Motocykl Sokół 600 RT
Znalazłeś błąd? 
Powstanie
Na
początku 1932 r., trwały przygotowanie do produkcji ciężkiego motocykla CWS
M111. W tym samym czasie powstał samodzielny Dział Motocyklowy w Biurze Studiów
PZInż. Jego kierownikiem został inż. T. Rudawski, absolwent Politechniki
Lwowskiej. Do zespołu inż. Rudawskiego należeli m.in. inżynierowie: Z.
Moźdźeński, T. Marek, J. Bidziński i J. Kleber, a także dyplomowani technicy:
S.Poraziński, S. Kostrzewski, J. Gebler, Raczek, Jakubiak i pani Pola Łukawska.
Zespół inż. Rudawskiego otrzymał zadanie skonstruowania motocykla wojskowego i cywilnego, z wózkiem o dużej wytrzymałości. Wojsko nie wykazywało większego zapotrzebowania na motocykle, w związku z czym moce PZInż nie były w pełni wykorzystywane. Zaplanowano powstanie dwóch wersji nowego motocykla, tj. turystycznej i sportowej. Wersję turystyczną projektował inż. Rudawski, a sportową inż. Możdżeński. Ponieważ inż. Rudawski przewidywał, że PZInż. nie podejmie produkcji obu typów motocykla, ze względów ekonomicznych, śpieszył się on z ukończeniem prac projektowych, względem konkurenta. W ciągu kolejnych 18 miesięcy ukończono prace projektowe, zbudowano i w sierpniu 1933 roku powstały pierwsze prototypy.
Sokół 600 RT, a na nim konstruktor inż. Tadeusz Rudawski.
Obok szef Oddziału Motocykli PZInż , inż Tadeusz Heryng.
Jak wykazały próby motocykl okazał się bardzo udaną konstrukcją. Szczególnie istotną zaletą, wobec polskich dróg, był on wyjątkowo wytrzymały oraz był tańszy on CWS M 111. Powstały łącznie 3 prototypy, które testowano w bardzo wymagających warunkach klimatyczno – drogowych. Testy prowadzono w Polsce i zagranicą. Jeden z prototypów przejechał 18.000 km po drogach i bezdrożach Kresów, które przebył prawie bezawaryjnie (jedyną usterką było pęknięcie sprężyny przedniego zawieszenia). Inny prototyp przebył przełęcze alpejskie w ramach rajdu na odcinku 5000 km. Łącznie pojazdy modelowe przebyły 50.000 km. Doświadczenia z prób posłużyły do przygotowania serii próbnej do produkcji.
Motocykl otrzymał nazwę Sokół 600 RT M 211. Skrót RT oznaczał „Rudawski Turystyczny”. Pierwsza seria ukazała się w sprzedaży w maju 1936 r. Podjęcie produkcji wersji RT doprowadziło w ostateczności do odejścia inż. Możdżeńskiego z PZInż.
Dnia 21 maja 1936 r. Polski Klub Motocyklowy zorganizował konkurs piękności motocykli w Parku Paderewskiego w Warszawie. Sokół 600, będący własnością pani Tokarskiej otrzymał Wielką Wstęgę Grand Prix.
Motocykle Sokół 600 prawie w całości produkowano w PZInż. W roku 1939 importowano jedynie łożyska toczne, łańcuchy napędowe, gaźniki Graetzin H 26 (wcześniej Amal 26) i prądnice Bosch. Rama i silnik wytwarzane były w warsztatach przy ul. Terespolskiej w Warszawie. Od 1938 roku produkowano modele unowocześnione. Zmianie uległ m.in. silnik, którego moc zwiększono do 16 KM przy 3800 obr/min. Wymianie uległa także instalacja elektryczna, część chłodnicy, konstrukcję ramy, siodła kierowcy i bagażnika.
Na początku marca 1939, ze względów ekonomicznych, złożono zamówienie na 1650 kierownic w Fabryce Broni w Radomiu, która produkowała także rowery. W końcu marca 1939 pierwsza partia kierownic została dostarczona, a kolejne dostawy miały odbywać się co 30 dni.
Sokół 600 RT z wózkiem bocznym.
