Pistolet Frommer wz.1911
(Frommer Stop 1912)
Frommer wz. 1911
Powstanie
Konstruktorem był Rudolph Frommer. Urodził sie w Budapeszcie w 1868
roku. Po ukończeniu studiów wyższych na politechnice, w 1896 roku Rudolph
Frommer zatrudnił się w budapeszteńskiej fabryce Fémárú Fegyver és Gépgyar
(FÉG) produkującej broń strzelecką. Frommer pracował w biurze
konstrukcyjnym tych zakładów i zajmował się konstruowaniem pistoletów
samopowtarzalnych i karabinów maszynowych.
W 1901 roku został
opatentowany pierwszy pistolet Frommera, ale z powodu zbyt skomplikowanej
budowy nigdy nie uruchomiono jego produkcji. Pistolet Frommer M1901 działał na
zasadzie długiego odrzutu lufy, stosowanej przez tego konstruktora we
wszystkich zaprojektowanych wzorach broni. W następnych latach powstają kolejne
prototypowe konstrukcje pistoletów Frommera: M1903, M1906 i wreszcie
produkowany seryjnie M1910. W 1906 roku Frommer zostaje szefem biura
konstrukcyjnego zakładów FÉG. W tym okresie współpracuje z austriackimi
konstruktorami Karlem Krnką i Georgem Rothem. Około 1910 roku powstaje także
wstępny projekt ręcznego karabinu maszynowego Frommera. Projekt ten stał się
podstawą do skonstruowania we Francji rkm-u Chauchat, jak się okazało jednej z
najgorszych broni tej klasy jaka kiedykolwiek trafiła do uzbrojenia. Od 1906 do
1935 roku był dyrektorem tej fabryki, odszedł z zakładów FÉG w 1935 roku po 39
latach pracy. Zmarł w Budapeszcie w 1936 roku w Budapeszcie, na jego nazwisko
zostało zarejestrowanych ponad 100 patentów.
Frommer Stop, był pierwszym pistoletem Rudolpha
Frommera zastosowanym w wojsku. Opatentowany został w 1912 roku i używany był w
niewielkiej ilości w C.i K. monarchii w okresie I wojny światowej. Po jej
zakończeniu był na uzbrojeniu armii węgierskiej jako wz. 1919 W różnych
wariantach używany był aż do końca II wojny światowej.
Na podstawie produkcji
można wydzielić 3 warianty Frommera Stop:
1) Pierwszy jako Pisztoly 12M, produkowany był od 1912,
niektóre źródła mówią, że od 1914. Większość produkcji nastawiona była na
kaliber 7,65 Browning, ale produkowano również w kalibrze 9 mm Browning.
2) Drugi wariant Frommera Stop był produkowany od 1919 do
1939 roku jako Pisztoly 19M. Był produkowany tylko w kalibrze 7,65 mm Browning.
3) Trzeci wariant Frommera Stop, (produkcja od 1939 roku)
jako Pisztoly 39M był produkowany z kalibrze 9 mm Browning, jednak nigdy nie
wszedł na uzbrojenie węgierskiej armii.

Fragment zdjęcia z okresu
1919-1920 r.
Polski żołnierz trzyma pistolet Frommer wz. 1911
W Polsce
Pistolet Frommer wprowadzono do użytku WP w 1919 roku, kiedy to
zakupiono pewną ilość tej broni. Oprócz tego, pistolety te
znalazły się na wyposażeniu Wojska Polskiego jako zdobycz wojenna, lub
broń przyboczna żołnierzy wstępujących
do WP z armii Austro-Węgier.
Pistolet ten (przyjęty w Polsce jako pistolet Frommer wz.
1911) znajdował się na wyposażeniu niektórych pułków kawalerii oraz w
oddziałach broni pancernej - dokładniejszych informacji na ten temat jednak
brak. Wiadomo, że np. 10 Brygada Kawalerii otrzymała w październiku 1938 roku
70 pistoletów Frommer.
W sierpniu 1939 roku na stanie WP, w
jednostkach i składnicach było ok 10.000-12.000 pistoletów kal 7,65, wśród nich
znaczną cześć stanowiły pistolety Frommer wz. 1911. Pistolety te były chętnie
kupowane przez oficerów i podoficerów zawodowych, gdyż posiadały stosunkowo
niska cenę, a oficerowie musieli zaopatrzyć się w broń osobistą na własny
rachunek. Od 1928 roku musieli kupować broń o kalibrze nie mniejszym niż 7,65
mm. W Polsce używany był pistolet Frommer wz. 1911 w kalibrze zarówno 9 mm i
7,65mm, oba modele na nabój Browning.

