Karabin Vetterli-Vitali wz.1870/87
(Le Vetterli-Vitali Modele 1870/1887)
(Fucile a ripezione
Vetterli-Vitali 1870/1887)

Powstanie
Seria karabinów Vetterli pochodziła ze
Szwajcarii. 20 grudnia 1866 roku, Szwajcarzy rozpoczęli prace nad uzbrojeniem
swoich sił zbrojnych w karabin powtarzalny. Wówczas nie istniała jeszcze taka
konstrukcja, która mogłaby pełnić, zdaniem Szwajcarów, tę rolę. Dotychczas
Szwajcaria używała karabinów Milbank-Amsler, jednostrzałowych
kapiszonowców.
Zadanie powierzono konstruktorowi
Friedrichowi Vetterli (1822 -1882), który podjął pracę w Schweizerische
Industrie-Gesellschaft Waffen-Department (SIG) w roku 1864. Vetterli pracował
już wcześniej nad konstrukcjami broni palnej dla Niemców, Francuzów i
Brytyjczyków, a wielki wpływ na jego pomysły miały karabiny amerykańskie,
szczególne karabiny powtarzalne "Henry". Do 1886 roku Vetterli
zbudował już jednostrzałowy, powtarzalny karabin, w oparciu o konstrukcję
Terry, w Anglii na początku lat 50-tych XIX wieku.
Wynikiem prac
było wprowadzenie w 1867 roku magazynka rurowego oraz dodanie sprężyny do zamka
w roku następnym. W 27 lutego 1868 roku Szwajcaria zamówiła 80.000 sztuk
karabinu Vetterli modelu 1867. Model ten miał magazynek na 13 naboi, które
można było wystrzelić z prędkością 21 strzałów na minutę. Karabin używał
amunicji 10,35x47R.
Dalsze prace
konstruktora doprowadziły ostatecznie do powstania modyfikacji pierwotnego
projektu, czyli modeli: M1868, M1869, M1869/71, M1870, M1871,
M1878, M1878/81. Wymienione modele występowały też w swoich odmianach,
nazywanych Stutzer. Pojawiały się też w małych ilościach modyfikacje
wymienionych broni dla zdefiniowanych służb, np. wersje dla szkolenia (Cadet),
czy straży Granicznej i Policji.
Co znaczące w
historii szwajcarskich konstrukcji, karabiny nigdy nie zostały użyte bojowo.
Najbliżej takiego użycia było w 1904 roku, gdy Finowie popierający bunt
przeciwko uciskowi Czartystów rosyjskich, rozpoczęli planowanie powstania. Na
jego cel, za pośrednictwo rewolucjonistów z St.Petersburga oraz pułkownika
Akashi, japońskiego attache wojskowego w Sztokholmie, dokonano zakupu.
Finansowała go właśnie ambasada japońska. Przywódca ruchu, Konni Zilliacus,
zakupił w Hamburgu i Paryżu 15,000 sztuk karabinu M1869/71, z amunicją wycofaną
z Armii Szwajcarii. Zakup przewieziono na S/S John Garfton na przełomie
sierpnia/września 1905 roku. Z powodu komplikacji z odbiorem, oraz z obawy
przed wpadką, wysadzono statek w powietrze. Broń wydobyli jednak rosyjscy
nurkowie. Z powodu tego wydarzenia, karabiny Vetterli nazywano w Finlandii
"Graftony", na cześć statku. Broń w małych ilościach nadal przywożono
do Finlandii. Miały walczyć o niepodległość kraju, ale gdy nadeszła rewolucja
1918 roku, były przestarzałe i brakowało amunicji do nich. Gdy jednak zdobyto
magazyny rosyjskie, odnaleziono tam broń wydobytą z okrętu oraz tą
skonfiskowaną 12 lat wcześniej. Ostatnie sztuki karabinów Vetterli pojawiają
się jeszcze w latach 50-tych XX wieku.
Szwajcaria
sprzedawała karabiny na eksport. Duże ilości sprzedali do Włoch, gdzie w 1870
roku trafił karabin Vetterli jednostrzałowy. Przerobiono go dodając mu
magazynek pudełkowy na 4 naboje. Przeróbki dokonał włoski kapitan artylerii G.