Sokół 600 był stosunkowo drogą maszyną, jednak nie zniechęcało to ludzi i sprzedaż utrzymywała się na wysokim poziomie. Sokół 600 w roku 1937 kosztował 2300 zł, przy zakupie gotówkowym. Wózek boczny kosztował 680 zł. Motocykl ten był pojazdem bardzo popularnym. Pracownicy PZInż. mogli nabyć motocykl od marca 1938 r. po obniżonej cenie 1840 zł za motor i 578 zł za wózek boczny. Korzystali także z dobrych warunków kredytowych. Warto przypomnieć, że w 1938 roku, władze skarbowe premiowały nabywców polskich pojazdów, przez co cena Sokoła 600 była niższa o 20%, ze względu na odliczenia od podatku dochodowego. Przez to pojazd stał się niezmiernie atrakcyjny, względem zagranicznej konkurencji. Grupy nabywców mogły liczyć na upusty grupowe.
Nie sposób dziś ustalić, ile motocykli Sokół 600 RT opuściło fabrykę. Do września 1939 r. zbudowano prawdopodobnie ok. 4000 motocykli, w tym zapewne połowę z 500 motocykli zaplanowanych do produkcji w 1939 r. Wiadomo też, że kilkadziesiąt motocykli zmontowali pracownicy już w czasie okupacji i pomimo kontroli niemieckiej wyprowadzili za bramę.
Motocykle Sokół 600 zapisały się pozytywnie także w polskim sporcie motorowym. Uczestniczyły w Rajdzie Tatrzańskim, jednej z najtrudniejszych imprez w Polsce. Poza tym 3 sztuk (na 15 motocykli) użyto w Olimpijskim Zjeździe Motocyklowym do Berlina w 1936 r., z okazji Igrzysk Olimpijskich. Największym osiągnięciem tego modelu było zdobycie przez dwie maszyny Kasprowego Wierchy w sierpniu 1939 r., od strony Myślenickich Turni.
Zespół inż. Rudawskiego otrzymał zadanie skonstruowania motocykla wojskowego i cywilnego, z wózkiem o dużej wytrzymałości. Wojsko nie wykazywało większego zapotrzebowania na motocykle, w związku z czym moce PZInż nie były w pełni wykorzystywane. Zaplanowano powstanie dwóch wersji nowego motocykla, tj. turystycznej i sportowej. Wersję turystyczną projektował inż. Rudawski, a sportową inż. Możdżeński. Ponieważ inż. Rudawski przewidywał, że PZInż. nie podejmie produkcji obu typów motocykla, ze względów ekonomicznych, śpieszył się on z ukończeniem prac projektowych, względem konkurenta. W ciągu kolejnych 18 miesięcy ukończono prace projektowe, zbudowano i w sierpniu 1933 roku powstały pierwsze prototypy.
Sokół 600 RT, a na nim konstruktor inż. Tadeusz Rudawski.
Obok szef Oddziału Motocykli PZInż , inż Tadeusz Heryng.
Jak wykazały próby motocykl okazał się bardzo udaną konstrukcją. Szczególnie istotną zaletą, wobec polskich dróg, był on wyjątkowo wytrzymały oraz był tańszy on CWS M 111. Powstały łącznie 3 prototypy, które testowano w bardzo wymagających warunkach klimatyczno – drogowych. Testy prowadzono w Polsce i zagranicą. Jeden z prototypów przejechał 18.000 km po drogach i bezdrożach Kresów, które przebył prawie bezawaryjnie (jedyną usterką było pęknięcie sprężyny przedniego zawieszenia). Inny prototyp przebył przełęcze alpejskie w ramach rajdu na odcinku 5000 km. Łącznie pojazdy modelowe przebyły 50.000 km. Doświadczenia z prób posłużyły do przygotowania serii próbnej do produkcji.
Motocykl otrzymał nazwę Sokół 600 RT M 211. Skrót RT oznaczał „Rudawski Turystyczny”. Pierwsza seria ukazała się w sprzedaży w maju 1936 r. Podjęcie produkcji wersji RT doprowadziło w ostateczności do odejścia inż. Możdżeńskiego z PZInż.
