Karabin Winchester wz.1895
(Winchester M/1895 Russian)
(Winchester M95 Russian)

Powstanie
Karabin Winchester
Model 1895 był ostatnim modelem karabinu zaprojektowanym przez Johna
Browninga dla firmy Winchester. Publiczna prezentacja odbyła się w 1896
roku. Tak jak wcześniejsze karabiny Winchestera, m/1895 opierał się na
nietypowym rozwiązaniu repetowania broni, który nadawał jej wyjątkową jak na
tamte czasy szybkostrzelność. Mauser wz.98 mógł oddać 10 strzałów na minutę, a
Winchester do 56. Ten model karabinu miał jeszcze inne zalety. Opierał
się na prochu bezdymnym, nie na prochu czarnym, tak jak wcześniejszy m/1886
oraz strzelec nie musiał spuszczać oczu z celownika podczas repetowania. Był
jednak podatny na zabrudzenia i nieprzystosowany do prowadzenia ognia z pozycji
leżącej.
Karabin z 1895 miał o wiele większa siłę niż wcześniejsze
konstrukcje. Miał też jako pierwszy z nich magazynek pudełkowy, nie rurowy,
który miał tendencję do eksplozji. Broń produkowano w wielu kalibrach, w
zależności od zamówień. Standardowa produkcja opierała się jednak na kalibrach
.35 i .405 Winchestera. Broń szybko uzyskała dobrą renomę wśród myśliwych,
szczególnie tych, którzy polowali na duże zwierzęta. Szybko pojawiły się
zamówienia dla wojska. W Armii USA używała ich głównie kawaleria oraz
Narodowe Stowarzyszenie Strzeleckie Armii USA. W roku 1898, właśnie na
ten cel zamówiono 10.000 sztuk. W latach 1915 - 16, z powodu nie domagań
w produkcji kb Mosin, zamówienie złożyło Cesarstwo Rosji. Było ono duże,
gdyż opiewało na 293.816 sztuk broni dostosowanej do kalibru amunicji rosyjskiej,
czyli 7,62 mm (7,62x54R). Broń rosyjską przystosowano do tego samego typu paska
z nabojami jak Mosin.
Broń używały też służby policyjne, jak np. Strażnicy
Texasu, Agenci Pinkerton, Służba Graniczna Stanów Zjednoczonych, Strażnicy
Arizony i Szeryfowie, często występują na zdjęciach ze swoimi Winchesterami
m/1895. Opisywany jest przypadek przestępcy chowającego i ostrzeliwującego się
zza dużej sosny, który został zastrzelony z kb Winchester'a m/1895, gdzie kula
przeszła przez drzewo. Karabin został jednak zastąpiony w Armii przez kb
Springfield'a. Całkowitą produkcję tego karabinu określa się na 426.754
sztuki.
Znana była wyprawa Prezydenta Theodora Roosevelt'a
z synem Kermitem, który 9 miesięcy spędzili w latach 1909-10 na
afrykańskim Safari. Amerykańska prasa rozpisywała się o tej ekspedycji, a broń
i amunicję dostarczał właśnie Winchester. Z karabiny m/1895 ustrzelili kilka
słoni i lwów.
Wracając do wspomnianego zamówienia carskiego na prawie
300.000 sztuk. Żołnierze Carskiej Rosji w Finlandii używali karabinu
Winchestera obok innych typów broni. Służył on też po białej i czerwonej
stronie podczas rewolucji w 1918 roku. Ceniono go za świetną jakość wykonania,
jednak małe ilości i niezwykły mechanizm zdecydowały o tym, że przesunięto go
do służby rezerwowej. Rewolucję przetrwało zaledwie 4.000 Winchesterów.
Podczas Wojny Zimowej w 1939 roku Finowie odkurzyli zapasy
tej broni z magazynów i przekazali do jednostek artylerii i jednostek
pomocniczych wewnątrz kraju. W latach 50-tych 400 karabinów sprzedano na rynek
cywilny.