Vitali. Przecięto dolną część broni wycinając otwór. Następnie dodano metalową
opaskę dla wzmocnienia podstawy magazynka. Powstał w ten sposób model
zwany Vetterli-Vitali. Przerobiono tysiące sztuk. Następnym etapem było
powstanie omawianego karabinu oznaczanego jako M1870/87, który powstał przez
nieznaczne skrócenie lufy. Produkcję ich podjęto we włoskim arsenale w
Turynie.
Karabiny Vetterli-Vitali M1870/87 używane były aż do końca I wojny światowej.
Na początku XX wieku duże ilości przerobione zostały na kaliber 6,5 mm, tak aby
można było używać ich do strzelania amunicja Carcano. Karabin Carcano szybko
wyparł Vetterli - Vitali jako podstawowa broń armii włoskiej. Miało to
miejsce w 1891 roku. Karabinu używały m.in. włoskie wojska kolonialne oraz
"La Regia Guardia di Finanza", czyli Królewska Gwardia Finansowa. Z
zagranicznych źródeł wynika, że karabiny tego typu posiadała też Rosja, jednak
wciąż nie udało się ustalić mi skąd (prócz dostaw fińskich).
W Polsce
Karabiny Vetterli-Vitali wz.1870/87 znalazł się w
Polsce, tak jak karabin Carcano, bezpośrednio z Włoch. W latach 1919 - 20, obok
Francji, USA, Belgii, Norwegii i Szwajcarii, kredytów Polsce udzieliły także
Włochy. Łącznie, prócz Francji i USA, pożyczka wyniosła 80 mln dolarów. W tej
sumie 29% wynosiły wydatki na zakup uzbrojenia armii. W tej oto puli znalazł
się omawiany karabin. Brak jest w tej chwili danych odnośnie ilości
zakupionych karabinów. W latach 1919/20, była to już broń szalenie
przestarzała, o wartości raczej muzealnej, niż bojowej. Bliżej mu było wiekiem
do kapiszonowców z XIX wieku, niż do karabinów początków XX wieku.
Z zagranicznych źródeł
wynika, że karabiny tego typu posiadała też Rosja. Czy w grę wchodziły polskie
zdobycze wojenne?
Po zakończeniu wojny z
Bolszewikami, należy ocenić, ze w wyniku ciągłych dostaw ilość karabinów tego
typu wyniosła kilka tysięcy sztuk.

1920 rok.
Podlascy chłopi ścigający uciekających bolszewików po bitwie warszawskiej. Choć
zdjęcie niewyraźne, chłop po lewej posiada prawdopodobnie właśnie karabin
Vetterli-Vitali. Tylna czesc zamka wystaje do tyłu, gdyż komora jest otwarta.
Na dole widać też zarys magazynka. Zgadza sie także rozmiar zamka, wylot lufy i
rzeźba kolby. Co do chłopa za nim, ciężko określić.
- Policji Państwowej 3.798 sztuk karabinów włoskich (Carcano i pewne ilości Vetterli - Vitali wz.70/87)
- Ministerstwu Sprawiedliwości 1.669 sztuk karabinów włoskich (Carcano i pewne ilości Vetterli - Vitali wz.70/87)
- Ministerstwu Skarbu (Straż Celna) 3.708 sztuk karabinów włoskich (Carcano i pewne ilości Vetterli - Vitali wz.70/87)
Nie udało się także ustalić do którego roku karabin Vetterli-Vitali pozostawał w służbie i jakie były jego ilości. Wątpliwe jest, aby jakiekolwiek karabiny przetrwały w magazynach do 1939 roku. Karabin pojawił się też we wspomnieniach Marszałka Piłsudskiego, który wypowiadał się o nim niepochlebnie wskazując na jego zawodność.
Konstrukcja
BRAK DANYCH
Podstawowe dane
Kaliber: 10,4 mmDługość broni: 1350 mm
Długość lufy: 860 mm
Masa karabinu: 4,62 kg
Prędkość wylotowa: 730 m/s
Ilość naboi: 4 sztuk
Źródła
"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz"Piechota Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło
"Mówią wieki" - 2/2005
Inne źródła zawierające drobne informacje.
Internet
http://personal.stevens.edu
http://www.militaryrifles.com
http://www.rememuseum.org.uk
http://www.rs.ejercito.mil.ar