Dnia 21 maja 1936 r. Polski Klub Motocyklowy zorganizował konkurs piękności motocykli w Parku Paderewskiego w Warszawie. Sokół 600, będący własnością pani Tokarskiej otrzymał Wielką Wstęgę Grand Prix.
Motocykle Sokół 600 prawie w całości produkowano w PZInż. W roku 1939 importowano jedynie łożyska toczne, łańcuchy napędowe, gaźniki Graetzin H 26 (wcześniej Amal 26) i prądnice Bosch. Rama i silnik wytwarzane były w warsztatach przy ul. Terespolskiej w Warszawie. Od 1938 roku produkowano modele unowocześnione. Zmianie uległ m.in. silnik, którego moc zwiększono do 16 KM przy 3800 obr/min. Wymianie uległa także instalacja elektryczna, część chłodnicy, konstrukcję ramy, siodła kierowcy i bagażnika.
Na początku marca 1939, ze względów ekonomicznych, złożono zamówienie na 1650 kierownic w Fabryce Broni w Radomiu, która produkowała także rowery. W końcu marca 1939 pierwsza partia kierownic została dostarczona, a kolejne dostawy miały odbywać się co 30 dni.
Sokół 600 RT z wózkiem bocznym.
Sokół 600 był stosunkowo drogą maszyną, jednak nie zniechęcało to ludzi i sprzedaż utrzymywała się na wysokim poziomie. Sokół 600 w roku 1937 kosztował 2300 zł, przy zakupie gotówkowym. Wózek boczny kosztował 680 zł. Motocykl ten był pojazdem bardzo popularnym. Pracownicy PZInż. mogli nabyć motocykl od marca 1938 r. po obniżonej cenie 1840 zł za motor i 578 zł za wózek boczny. Korzystali także z dobrych warunków kredytowych. Warto przypomnieć, że w 1938 roku, władze skarbowe premiowały nabywców polskich pojazdów, przez co cena Sokoła 600 była niższa o 20%, ze względu na odliczenia od podatku dochodowego. Przez to pojazd stał się niezmiernie atrakcyjny, względem zagranicznej konkurencji. Grupy nabywców mogły liczyć na upusty grupowe.
Nie sposób dziś ustalić, ile motocykli Sokół 600 RT opuściło fabrykę. Do września 1939 r. zbudowano prawdopodobnie ok. 4000 motocykli, w tym zapewne połowę z 500 motocykli zaplanowanych do produkcji w 1939 r. Wiadomo też, że kilkadziesiąt motocykli zmontowali pracownicy już w czasie okupacji i pomimo kontroli niemieckiej wyprowadzili za bramę.
Motocykle Sokół 600 zapisały się pozytywnie także w polskim sporcie motorowym. Uczestniczyły w Rajdzie Tatrzańskim, jednej z najtrudniejszych imprez w Polsce. Poza tym 3 sztuk (na 15 motocykli) użyto w Olimpijskim Zjeździe Motocyklowym do Berlina w 1936 r., z okazji Igrzysk Olimpijskich. Największym osiągnięciem tego modelu było zdobycie przez dwie maszyny Kasprowego Wierchy w sierpniu 1939 r., od strony Myślenickich Turni.
Służba w WP
Od
połowy 1935 r. prowadzono wojskowe rajdy z użyciem Sokołów 600. W rajdach tych
często uczestniczył inż. Rudawski. W dniach 22.VI. – 12.VII. 1936 r.
przeprowadzono rajd na trasie Ursus – Siedce – Brześć n.Bugiem – Białowieża –
Wołkowysk – Nieśwież – Wołożyn – Wilno – Grodno – Augustów – Grajewo –
Wojciechowice – Ursus. Dwa motocykle przejechały po 1800 km każdy. W tym czasie
używane były jako środki łącznościowe w czasie marszu. W wyniku tych rajdów
uznano Sokoły 600 za nadające się do służby wojskowej.
Sokół 600 w 1 Morskim Batalionie Strzelców.
