czasie nowość).W roku 1937, gen. dyw. Felicjan Sławoj – Składkowski, Prezes Rady Ministrów, wydał okólnik zalecał urzędom administracji zakupywanie polskich samochodów. Wkrótce PF 518 stał się popularny wśród władz wojskowych i cywilnych.


Polski Fiat 518 Łazik przydzielony dowódcy 1 pułku strzelców konnych. Sierpień 1939 r.


Służba w WP

W Wojsku Polskim Polskie Fiaty 518 osobowe były używane w instytucjach administracji armii i planowania operacyjnego, a na potrzeby wojska stworzono też wersję uterenowioną.

W połowie lat 30-tych rozpoczęto motoryzację kilku jednostek. Ponieważ PF 508 III Łazik nie spełniał wszystkich wymagań stawianych pojazdom przeznaczonym dla dowódców na poziomie kompanii, szwadronu i baterii, w BBTBP opracowano samochód terentowy w oparciu o PF 518 Mazur. Samochód ten był 4-drzwiowy, z brezentowym, składanym dachem i typowym podwoziem modelu 518 (z osiami sztywnymi), wyposażoną w terenowy reduktor i szerokie ogumienie (160x40), o terenowym bieżniku.


PF 518 Łazik.
   


Polski Fiat 518 Łazik z numerem 14661, jako auto służbowe szefa sztabu 10 BK, płk Skibińskiego.
   

Wersja ta przeszła próby w 1937, które wykazały pewne wady konstrukcyjne - model ten był produkowany seryjnie. Zgodnie z terminologią wojskową model uterenowionego PF 518 otrzymał miano „łazika”. Najprawdopodobniej powstało łącznie ok. 300 sztuk PF 518 Łazik.

Następna wersja łazika na bazie Polskiego Fiata 518 z roku 1938 posiadała szereg zmian:

  • zmniejszona do 2 liczba drzwi,
  • wprowadzono niezależne zawieszenie kół przednich,
  • wprowadzono stabilizator osi tylnej,
  • wprowadzono terenowy reduktor o zwiększonym przełożeniu,
  • samoczynna blokada mechanizmu różnicowego tylnego mostu,
  • zmieniono ogumienie na 180x40,
  • zmieniono rozkład nacisków - na oś tylną (napędzaną) przypadało około 65% ogólnej masy (model poprzedni - 58%),
  • powiększono prześwit podłużny (z 210 na 280 mm) i poprzeczny,
  • zmieniono kąt zejścia z 19° na 30° (kąt natarcia bez zmian - 45°),
  • zmniejszono promień skrętu z 6 m do 4,5 m,
  • wprowadzono gładką powierzchnię spodu pojazdu,
  • wprowadzono dwa zapasowe koła umieszczone poziomo z tyłu nad bagażnikiem, tak, że  tworzyły zderzaki,
  • zwiększono do 80 litrów pojemność zbiornika paliwa (model poprzedni - 45 l)
  • zastosowano udogodnienia dla dowódców m.in. wygodne fotele z oparciami rozkładanymi do pozycji półleżącej i stolika rozkładanego o powierzchni 0,3 m².


Rok 1938. Samochód nr 14661 płk Skibińskiego z 10 BK.

Produkcja nowego modelu rozpoczęła się wiosną 1939 roku, a podzespoły przy produkcji pochodziły z Fiata 518 i Fiata 618, choć w PZInż produkowano wersję uproszczoną z jeszcze 4-o drzwiowym nadwoziem. Łącznie w Wojsku Polskim znalazło się ok. 300 PF 518 Łazik.

Epizod wrześniowy

Polski Fiat 518 Mazur, jak i Polski Fiat 518 Łazik używane były w Wojsku Polskim w roku 1939. W czasie Wojny Obronnej 1939 PF 518 Mazur użytkowany był m.in. gen. bryg. Młot-Fiałkowski, dowódca Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” oraz gen. dyw. Antoni Szyling, dowódca Armii Kraków. PF 518 Mazur był etatowym pojazdem szefa sztabu 10 Brygady Kawalerii. Kilka pojazdów służyło także w zmotoryzowanym 24 p.uł. (etatowo 3 sztuki w plutonie łączności), kilkanaście sztuk w zmotoryzowanym 10 p.s.k. (na Węgry dojechało 13 PF 518). Wiadomo, że z użytkowanych w Wojsku Polskiem ok. 300 łazików, kilkadziesiąt internowano w Rumunii i na Węgrzech.    


Żołnierze 10 BK w PF 518 podczas operacji na Zaolziu 1938.

Konstrukcja 

    Samochód osobowy z nadwoziem 5-7-osobowym, stalowym z elementami drewnianymi, zamkniętym, 4-drzwiowym (z nadwoziem specjalnym, otwartym, ze składanym dachem, stalowym, 4-osobowym). Rama z podłużnicami o profitu ceowym, wygiętymi nad tylnym mostem).
    PF 518 Mazur miał silnik FIAT 118 , gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy, dolnozaworowy, chłodzony cieczą, o pojemności skokowej 1944 cm3. Stopień sprężania 6,1 :1. Moc 45 KM (33 kW) przy 3600 obr/min. Ogumienie o wymiarach 5,50x17" (180x40). PF 518 Łazik miał silnik PZInż 157.


Podstawowe dane dla Fiat 508 III (w nawiasach podano różnice dla PF 508 I) 

(PF 518 Mazur)
Długość całkowita: 4270 mm
Szerokość: 1650 mm
Wysokość: 1679 mm
Rozstaw osi: 3000 mm
Rozstaw kół przednich: 1390 mm
Rozstaw kół tynych: 1410 mm
Prześwit: 175 mm
Masa własna: 1070 kg
Szybkość maks: 100-110 km/h 
Zużycie paliwa: 11,5 l / 100 km

(PF 518 Łazik)
Długość całkowita: 4270 mm
Szerokość: 1660 mm
Wysokość: 1750 mm
Rozstaw osi: 2500 mm
Rozstaw kół przednich: 1390 mm
Rozstaw kół tynych: 1425 mm
Prześwit: 280 mm
Masa własna: 1100 kg
Szybkość maks: 90-95 km/h 
Zużycie paliwa: 13 l / 100 km

   

Źródła

  • "Pojazdy w Wojsku Polskim 1918 - 1939"J.Tarczyński, K.Barbarski, A.Jońca"
  • "Pojazdy Wojska Polskiego w latach 1914 - 1931" T.Szczerbicki, Militaria XX wieku nr 3(12) 2006
  • "Samochody osobowe i osobowo-terenowe Wojska Polskiego 1918 - 1950" T.Szczerbicki, Warszawa 2008
  • Polskie konstrukcje i licencje motoryzacyjne A. Rummel
  • Dzieje samochodu W. Rychter

/PATHE/