Ciężarówka URSUS A
(Ciężarówka 2,5 tony) (Transporter tankietek TK)(Sanitarka URSUS A)
Znalazłeś błąd? 
Ciężarówka URSUS A, z kabiną najnowszego typu.
Powstanie
W roku 1924 M.S.Wojsk podpisało umowę z
Zakładami Mechanicznymi „URSUS” S.A. na przedprodukcyjną dostawę ciężarówek SPA
25C Polonia oraz ciężarówek 3 t Berliet CBA. Ciężarówka SPA 25C które stanowiła
włoską modyfikację ciężarówki, dostosowaną do polskich, trudniejszych warunków
drogowych. Zamówienie miało być zrealizowane w 3 partiach po 150 sztuk.
Pierwszą partię miała być w pełni produkcji włoskiej, kolejna partia miała być
składana w URSUSie, a trzecia już w pełni produkowana przez polskiego
producenta.
Zakłady „Ursus” nie były jednak gotowe do montażu i produkcji samochodów w skali do której się zobowiązało. Skutkiem tego uzgodniono z M.S.Wojsk i firmą Berliet na zmontowanie 400 sztuk samochodów Berliet we Francji i ich dostawę do Polski. Odstąpiono tym samym od produkcji ciężarówek Berliet i zastąpiono je produkcją SPA. Wojsko zgodziło się na dostawę zwiększonej liczby, tj. 350 ciężarówek SPA produkowanych w Polsce.
11 lipca 1928 roku, pierwsze 52 sztuki samochodu Ursus A, opuściły fabrykę. Do końca 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, z planowanych 600. Ciężarówka Ursus A była licencyjną wersją SPA 25C Polonia, dostosowaną do polskich, trudnych warunków drogowych i w początkowej wersji niewiele różniła się od włoskiego pierwowzoru. Główną zmianą było zwiększenie ładowności z 2 t do 2,5 t. Zmieniono także chłodnicę włoską na chłodnicę polskiej konstrukcji, która była rozbieralna i o konstrukcji segmentowej, co spełniało to oczekiwania Wojska Polskiego. Zakładano, że w razie przebicia, przestrzelenia uszkodzeniu ulegnie jedynie fragment chłodnicy, bez wpływu na pozostałe. Zmiany opracowało Biuro Konstrukcyjne Fabryki Samochodów, pod kierownictwem inż. Witolda Jakusza.
Żołnierze WP przy URSUSie A. Samochód z zadaszoną, niepełną kabiną drewnianą.
W roku 1928, wraz z produkcją ciężarówek URSUS A, włoska firma FIAT rozpoczęła akcję promocyjną swoich samochodów w Polsce. Zorganizowała ona rajd trzy dniowy, w grudniu, w ciężkich warunkach pogodowych, na trasie Warszawa – Zakopane – Warszawa, w którym brały udział m.in. sanitarki na podwoziu URSUS A. Ciężarówki URSUS zakończyły go bez żadnych usterek. Poza tym, jedna z sanitarek, w czasie pobytu w Zakopanem wjechała do sanatorium wojskowego na szczycie Gubałówki, przy trasie zasypanej śniegiem i spadkiem 20%, co do dziś jest istotnym osiągnięciem.
Produkcja Ursus A, trwała do roku 1931. Łącznie wyprodukowano 884 pojazdy, z czego 509 sztuk na rynek cywilny. Źródła podają, że wielkość produkcji mogła wynieść nawet 1.200 sztuk. Nadwozia zamawiane przez klientów indywidualnych karosowane były przez fabrykę „Bielany” A.Więckowskiego w Warszawie, przy ul. Kamedułów. Podwozia produkowane były w fabryce w Czechowicach. Opony produkowały firmy „Stomil” Poznań (wcześniej „Pneumatyk”), osprzęt zapłonowy produkowały Zakłady „Magnet” Z.Popławskiego w Warszawie, a oświetlenie Zakłady A.Marciniak w Warszawie.