Motocykle Sokół 600 wprowadzono do wyposażenia Wojska Polskiego w roku 1936, początkowo w oddziałach saperskich, w tym w Batalionie Elektrotechnicznym w Nowym Dworze Mazowieckim i naziemnej obsłudze lotnictwa. Według założeń Sokół 600 miał od 1940 roku stanowić podstawowy motocykl WP, wobec planowanego zatrzymania produkcji Sokół 1000. W latach 1939 – 44 Wojsko planowało zakup na zapas 2500 sztuk. Poza tym do września 1939 r. oficerowie wojsk pancernych i zmotoryzowanych korzystali z dofinansowania Ministerstwa Spraw Wojskowych jeśli chcieli zakupić Sokół 600 na prywatne potrzeby, pod warunkiem używania także do celów służbowych. Oficerowie innych służb cieszyli się preferencyjnymi kredytami.
Przed wybuchem wojny, dla potrzeb wojska powstały dwa prototypowe modele motocykla Sokół 600.
Sokół 600 w 10 Brygadzie Kawalerii podczas manewrów na Wołyniu w 1938 r.
Motocykle Sokół miały być wyposażone w rkm wz.28, który
miano mocować na obrotowej podstawie na rurowej poręczy wózka. Poza tym
prowadzono próby w latach 1936 - 37 polegające na zawieszaniu skrzynek na
amunicję do rkm przy tylnym kole. Prowadzono także prace koncepcyjne nad
przewożeniem „min podrzucanych”, które załoga miałaby miotać. Wykonano w tym
celu prowadnicę szynową dla motocykla solo. Pojazd przeznaczono dla saperów
kolejowych, jednak nie wiadomo, czy powstał prototyp. Warto też wspomnieć, że w
zmotoryzowanym 10 Pułku Strzelców Konnych zamontowano w grudniu 1938 r. na
Sokołach 600 uchwyty do przenoszenia pojazdów.
Sokół 600 w 1 Morskim Batalionie Strzelców.
Motocykle Sokół 600 wprowadzono do wyposażenia Wojska Polskiego w roku 1936, początkowo w oddziałach saperskich, w tym w Batalionie Elektrotechnicznym w Nowym Dworze Mazowieckim i naziemnej obsłudze lotnictwa. Według założeń Sokół 600 miał od 1940 roku stanowić podstawowy motocykl WP, wobec planowanego zatrzymania produkcji Sokół 1000. W latach 1939 – 44 Wojsko planowało zakup na zapas 2500 sztuk. Poza tym do września 1939 r. oficerowie wojsk pancernych i zmotoryzowanych korzystali z dofinansowania Ministerstwa Spraw Wojskowych jeśli chcieli zakupić Sokół 600 na prywatne potrzeby, pod warunkiem używania także do celów służbowych. Oficerowie innych służb cieszyli się preferencyjnymi kredytami.
Przed wybuchem wojny, dla potrzeb wojska powstały dwa prototypowe modele motocykla Sokół 600.
- M 231 – prototyp z napędzanym kołem wózka bocznego,
- trzykołowy pojazd jednośladowy o dwóch napędzanych tylnych kołach (tzw. przyczepa tandemowa).
Sokół 600 w 10 Brygadzie Kawalerii podczas manewrów na Wołyniu w 1938 r.
Kolorowane zdjęcie wykonane na Zaolziu w 1938 r.
Żołnierze przy motocyklu Sokół 600.
Policja Państwowa
Pewna liczba Sokołów 600 znalazła się w Policji
Państwowej. Od lipca 1937 r. Policja dokonywała zakupów omawianych motocykli
także na potrzeby nowo utworzonych oddziałów ds. ruchu drogowego. Zakupiono 25
jednośladów z bocznymi wózkami (oraz 8 samochodów PF 508). Oddziały działały na
terenie województwa warszawskiego, kieleckiego, krakowskiego i łódzkiego.
Epizod wrześniowy
Motocykle
Sokół 600, we wrześniu 1939 r. znajdowały się na wyposażeniu wszystkich broni i
służb. Wojsko używało wersji bez wózka dla gońców, jak i wersji z wózkiem
bocznym. W Warszawskiej Brygadzie Pancerno – Motorowej znalazło się ok. 100
Sokołów 600 (czyli ponad 1/3 jej motocykli).
Dowódca 73 pułku piechoty ppłk Piotr Sosialuk w wózku bocznym motocykla Sokół 600.
