Pistolet Maszynowy Thompson wz.28

Powstanie
John Taliaferro Thompson urodził się w 1860 roku. Ukończył West Point w 1882
roku. Otrzymał przydział do artylerii, ale potem przesunięto go do zaopatrzenia
armii USA w 1890 roku. Podczas wojny z Hiszpanią wyróżnił się zapewniając
zaopatrzenie w czasie gdy logistyką armii rządził chaos.
Thompson była
zaangażowany w testy i przyjęcie do służby karabinu Springfield M1903. To on
prowadził też testy mające na celu wybranie standardowego kalibru dla broni
wojskowej. W 1914 roku odszedł ze służby i zajął się budową pistoletu
maszynowego. Zatrudniony został przez Remington Arms Company jako Główny
Inżynier kierując produkcją karabinu Enfield dla Wlk. Brytanii. W 1916 roku
kierował budową nowej fabryki dla produkcji karabinu Mosin Nagant dla
Rosji.
Ponownie powołano go do służby gdy USA w 1917 roku przystąpiła do
wojny. Awansował na generała brygady i był odpowiedzialny za zaopatrzenie w broń
osobistą i amunicję dla Korpusu Ekspedycyjnego we Francji - robił to bardzo
rzetelnie. Za służbę otrzymał "Distinguished Service Medal", a w grudniu 1918
roku ponownie przeszedł na emeryturę.
Wciąż jego podstawowym celem i
fascynacją była budowa p.m-u. Na swojej drodze spotkał wiele przeszkód,
szczególnie poszukując systemu działania dla swojej broni. Wiele było za
ciężkich, wywoływały za duże odrzuty, a inne opatentowały duże przedsiębiorstwa
zbrojeniowe, przez co były drogie. Wreszcie dotarł do systemu opóźnionego
odrzutu, opatentowanego przez komandora Johna Blish'a z US Navy już w 1915 roku.
Thompson zaproponował Blish'owi spółkę, w której wkład Blish'a miał stanowić
jego patent. Komandor zaakceptował i tak powstała Auto-Ordonance Company, przy
finansowym poparciu Thomana Ryan'a, w 1916 roku.

Rok 1942. Żołnierze podczas szkolenia z pm Thompson
Thompson
zatrudnił dwóch inżynierów - Theodor'a H.Eickhoff'a i Oscar'a V.Payne'a.
Ponieważ Thompsona powołano do służby (patrz wyżej), przez pewien czas prace
odbywały się bez jego udziału. Zespół wkrótce dowiedział się, że zwykły
magazynek karabinowy nie nadaje sie do projektowanej konstrukcji, więc przyjęto
magazynek pistoletowy AS. Kiedy dowiedział się o tym Thompson, sprecyzował
kształt przyszłej broni - ręczny pistolet maszynowy, który ochrzcił nazwą
"Miotła Okopowa". W 1919 roku konstrukcja stała się rzeczywistością, jednak
nieco za późno. Odbiorca, na którego liczono najbardziej - US Army, prowadziła
demobilizację i nie była zainteresowana nowymi zakupami. Thompsona to jednak nie
zraziło i zaczął promować swój pistolet jako broń policyjną.
Pistolet
maszynowy opierał się na systemie odrzutu zamka półswobodnego, a zasilany był z
magazynka bębnowego. Miał dwa uchwyty pistoletowe i bardzo charakterystyczny
kształt, który uniemożliwia pomylenie go z inną konstrukcją. Thompson wymyślił
nazwę "submachine gun" (pistolet maszynowy), jednak prasa amerykańska
potrzebowała nazwy wpadającej w ucho czytelnika, dlatego nazwano go potocznie
"Thommy Gun" ("Karabin Tomaszka"). Pod taką też nazwą został zarejestrowany w
Biurze Patentowym (na części broni nawet taka nazwa
widniała).

Marine na Pacyfiku z pm Thompson M1928A1 z
magazynkiem pudełowym.
Broń stała
się popularna wśród gangsterów czasów prohibicji i z tego okresu jest
najbardziej znana. Wkrótce policja i służby federalne także zaopatrzyły się w tą
broń, próbując nadążyć za światem przestępczym. Thommy Gun zaadoptowali także US
Marines.
Broń miała kilka wersji. Model z roku 1921 charakteryzował
się brakiem płaszcza lufy, który w modelach z lat 1919-21 miał tendencje do
parzenia rąk strzelca. Wyprodukowano 15.000 sztuk. Z tym modelem prowadziły
testy Belgia i Wlk. Brytania, ale nigdy nie podpisano dużego kontraktu,
opierając się na handlu detalicznym.

