Pistolet Maszynowy Thompson wz.28




Znalazłeś błąd? 





Powstanie

    John Taliaferro Thompson urodził się w 1860 roku. Ukończył West Point w 1882 roku. Otrzymał przydział do artylerii, ale potem przesunięto go do zaopatrzenia armii USA w 1890 roku. Podczas wojny z Hiszpanią wyróżnił się zapewniając zaopatrzenie w czasie gdy logistyką armii rządził chaos. 
    Thompson była zaangażowany w testy i przyjęcie do służby karabinu Springfield M1903. To on prowadził też testy mające na celu wybranie standardowego kalibru dla broni wojskowej. W 1914 roku odszedł ze służby i zajął się budową pistoletu maszynowego. Zatrudniony został przez Remington Arms Company jako Główny Inżynier kierując produkcją karabinu Enfield dla Wlk. Brytanii. W 1916 roku kierował budową nowej fabryki dla produkcji karabinu Mosin Nagant dla Rosji. 
    Ponownie powołano go do służby gdy USA w 1917 roku przystąpiła do wojny. Awansował na generała brygady i był odpowiedzialny za zaopatrzenie w broń osobistą i amunicję dla Korpusu Ekspedycyjnego we Francji - robił to bardzo rzetelnie. Za służbę otrzymał "Distinguished Service Medal", a w grudniu 1918 roku ponownie przeszedł na emeryturę. 
    Wciąż jego podstawowym celem i fascynacją była budowa p.m-u. Na swojej drodze spotkał wiele przeszkód, szczególnie poszukując systemu działania dla swojej broni. Wiele było za ciężkich, wywoływały za duże odrzuty, a inne opatentowały duże przedsiębiorstwa zbrojeniowe, przez co były drogie. Wreszcie dotarł do systemu opóźnionego odrzutu, opatentowanego przez komandora Johna Blish'a z US Navy już w 1915 roku. Thompson zaproponował Blish'owi spółkę, w której wkład Blish'a miał stanowić jego patent. Komandor zaakceptował i tak powstała Auto-Ordonance Company, przy finansowym poparciu Thomana Ryan'a, w 1916 roku.

Rok 1942. Żołnierze podczas szkolenia z pm Thompson
Rok 1942. Żołnierze podczas szkolenia z pm Thompson

     Thompson zatrudnił dwóch inżynierów - Theodor'a H.Eickhoff'a i Oscar'a V.Payne'a. Ponieważ Thompsona powołano do służby (patrz wyżej), przez pewien czas prace odbywały się bez jego udziału. Zespół wkrótce dowiedział się, że zwykły magazynek karabinowy nie nadaje sie do projektowanej konstrukcji, więc przyjęto magazynek pistoletowy AS. Kiedy dowiedział się o tym Thompson, sprecyzował kształt przyszłej broni - ręczny pistolet maszynowy, który ochrzcił nazwą "Miotła Okopowa". W 1919 roku konstrukcja stała się rzeczywistością, jednak nieco za późno. Odbiorca, na którego liczono najbardziej - US Army, prowadziła demobilizację i nie była zainteresowana nowymi zakupami. Thompsona to jednak nie zraziło i zaczął promować swój pistolet jako broń policyjną. 
    Pistolet maszynowy opierał się na systemie odrzutu zamka półswobodnego, a zasilany był z magazynka bębnowego. Miał dwa uchwyty pistoletowe i bardzo charakterystyczny kształt, który uniemożliwia pomylenie go z inną konstrukcją. Thompson wymyślił nazwę "submachine gun" (pistolet maszynowy), jednak prasa amerykańska potrzebowała nazwy wpadającej w ucho czytelnika, dlatego nazwano go potocznie "Thommy Gun" ("Karabin Tomaszka"). Pod taką też nazwą został zarejestrowany w Biurze Patentowym (na części broni nawet taka nazwa widniała). 

Marine na Pacyfiku z pm Thompson M1928A1 z magazynkiem pudełowym.
Marine na Pacyfiku z pm Thompson M1928A1 z magazynkiem pudełowym.

       Broń stała się popularna wśród gangsterów czasów prohibicji i z tego okresu jest najbardziej znana. Wkrótce policja i służby federalne także zaopatrzyły się w tą broń, próbując nadążyć za światem przestępczym. Thommy Gun zaadoptowali także US Marines. 
       Broń miała kilka wersji. Model z roku 1921 charakteryzował się brakiem płaszcza lufy, który w modelach z lat 1919-21 miał tendencje do parzenia rąk strzelca. Wyprodukowano 15.000 sztuk. Z tym modelem prowadziły testy Belgia i Wlk. Brytania, ale nigdy nie podpisano dużego kontraktu, opierając się na handlu detalicznym. 

Marine z pm Thompson M1928A1
Marines z pm Thompson M1928A1

       Model 1923, zwany był też "Modelem Wojskowym", charakteryzował się większym zasięgiem i możliwością dołączenia bagnetu i dwunogu. Model z 1927 roku to już broń samopowtarzalna powstała bezpośrednio z Modelu 1921.
    Model 1928 to tak zwany "Model Marynarki Wojennej", ponieważ US Navy zamówiło 500 sztuk tej broni, co pomogło uratować firmę przed bankructwem. Używały go Armia, Marynarka i Marines (w walkach w Nikaragui okazał się świetną bronią do walki w dżungli).
    Do wybuchu II wojny światowej US Army zakupiło mniej niż 400 sztuk broni. Wraz z wojną przyszły duże zamówienia, a tempo produkcji było za niskie. Na jesieni 1939 roku, Francja zamówiła 3.750 sztuk Model 1928, wraz z 30 mln sztuk amunicji. Duże zamówienia przyszły też ze Szwecji i Wlk. Brytanii. Zaszła więc potrzeba uproszczenia produkcji, co dokonano poprzez zmiany w budowie zamka, braku żebrowania lufy i przedniego uchwytu pistoletowego.