Zakłady „Ursus” nie były jednak gotowe do montażu i produkcji samochodów w skali do której się zobowiązało. Skutkiem tego uzgodniono z M.S.Wojsk i firmą Berliet na zmontowanie 400 sztuk samochodów Berliet we Francji i ich dostawę do Polski. Odstąpiono tym samym od produkcji ciężarówek Berliet i zastąpiono je produkcją SPA. Wojsko zgodziło się na dostawę zwiększonej liczby, tj. 350 ciężarówek SPA produkowanych w Polsce.
11 lipca 1928 roku, pierwsze 52 sztuki samochodu Ursus A, opuściły fabrykę. Do końca 1928 roku wyprodukowano 300 sztuk, z planowanych 600. Ciężarówka Ursus A była licencyjną wersją SPA 25C Polonia, dostosowaną do polskich, trudnych warunków drogowych i w początkowej wersji niewiele różniła się od włoskiego pierwowzoru. Główną zmianą było zwiększenie ładowności z 2 t do 2,5 t. Zmieniono także chłodnicę włoską na chłodnicę polskiej konstrukcji, która była rozbieralna i o konstrukcji segmentowej, co spełniało to oczekiwania Wojska Polskiego. Zakładano, że w razie przebicia, przestrzelenia uszkodzeniu ulegnie jedynie fragment chłodnicy, bez wpływu na pozostałe. Zmiany opracowało Biuro Konstrukcyjne Fabryki Samochodów, pod kierownictwem inż. Witolda Jakusza.
Żołnierze WP przy URSUSie A. Samochód z zadaszoną, niepełną kabiną drewnianą.
W roku 1928, wraz z produkcją ciężarówek URSUS A, włoska firma FIAT rozpoczęła akcję promocyjną swoich samochodów w Polsce. Zorganizowała ona rajd trzy dniowy, w grudniu, w ciężkich warunkach pogodowych, na trasie Warszawa – Zakopane – Warszawa, w którym brały udział m.in. sanitarki na podwoziu URSUS A. Ciężarówki URSUS zakończyły go bez żadnych usterek. Poza tym, jedna z sanitarek, w czasie pobytu w Zakopanem wjechała do sanatorium wojskowego na szczycie Gubałówki, przy trasie zasypanej śniegiem i spadkiem 20%, co do dziś jest istotnym osiągnięciem.
Produkcja Ursus A, trwała do roku 1931. Łącznie wyprodukowano 884 pojazdy, z czego 509 sztuk na rynek cywilny. Źródła podają, że wielkość produkcji mogła wynieść nawet 1.200 sztuk. Nadwozia zamawiane przez klientów indywidualnych karosowane były przez fabrykę „Bielany” A.Więckowskiego w Warszawie, przy ul. Kamedułów. Podwozia produkowane były w fabryce w Czechowicach. Opony produkowały firmy „Stomil” Poznań (wcześniej „Pneumatyk”), osprzęt zapłonowy produkowały Zakłady „Magnet” Z.Popławskiego w Warszawie, a oświetlenie Zakłady A.Marciniak w Warszawie.
Ciężarówki URSUS A były pojazdami dobrej jakości,
nie odbiegającymi poziomem wykonania od Polskich Fiatów 621.
Ciężarówka URSUS A, w wersji cywilnej, z kabiną najnowszego typu, z drzwiami, z oknami bocznymi.
Wersje
Ciężarówka
URSUS produkowana była w kilku wersjach podwoziowych:
Na I planie autobus na podwoziu URSUS AW. Pozostałe dwa samochody to pojazdy pocztowe na podwoziu URSUS A.
URSUS A w Wojsku Polskim. Samochód z późnej serii produkcyjnej, z zamkniętą kabiną kierowcy. Skrzynia ładunkowa do przewozu dwóch koni.
Ciężarówka Ursus A, z drewnianą skrzynią ładunkową, w czasie przewozu armaty 75 mm wz.97.
Wrzesień 1939 r. Niemcy przy transporterze tankietek TK.
Załadunek tankietki TK na platformę URSUS A 30.
Pojazd z drewnianą kabiną, z niskimi drzwiami, bez szyb bocznych.
- URSUS A – podwozie podstawowe zwane także „A I”.
