Powstanie

    Przez cały okres lat 20-tych Wojsko Polskie używało motocykli kilkudziesięciu różnych marek, pochodzących z różnych zakątków świata. Większość maszyn była bardzo wysłużona i z miesiąca na miesiąc ich liczba się zmniejszała.  

     Doktryny wojenne wymagały jednak posiadania motocykla własnej produkcji tak, aby na wypadek konfliktu uniezależnić się od importu. W sytuacji ekonomicznej i politycznej końca lat 20., młodego państwa polskiego nie stać było na tworzenie nowych konstrukcji motoryzacyjnych i kilkuletnie prace badawcze nad ich udoskonaleniem. Sięgnięto zatem po sprawdzone wzorce i stworzono motocykl bazujący na konstrukcjach amerykańskich. Wprowadzenie zaś kilku drobnych zmian stylistycznych miało nadać oryginalności konstrukcji. Tak powstał pierwszy polski motocykl wojskowy produkowany seryjnie – CWS M5

    Centralne Warsztaty Samochodowe powstały jeszcze w czasie I wojny światowej, przy ul. Terespolskiej 34/36 w Warszawie. Początkowo miały one zajmować się remontem sprzętu wojskowego znajdującego się na stanie Wojska Polskiego, a przejętego od zaborcy. Z czasem zakład rozbudowywano, aż w 1927 roku powstał tam samochód CWS T-1. W roku 1928 zakłady przemianowano z CWS na Państwową Wytwórnię Samochodów i pod tą nazwą włączono ją do Państwowych Zakładów Inżynierii.

Seria S-0 i S-III

    Testy serii próbnej rozpoczęto późną wiosną. Oznaczono ją jako serię S-0 Próby prowadzone do września 1929 roku ujawniły coś, czego należało się spodziewać, czyli liczne wady silnika i podwozia motocykla. Stwierdzono m.in. urywanie się zaworów, wybijanie gniazd zaworowych, ścieranie się powierzchni krzywek rozrządu, pękanie sprężyn, czy samoczynne wyskakiwanie biegów i inne mniejsze lub większe usterki. Wojsko zaczęło więc składać coraz więcej reklamacji do producenta, a w PZInż. rozważano nawet wstrzymanie produkcji i zezłomowaniem całej serii próbnej.

CWS M 55 z serii S-O. Widoczna dobrze górna belka ramy i inny niż późniejszy bak paliwowy.


CWS M 55 z nowszej serii S-III

    Przyjęto ostatecznie inną opcję, tj. usunięcie usterek w serii próbnej, jak proponował inż. Zygmunt Okołow. W związku z tym analizę konstrukcyjną najważniejszych elementów motocykla rozpoczął inż. Stanisław Malendowicz. W wyniku zmian przez niego wprowadzonych uzyskano o wiele lepsza pracę silnika, w tym powiększenie mocy do 16 KM oraz osiągnięto wymagane minimum trwałości. Nie zajęto się jednak poprawą działania podwozia. Oceniano, że w wyniku zastosowania lepszej jakości stali, ustanie zjawisko pękania ram i elementów zawieszenia.

    Testy drogowe wykazały jednak, że rama wciąż pęka. Stwierdzono także, że niektóre części są wadliwie wykonane i niezgodnie z projektem. Lepiej oceniono tylko pracę silnika. Motocykl uzyskał także 80 km/h. Wskazywano jednak, że należy zmienić materiał z jakiego jest wykonany.
 
    Poprawki i modyfikacje wprowadzone w „modelu drugi, numer próbny 4” istniejącego motocykla, doprowadziły do powstania motocykla prototypu motocykla CWS M55 „typ C4S”. Do produkcji przeznaczono go jako serię S-III.

Unikatowe zdjęcie CWS M 55 (S-III) od strony tłumika.

   

Produkcja i odbiór wojskowy

    Większość elementów produkowano na miejscu w PZInż. Korzystano jednak z usług poddostawców. Koła sprowadzano z Fabryki Rowerów i Motocykli „B.Wahren” z Warszawy. Zbiorniki paliwa pochodziły z firmy „Tank” (później zwaną Zakłady Przemysłowe „Bielany” S.A. Warszawa). Elementy zagraniczne starano się ograniczać do minimum. Z zagranicy sprowadzano instalację elektryczną zapłonową typu iskrownikowego (marki Bosch, Splitdorf lub Scintilla), oświetleniową z prądnicą (marki Splitdorf DU7H lub Bosch), łożyska, ogumienie, gaźnik i szybkościomierz (marki Jaeger, Corbiu lub polecany przez wojsko Smith).