     Pistolet Maszynowy Thompson strzelał na większości frontów II wojny światowej. Był popularny wśród jednostek specjalistycznych, np. Rangerów, spadochroniarzy, komandosów. Był też w piechocie (zwykle na uzbrojeniu podoficerów lub niższych oficerów), aż do jednostek pancernych (wyposażenie załóg czołgów). Używały go oddziały partyzanckie wielu krajów, w tym także Polski. Przerażał Japończyków w czasie walk w dżungli, gdzie siał pogrom. Łącznie wyprodukowano ponad 1.200.000 sztuk tej wyjątkowej broni.

Żołnierz brytyjski z pm Thompson M1928
Żołnierz brytyjski z pm Thompson M1928


W Polsce

  Kariera pistoletu Thompson w Polsce jest mało znana, zarówno wśród przeciętnych wielbicieli historii, jak i wśród badaczy, którzy nigdy za ten temat się naprawdę poważnie nie zabrali. Dane są rozproszone, więc należy podjąć próbę ich zebrania. 
    Po analizie dostępnych źródeł należy stwierdzić, że musiało być kilka niewielkich zakupów broni. W 1936 roku miano zakupić 30 sztuk pm Thompson wz.1928, z czego 16 trafiło do KOP (dywizjon żandarmerii KOP), a 14 do Policji Państwowej. Według niektórych źródeł zakupów dla Policji Państwowej dokonano już w połowie lat dwudziestych. Pojawia się tu m.in. notatka z 1926 roku, pt. "Pistolet maszynowy Thompson model 1921/3". Poza tym źródła często podają różne wersje broni. 
    W związku z powyższym należałoby uznać, że pierwszych zakupów pistoletu, w wersjach wz.1921/23 dokonano w II połowie lat dwudziestych. Zakup ten musiałby oscylować w granicach +- 90sztuk i w całości zostać przekazanym PP. W 1936 roku dokonano drugiego zakupu już na rzecz żandarmerii KOP oraz PP. Póki co jedna informacja jest pewna - w 1936 roku w KOP znajdowało się 16 sztuk pistoletu wz.1928, a w PP 100 sztuk. W tym ostatnim przypadku należałoby uznać, że były to wz.1921 i wz.1928, które trafiły, podobnie jak pm Suomi do kompanii rezerwowych przy komendach wojewódzkich PP.  
    Ciekawą informacją jest także taka, iż broń pochodząca z zakupu z 1936 roku miała mieć kaliber 9 mm, a nie 11,43 mm. Jak widać więc, wciąż niewiele wiadomo.  
    Dodatkowo pojawia się też informacja, że ITU zakupić miał w 1936 roku jeden egzemplarz Thompsona samopowtarzalnego, wz.27. Wyprodukowano go w niewielkich ilościach, a w Polsce miał być przeznaczony do prób.
    Broni użyto w czasie wojny obronnej 1939 roku. Pm Thompson znalazł się w żandarmerii KOP oraz w jednym z batalionów fortecznych KOP. W obronie Warszawy w Thompsony wyposażono dwie kompanie Policji Państwowej. Kilka sztuk tej broni używały później oddziały partyzanckie, gdyż przekazy o niej pochodziły jeszcze z okresu przed zrzutami alianckimi. 
    Dziś zdjęcie policjantów z pm Thompson można zobaczyć w Muzeum Policji w Warszawie. Póki co nie udało się odnaleźć innego zdjęcia z Polski.



Konstrukcja

    Była to samoczynna broń powtarzalna o nieruchomej lufie, mogąca strzelać ogniem ciągłym i pojedynczym zasilana zarówno z magazynków bębnowych jak i pudełkowych. pistolet posiadał lufę kalibru 11,43 mm z komorą nabojową dostosowaną do amunicji 45 ACP. Gniazdo magazynka w postaci głębokiego wycięcia pomiędzy lufa, a komorą zamkową. W związku z tym magazynek miał specjalną konstrukcję i posiadał szynę współpracującą z prowadnicą wykonaną w przedniej części kabłąka osłony spustu i komory. Lufa żebrowana, pod nią przedni uchwyt pistoletowy.
    Wszystkie wersje miały przełącznik rodzaju ognia i bezpiecznik w postaci obrotowych dźwigienek umieszczonych nad uchwytem pistoletowym na komorze urządzenia spustowego. Komora zamkowa, w przekroju prostokątna, zamykana była od dołu uchwytem pistoletowym wsuwanym w wyfrezowane w ściankach komory prowadnice. Kolba była odłączana i mocowana na zatrzask, a w czasie produkcji wojennej na dwie śruby. 

Budowa pm Thompson wz.1928
Budowa pm Thompson wz.1928


Podstawowe dane 

Kaliber: 11,43 mm (lub 9 mm para)
Masa broni bez magazynka: 4,26 kg
Masa magazynka: 165 g
Masa bojowa: 4,715 g
Długość całkowita: 965 mm
Długość lufy: 295 mm
Donośność:  
Szybkostrzelność: 500 - 550 strz./min
Energia wylotowa: 65 kGm (ok. 60 kGm)
Prędkość początkowa pocisku:  400 m/s
Magazynek: 25 naboi
Inne: z odległości 300 m pocisk przebijał drzewo o grubości 13 cm, a z odległości 600 m - grub. 7 cm,

Źródła

"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939" Konstankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
http://www.auto-ordnance.com 
/PATHE/