- URSUS
A30 – unowocześniona wersja podwozia
- URSUS AW – wersja wydłużona, zwana także „autobusową”, służąca do budowy samochodów o ładowności do 3 ton. Rozstaw osi zwiększony o 1 m do 4500 mm. Rozstaw kół przednich wynosił 1500 mm, a tylne poszerzono o 100 mm, poprzez zastosowanie innych piast i obręczy kół. Zwiększono także moc silnika o 5 KM, zmieniono konstrukcję ramy (wydłużona do 6800 mm), wału napędowego, resorów i sposobu zawieszenia. Pojazd wykorzystywał także hamulce w kołach przednich. Na tych podwoziach powstały 24-miejscowe autobusy oraz wydłużone samochody ciężarowe.
Na I planie autobus na podwoziu URSUS AW. Pozostałe dwa samochody to pojazdy pocztowe na podwoziu URSUS A.
- URSUS
AT 3 – wersja terenowa, 3-osiowa, której projekt został opatentowany w roku
1927, a pierwsze prototypy zbudowano w połowie 1928 r. Napęd na dwie tylne
osie. Podwozie zaprojektowane przez inż.
Witolda Jakusza, na bazie wersji „A I”.
- URSUS
303 – wersja późniejsza AT 3, także 3-osiowa, z „wleczoną” trzecią osią.
- Wczesna
kabina – wzorowana na kabinie SPA 25C Polonia, z brezentowym, składanym dachem.
- Kabina
z drzwiami niskimi, do wysokości okna przedniego. Kabina nie posiadała szyb.
Okienko boczne, tylne, zasłaniano brezentowymi roletami.
- Wersja
późna - kabina drewniana, obita blachą. Kabina trzyosobowa, ze sztywnym dachem
i drzwiami, otwieranymi zgodnie z kierunkiem jazdy. Kabina posiadała oszklone
okna boczne.
URSUS A w Wojsku Polskim. Samochód z późnej serii produkcyjnej, z zamkniętą kabiną kierowcy. Skrzynia ładunkowa do przewozu dwóch koni.
W Wojsku Polskim
Wojsko
Polskie używało ciężarówek URSUS A w kilku wersjach nadwozia. Na podstawie
materiałów ikonograficznych można stwierdzić, że na stanie WP znalazły się:
Ciężarówki URSUS A służyły w czasie kampanii 1939 roku. Na podstawie materiałów niemieckich można stwierdzić, że niektóre egzemplarze służyły potem w formacjach Wehrmachtu.
- Autobusy URSUS AW,
- Samochody ciężarowe Ursus A w wersjach z różnymi wersjami kabin i różnymi
rozmiarami skrzyń
- URSUS A30 z platformą do przewodu tankietek TK
- Samochody sanitarne
Ciężarówki URSUS A służyły w czasie kampanii 1939 roku. Na podstawie materiałów niemieckich można stwierdzić, że niektóre egzemplarze służyły potem w formacjach Wehrmachtu.
Ciężarówka Ursus A, z drewnianą skrzynią ładunkową, w czasie przewozu armaty 75 mm wz.97.
Wrzesień 1939 r. Niemcy przy transporterze tankietek TK.
Załadunek tankietki TK na platformę URSUS A 30.
Pojazd z drewnianą kabiną, z niskimi drzwiami, bez szyb bocznych.
Konstrukcja
Szkielet trzyosobowej, blaszanej kabiny
kierowcy oraz skrzynia ładunkowa wykonane były z drewna. Nadwozie osadzone było
na ramie tłoczonej z blachy stalowej. Zawieszenie przednie i tylne zrealizowane
zostało przy pomocy 4 resorów półeliptycznych (bez amortyzatorów). Końce
resorów tylnych osadzone były w panewkach ślizgowych. Hamulec nożny,
mechaniczny, działał na bębny kół tylnych, a ręczny na wał napędowy.