Zachowany do
dziś kb Winnchester z zamówienia rosyjskiego, znajdujący się w USA. Obok bagnet
amerykański wz.1895.
W Polsce
Karabin Winchester
trafił do Wojska Polskiego z magazynów rosyjskich i z rozbrajanych jednostek.
Warto wspomnieć o w/w zamówieniu rosyjskim na 293.816 sztuk.
Rewolucję przetrwało zaledwie 4.000 sztuk. Straty spowodowane
rozkalibrowaniem i uszkodzeniami musiały być stosunkowo duże, gdyż Winchester
wz.1895 był świetnie wykonany i odporny oraz stosunkowo nowy, jednak używany w
czasie I Wojny Światowej i potem w czasie Rewolucji. W Polsce musiały być pewne
ilości, gdyż przekazano go do służby na front rosyjsko-niemiecki w czasie I
wojny. Kilkanaście tysięcy trafiło do Finlandii, pewne ilości na pewno
trafiły na niepodległą Ukrainę. Ponieważ wymienia się w spisach, że Winchester
wz.1895 posiadał kaliber 7,62 mm, oznacza to, że broń pochodziła właśnie
z zamówienia rosyjskiego. Można się także doszukiwać powiązań z zakupami w
latach 1918 - 20 w USA, które opiewały na sumę 160 mln dolarów (z czego
80 mln to sprzęt dla wojska). W USA używano karabinów .30 cali, czyli w przeliczeniu
właśnie 7,62 mm. Mamy więc dwa możliwe źródła pochodzenia - ze względu na ilość
broni mogącej pochodzić w tym czasie z demobilu USA, można ocenić, ze były to
śladowe ilości. Karabin pochodzący z zamówienia rosyjskiego od amerykańskiego
można odróżnić jedynie po drobnej różnicy w wewnętrznej budowie magazynka oraz
podziałce celownika, która wykorzystywała w stare rosyjskie jednostki miar,
zamiast cali.
Wiadomo, że broń trafiła w czasie wojny polsko -
bolszewickiej do jednostek piechoty i jest wymieniana jako jeden z wzorów
istniejących w WP na początku lat dwudziestych. Nie można jednak stwierdzić by
było to kilka jednostek uzbrojonych jednolicie. Ogółem według spisu z 1920
roku 5% karabinów stanowiły karabiny rosyjskie i innej produkcji, więc
Winchester był w tej właśnie puli (48% broń francuska, 30% niemiecka, 17%
austriacka i 5% rosyjska i inne). Z powodu małych ilości nie został on w
pierwszym okresie wymiany sprzętu między jednostkami przyjęty jako standardowa
broń którejkolwiek z większych jednostek. O małych brak danych. Według ogólnej
praktyki najprawdopodobniej trafił do wojsk taborowych, samochodowych,
wartowniczych, saperów lub formacji etapowych. Ponieważ był to karabin, musiano
uzbrajać w niego formacje piesze na tyłach frontu. Jego zaletą było używanie
kalibru 7,62 mm, który był też używany przez rosyjskie Mosiny.
W roku 1922 WP posiadało łącznie 80.000 sztuk
broni tzw. "innych typów", czyli Werndl'a, Grassa oraz min.
Winchester'a.
Gdy w 1925 roku dokonano klasyfikacji broni
karabinowej, Winchester zakwalifikowany został do III kategorii,
najprawdopodobniej jako broń ... rozkalibrowana, czyli miał zostać przekazany
poza wojsko. I tak już do 1925 roku przekazano:
- 7 sztuk Straży Leśnej,
- 20 sztuk Centralnemu Zarządowi Wytwórni Wojskowych do służby
wartowniczej,
Ślad po karabinie można jeszcze znaleźć w latach 1928/29,
gdyż występuje on w spisach typów karabinów i karabinków używanych w WP. W roku
1932 rozpoczęto sprzedaż tzw. broni nietypowej z magazynów, w postaci
broni egzotycznej, pojedynczej lub starszej. Mogły się w tej puli znaleźć też
Winchestery. Tu ślad w posiadanych przeze mnie źródłach urwał się. Można
przypuszczać iż WP posiadało łącznie kilkaset sztuk kb Winchester'a. Nie
wiadomo jednak, czy pozostały w składach jakiekolwiek sztuki po 1932 roku.
Jeśli nawet dotrwałyby do 1939 to raczej leżąc zakurzone w magazynach
niż w czynnej służbie (chyba że w ON, która używała broni często odbiegającej
od standardowej, nawet w kalibrze). Prawdopodobnie pozostały poza wojskiem do
1939 roku w służbach wartowniczych jednostek paramilitarnych.

Zasada
działania zamka broni.
Konstrukcja
Karabin Winchester wz.1895 był indywidualną bronią strzelecką. Jest to
broń opierająca się na systemie dźwigni. Zamek znajduję się zaraz za
magazynkiem. Przeciągnięcie dźwigni do przodu powoduje odsunięcie zamka w tył.
Poniwne ułożenie dźwigi poziome powoduje wprowadzenie naboju do komory.
Interesującym rozwiąziem jestr fakt, że spust jest oddzielony od zamka podczas
ruszania dźwignią. Jest to element zabezpieczenia. Magazynki ładowano przez
górny otwór broni w ilości 5 lub 6 kul (zależy od wersji). W wersji dla Rosji
było to 5 kul na paskach Mosina. Ogólnie skarżono się w wojsku na potężny
odrzut tej broni, jednak siła przebicia zdolna penetrować lekkie pancerze stalowe
musiała zostać zauważona w wojsku. Amunicja standardowa dla systemu Mosina,
czyli 7,62x54R. Można było używać zamiennie, co było korzystne przy dużych
ilościach amunicji rosyjskiej w Polsce.
Podstawowe dane
Kaliber:
rosyjski 7,62 mm
Długość całkowita: 1160 mm
Długość lufy: 712 mm
Masa bez amunicji: 4.1 kg
Szybkostrzelność teoretyczna: 56 strz./min
Zasilanie: magazynek pudełkowy na 5 maboi
Źródła
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"1920: wojna Polski z Rosją bolszewicką" Ośrodek Karta 2005