Marines z pm Thompson M1928A1
Model
1923, zwany był też "Modelem Wojskowym", charakteryzował się większym zasięgiem
i możliwością dołączenia bagnetu i dwunogu. Model z 1927 roku to już broń
samopowtarzalna powstała bezpośrednio z Modelu 1921.
Model 1928 to tak
zwany "Model Marynarki Wojennej", ponieważ US Navy zamówiło 500 sztuk tej broni,
co pomogło uratować firmę przed bankructwem. Używały go Armia, Marynarka i
Marines (w walkach w Nikaragui okazał się świetną bronią do walki w
dżungli).
Do wybuchu II wojny światowej US Army zakupiło mniej niż 400
sztuk broni. Wraz z wojną przyszły duże zamówienia, a tempo produkcji było za
niskie. Na jesieni 1939 roku, Francja zamówiła 3.750 sztuk Model 1928, wraz z 30
mln sztuk amunicji. Duże zamówienia przyszły też ze Szwecji i Wlk. Brytanii.
Zaszła więc potrzeba uproszczenia produkcji, co dokonano poprzez zmiany w
budowie zamka, braku żebrowania lufy i przedniego uchwytu
pistoletowego.
Pistolet Maszynowy Thompson strzelał na większości frontów II wojny
światowej. Był popularny wśród jednostek specjalistycznych, np. Rangerów,
spadochroniarzy, komandosów. Był też w piechocie (zwykle na uzbrojeniu
podoficerów lub niższych oficerów), aż do jednostek pancernych (wyposażenie
załóg czołgów). Używały go oddziały partyzanckie wielu krajów, w tym także
Polski. Przerażał Japończyków w czasie walk w dżungli, gdzie siał pogrom.
Łącznie wyprodukowano ponad 1.200.000 sztuk tej wyjątkowej
broni.

Żołnierz brytyjski z pm Thompson M1928
W Polsce
Po analizie dostępnych źródeł należy stwierdzić, że musiało być kilka niewielkich zakupów broni. W 1936 roku miano zakupić 30 sztuk pm Thompson wz.1928, z czego 16 trafiło do KOP (dywizjon żandarmerii KOP), a 14 do Policji Państwowej. Według niektórych źródeł zakupów dla Policji Państwowej dokonano już w połowie lat dwudziestych. Pojawia się tu m.in. notatka z 1926 roku, pt. "Pistolet maszynowy Thompson model 1921/3". Poza tym źródła często podają różne wersje broni.
W związku z powyższym należałoby uznać, że pierwszych zakupów pistoletu, w wersjach wz.1921/23 dokonano w II połowie lat dwudziestych. Zakup ten musiałby oscylować w granicach +- 90sztuk i w całości zostać przekazanym PP. W 1936 roku dokonano drugiego zakupu już na rzecz żandarmerii KOP oraz PP. Póki co jedna informacja jest pewna - w 1936 roku w KOP znajdowało się 16 sztuk pistoletu wz.1928, a w PP 100 sztuk. W tym ostatnim przypadku należałoby uznać, że były to wz.1921 i wz.1928, które trafiły, podobnie jak pm Suomi do kompanii rezerwowych przy komendach wojewódzkich PP.
Ciekawą informacją jest także taka, iż broń pochodząca z zakupu z 1936 roku miała mieć kaliber 9 mm, a nie 11,43 mm. Jak widać więc, wciąż niewiele wiadomo.
Dodatkowo pojawia się też informacja, że ITU zakupić miał w 1936 roku jeden egzemplarz Thompsona samopowtarzalnego, wz.27. Wyprodukowano go w niewielkich ilościach, a w Polsce miał być przeznaczony do prób.
Broni użyto w czasie wojny obronnej 1939 roku. Pm Thompson znalazł się w żandarmerii KOP oraz w jednym z batalionów fortecznych KOP. W obronie Warszawy w Thompsony wyposażono dwie kompanie Policji Państwowej. Kilka sztuk tej broni używały później oddziały partyzanckie, gdyż przekazy o niej pochodziły jeszcze z okresu przed zrzutami alianckimi.
Dziś zdjęcie policjantów z pm Thompson można zobaczyć w Muzeum Policji w Warszawie. Póki co nie udało się odnaleźć innego zdjęcia z Polski.
Konstrukcja
Była to samoczynna broń
powtarzalna o nieruchomej lufie, mogąca strzelać ogniem ciągłym i pojedynczym
zasilana zarówno z magazynków bębnowych jak i pudełkowych. pistolet posiadał
lufę kalibru 11,43 mm z komorą nabojową dostosowaną do amunicji 45 ACP. Gniazdo
magazynka w postaci głębokiego wycięcia pomiędzy lufa, a komorą zamkową. W
związku z tym magazynek miał specjalną konstrukcję i posiadał szynę
współpracującą z prowadnicą wykonaną w przedniej części kabłąka osłony spustu i
komory. Lufa żebrowana, pod nią przedni uchwyt pistoletowy.
Wszystkie
wersje miały przełącznik rodzaju ognia i bezpiecznik w postaci obrotowych
dźwigienek umieszczonych nad uchwytem pistoletowym na komorze urządzenia
spustowego. Komora zamkowa, w przekroju prostokątna, zamykana była od dołu
uchwytem pistoletowym wsuwanym w wyfrezowane w ściankach komory prowadnice.
Kolba była odłączana i mocowana na zatrzask, a w czasie produkcji wojennej na
dwie śruby.

Budowa pm Thompson wz.1928
Podstawowe dane
Kaliber: 11,43 mm (lub 9 mm para)Masa broni bez magazynka: 4,26 kg
Masa magazynka: 165 g
Masa bojowa: 4,715 g
Długość całkowita: 965 mm
Długość lufy: 295 mm
Donośność:
Szybkostrzelność: 500 - 550 strz./min
Energia wylotowa: 65 kGm (ok. 60 kGm)
Prędkość początkowa pocisku: 400 m/s
Magazynek: 25 naboi
Inne: z odległości 300 m pocisk przebijał drzewo o grubości 13 cm, a z odległości 600 m - grub. 7 cm,
Źródła
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939" Konstankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
http://www.auto-ordnance.com