Późniejsze Ursusy A oraz model A-30 i AW wyposażone były także w tzw. wspornik górski, opuszczony i wbijany w drogę w razie zatrzymania się na pochyłości. Koła tarczowe, z tyłu podwójne, dostosowane były do opon o wymiarach 895 x 135 mm lub 32 x 6 cala. Jednostką napędową pojazdu był silnik czterocylindrowy, dolnozaworowy o pojemności skokowej 2873 ccm i mocy 35 K M przy 1500 obr./min dla stopnia sprężania wynoszącego 6,3:1. W późniejszych modelach A oraz A-30 moc silnika - przy nie zmienionej pojemności - wzrosła do 40 KM. Smarowanie pod ciśnieniem; chłodzenie wodne, wymuszone; chłodnica segmentowa, zbudowana z łatwo wymiennych elementów (w modelach późniejszych zwykła, segmentowa na żądanie).
Sprzęgło wielotarczowe, suche połączone było ze skrzynią biegów w specjalny sposób. Po zdjęciu pokrywy obudowy sprzęgła i po wyjęciu elementu pośredniego sprzęgło dawało się łatwo zdemontować. Skrzynia biegów miała cztery przełożenia do jazdy w przód i jedno do tyłu.
Wał napędowy z przegubem krzyżakowym umieszczony był w pochwie, połączonej z tylnym mostem. Obudowa mostu miała duży otwór (zasłonięty pokrywą), umożliwiający demontaż przekładni głównej w stojącym na kołach samochodzie. Czynnością dodatkową było tylko wysunięcie półosi. Kierownica nieodwracalna, z przekładnią ślimakową, umieszczona była po prawej stronie.
Późniejsze Ursusy A oraz model A-30 i AW wyposażone były także w tzw. wspornik górski, opuszczony i wbijany w drogę w razie zatrzymania się na pochyłości. Koła tarczowe, z tyłu podwójne, dostosowane były do opon o wymiarach 895 x 135 mm lub 32 x 6 cala. Jednostką napędową pojazdu był silnik czterocylindrowy, dolnozaworowy o pojemności skokowej 2873 ccm i mocy 35 K M przy 1500 obr./min dla stopnia sprężania wynoszącego 6,3:1. W późniejszych modelach A oraz A-30 moc silnika - przy nie zmienionej pojemności - wzrosła do 40 KM. Smarowanie pod ciśnieniem; chłodzenie wodne, wymuszone; chłodnica segmentowa, zbudowana z łatwo wymiennych elementów (w modelach późniejszych zwykła, segmentowa na żądanie).
Sprzęgło wielotarczowe, suche połączone było ze skrzynią biegów w specjalny sposób. Po zdjęciu pokrywy obudowy sprzęgła i po wyjęciu elementu pośredniego sprzęgło dawało się łatwo zdemontować. Skrzynia biegów miała cztery przełożenia do jazdy w przód i jedno do tyłu.
Wał napędowy z przegubem krzyżakowym umieszczony był w pochwie, połączonej z tylnym mostem. Obudowa mostu miała duży otwór (zasłonięty pokrywą), umożliwiający demontaż przekładni głównej w stojącym na kołach samochodzie. Czynnością dodatkową było tylko wysunięcie półosi. Kierownica nieodwracalna, z przekładnią ślimakową, umieszczona była po prawej stronie.
Policyjny samochód opancerzony, na podwoziu URSUS A, we wrześniu 1939 r.
Podstawowe dane (Ciężarówka 2,5 t)
Ciężar podwozia: 1540 kgNośność: 2500 kg
Szerokość kolei: 1500 mm
Rozstaw osi: 3500 kg
Odległość najniższego punktu na ziemi: 280 mm
Długość całkowita: 5115 mm
Miejsce na nadwozie: 3800 mm
Prędkość maks.: do 60 km/h
Prędkość normalna: 40-45 km/h
Zużycie benzyny: 20 l/km
Źródła
- A. Jońca"Pojazdy mechaniczne Wojska Polskiego 1939", Warszawa 2006
- "Pojazdy Wojska Polskiego. Wrzesień 1939" A.Jońca, R.Szubański, J.Tarczyński
- "Samochody ciężarowe URSUS 1928-1930" A.Glajzer, Warszawa 2007
- "Technika motoryzacyjna w Polsce w okresie międzywojennym" K.Groniowski
/PATHE/