Zdjęcie z 4 września 1939.
Konstrukcja
Sokół
600 miał ramę o konstrukcji rurowej, podwójnej, zamkniętej o
zawieszeniu przednim z widelcem trapezowym. Całość wykonana z rur
stalowych konstrukcyjnych, resorowanym centralną sprężyną. Silnik był
oryginalną koncepcją - jednocylindrowy, dolnozaworowy, o pojemności
skokowej 575 cm3, w pierwszej wersji o stopniu sprężania 4,6:1 i mocy
15 KM, czyli 11 kW przy 3900 obr/min. Silnik zawieszono na 3 tulejach
gumowo stalowych, co eliminowało drgania w czasie pracy. Układ
smarowania obiegowo - rozbryzgowy, wyposażony w urządzenie
doprowadzające olej specjalnym kanałem na powierzchnie gładzi
cylindrowej - wynalazek ten został opatentowany przez PZInż w 1936 r.
Patentem objęto także zbiornik oleju silnikowego.
Skrzynia biegów miała trzy przełożenia . Stanowiła, wraz ze sprzęgłem oddzielny zespół umieszczony w specjalnym otworze w dzielonym bloku silnika. Sokół 600 był tak skonstruowany, że możliwym było naprawianie każdego zespołu niezależnie. Motocykl posiadał też system automatycznego smarowania łańcucha napędowego.
Silnik motocykla Sokół 600 RT, z wyjętą skrzynią biegów.
Oba koła były takie same. Można je było demontować bez bębnów hamulcowych. Położenie szczęk hamulcowych można było regulować w miarę zużywania się okładzin. Siodło było resorowane z możliwością zastosowania 3 rodzajów sprężyn o różnej grubości drutu. W pierwszej wersji resorowano także bagażnik, na którym montowano siodło pasażera, w razie potrzeby.
Skrzynia biegów miała trzy przełożenia . Stanowiła, wraz ze sprzęgłem oddzielny zespół umieszczony w specjalnym otworze w dzielonym bloku silnika. Sokół 600 był tak skonstruowany, że możliwym było naprawianie każdego zespołu niezależnie. Motocykl posiadał też system automatycznego smarowania łańcucha napędowego.
Silnik motocykla Sokół 600 RT, z wyjętą skrzynią biegów.
Oba koła były takie same. Można je było demontować bez bębnów hamulcowych. Położenie szczęk hamulcowych można było regulować w miarę zużywania się okładzin. Siodło było resorowane z możliwością zastosowania 3 rodzajów sprężyn o różnej grubości drutu. W pierwszej wersji resorowano także bagażnik, na którym montowano siodło pasażera, w razie potrzeby.
Podstawowe dane
Silnik: czterosuwowy, jednocylindrowy, dolnozaworowy, napędza koło tylne za pomocą łańcucha.Średnica cylindra x skok tłoka / pojemność skokowa: 83 x 106 / 575 cm3
Stopień sprężania: 4,6:1
Moc: 15 KM przy 3900 obr. / min
Sprzęgło: mokre, wielotarczowe
Skrzynia biegów: o trzech przełożeniach, sterowana ręcznie lub nożnie
Zapłon: iskrowy lub bateryjny
Rama: rurowa, podwójna, zamknięta
Zawieszenie przednie: widelec trapezowy z ciernymi amortyzatorami skoku i kierunku.
Zawieszenie tylne: sztywne
Ogumienie: Polska Opona „Stomil" 4,00 x 9
Długość / szerokość / wysokość - 2160 / 780 / 1000 mm
Rozstaw osi: 1430 mm
Masa własna: 146 kg
Prędkość maksymalna: 110 km / h
Zużycie paliwa: 4 l / 100 km
Zużycie oleju: 0,1 / 100 km
Źródła
- "Polskie motocykle 1918 - 1945" J.Tarczyński
- "Brygada Motorowa Płk. Maczka" J.Majka
- "Pojazdy Wojska Polskiego 1939" A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński
- "Siwki, Fiaty i Sokoły" J.Paciorkowski, Magazyn Policja 997, nr 4(49) kwiecień 2009 r.
- www.odkrywca.pl
/PATHE/