    Pierwszy publiczny pokaz motocykla CWS M55 pokazano publicznie na Wystawie Komunikacji i Techniki w Poznaniu w 1930 roku. Cena motocykla była wysoka, gdyż wynosiła 4.750 zł, a za wózek boczny należało dopłacić 1.500 zł. Wyposażenie dodatkowe, w skład którego wchodził prędkościomierz z licznikiem kilometrów, zapasowa opona i dętka, pokrowce na wózek i koło zapasowe, kosztowało 332,20 zł. Cenę można było porównać do małego samochodu. Wszystko to spowodowało, że jedynym odbiorcą było wojsko i instytucje państwowe.

    Pierwsza umowa na dostawę CWS M55 została podpisana z PZInż. łącznie na 20 sztuk. Odbiór serii nastąpił w niewielkich partiach pomiędzy 23 stycznia, a 25 września 1931 roku. Odebrane pojazdy deponowano w Centralnej Składnicy Samochodowej przy ul. Stalowej 77, podległej Zakładowi Zaopatrzenia Inżynierii. PWS (dawny CWS) udzielał rocznej gwarancji obejmującej materiał i wykonanie. Kolejne odbierane motocykle oceniano dobrze i zaliczano je do najwyższej wojskowej klasy A. Odbiór CWSów dla wojska przebiegał bez poważnych zakłóceń.

    Produkcję motocykli CWS M55 zakończono w 1932 roku. Nie wiadomo do końca ile motocykli wyprodukowano. Najprawdopodobniej wyprodukowano łącznie 87 sztuk, tj. 47 w 1931 roku i 40 w 1932 roku. Niektóre źródła podają, że produkcja mogła sięgnąć 200 sztuk, choć wydaje się to wątpliwe. Można przypuszczać, że do momentu zakończenia produkcji ( w 1931 r. ) fabrykę opuściło 100 silników CWS M 55 obu serii i 11 kompletów części zamiennych.

Motocykl  M 55 w CWBP w Modlinie. Po lewej tankietka TK-3.

Służba cywilna

    Dwa motocykle trafiły do Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie. Przekazano je 11 lutego 1931 roku. 

        30 marca 1931 roku Poczta Polska w Warszawie zakupiła 10 sztuk CWS M55 z oponami Dunlop. Podnosiło to ich cenę. CWSy wraz z motocyklami Harley Davidson służyły do usprawnienia obsługi pocztowych skrzynek ulicznych. Termin realizacji zamówienia pocztowego wynosił 37 dni i ponieważ był on bardzo krótki, to motocykle te wykazywały pomniejsze awarie. Warto wspomnieć tu, że ponieważ producent nie śpieszył się z uwzględnieniem reklamacji, to inż. K. Rogoziński (kier. Tech. Taboru motocyklowego poczty) powiązał 8 uszkodzonych motocykli i stworzył karawanę ciągniętą przez Harleya. W dzień przejechał przez ulicę stolicy demonstrując jakość pojazdów. Jego reklamacja została szybko uwzględniona.

    Warto w tym miejscu jedynie wspomnieć, że CWS M55 brał udział w licznych imprezach sportowych, jak np. w rajdzie „Dookoła Polski” w 1930 roku, Rajdzie „Unionu” w 1931 roku, czy w rajdzie „Po ulicach Warszawy”. Brały tez udział w wystawach i konkursach piękności w Parku Paderewskiego w Warszawie.

CWS  M55 w Wojsku Polskim

    Posiadane przez wojsko motocykle importowane zaczęto zastępować motocyklami CWS M55 od połowy 1930 roku. Nie sposób określić w jakich jednostkach się znajdował. Jak pokazują materiały zdjęciowe znalazł się on m.in. w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Modlinie, w Dywizjonach Pociągów Pancernych. Zapewne można było go znaleźć i w jednostkach piechoty, jak i kawalerii. Wiadomo, że służył on we wrześniu 1939 roku.

    Wojsko Polskie używało wersji CWS M55 zwykle z przyczepką boczną. Wojsko prowadziło eksperymenty z przyczepką boczną w wersji radio. Na CWS M 55 montowano też uchwyty do broni maszynowej. Służył on głównie do celów łącznościowych.

        W Polsce obecnie znajdują się dwa M 55, w tym jeden, którzy przybył zza wschodniej granicy. 

CWS M 55 w eksperymantalnej wersji radio.

   

Konstrukcja

Silnik i bak CWS M 55 serii S-III.