Podporucznik 2 pułku
strzelców konnych, podczas ćwiczeń w strzelaniu w 1929 roku.
W ręce pistolet Frommer
wz.11.
Opis i działanie broni
Pistoler Frommer ryglowany jest jak karabin za pomocą tłoka zaporowego. Po strzale lufa, tłok zaporowy i suwadło cofają się do tyłu i napinaj a sprężynę powrotną lufy oraz sprężynę powrotną suwadła. W końcowym, tylnym położeniu zaczep suwadła zaczepia za suwadło . Sprężyna powrotna lufy pcha lufę do przodu. Tłok zaporowy obraca się i odryglowuje łuskę. Wyrzutnik pchany sprężyną uderza w dno łuski i wyrzuca ją. Gdy lufa dochodzi do swego przedniego położenia zwalnia zaczep suwadła, suwadło idzie do przodu wprowadzając nabój do komory nabojowej i rygluje go tłokiem. Samoczynny bezpiecznik rygluje szynę spustową, kurek zwolniony przez spust i szynę spustową działając na na zaczep kurka. Po zwolnieniu kurka, szyna spustowa ześlizguje się po oporze szyny spustowej i zwalnia zaczep kurka oraz umożliwia ponowne zazębienie kurka. Przyrządy celownicze i szczerbinka są nieruchome.
Rozkładanie broni
- Skierować
lufę na dół i wyjąć magazynek.
- Wcisnąć
dnem magazynka zatrzask nakrętki lufy i odkręcić nakrętkę w lewo, uważając, aby
pierścień lufy nie wyskoczył.
- Wyjąć
pierścień lufy, zatrzask nakrętki oraz sprężynę powrotną.
- Za pomocą
pierścienia lufy wcisnąć i obrócić o 1/4 obrotu żerdź sprężyny zamkowej tak,
aby jej karby zwolniły trzon zamkowy.
- Wyjąć
trzon zamkowy do tyłu. Odłączyć tłok zaporowy od trzonu zamkowego.
- Za pomocą
pierścienia lufy obrócić żerdź sprężyny zamkowej o 1/4 obrotu i wyjąć ją wraz
ze sprężyną zamkową do przodu.
- Wyjąć
lufę z suwadłem do tyłu.
Składanie broni
- Włożyć
lufę od tyłu do swojego łożyska.
- Włożyć
żerdź sprężyny zamkowej wraz ze sprężyną od przodu.
- Od
przodu wcisnąć za pomocą pierścienia lufy tak, aby nasady żerdzi wyszły poza
tylną płaszczyznę łożyska i przekręcić o 1/4 obrotu, ustawiając nasady żerdzi
pionowo.
- Włożyć
trzon zamkowy wraz z tłokiem do suwadła, uważając aby rygle tłoka weszły w
odpowiednie wodzidła.
- Przy
pomocy pierścienia lufy wcisnąć i obrócić o 1/4 obrotu żerdź sprężyny zamkowej
tak, aby jej nasadki zaczepiły trzon zamkowy.
- Włożyć
sprężynę powrotną.
- Założyć
pierścień lufy wraz z zatrzaskiem.
- Wcisnąć
za pomocą dna magazynka i nakręcić nakrętkę lufy.

Części składowe Frommer
Stop
Podstawowe dane
kaliber 7,65 mm|9 mm
długość - 165 mm
długość lufy 95 mm
gwint w lufie - 4 bruzdy prawoskrętne
masa pistoletu niezaładowanego - 610 g
pojemność magazynka - dla wersji 7,65 Browning (7,65x17mm) jak i 9 mm
Browning (9 x17mm) - 7 naboi
Źródła
Broń Strzelecka Wojska
Polskiego 1918-39, Konstankiewicz A
http://en.wikipedia.org/wiki/Frommer_Stop
www.odkrywca.pl
Przedwojenna Instrukcja do
Pistoletu Frommer Stop wz 1911


