Karabin i karabinek Mosin wz.91/98/23
(Karabinki wz.91/98/23)
(Trzyliniówka)
Powstanie
Karabin powstał w wyniku doświadczeń z wojny rosyjsko - tureckiej,
podczas której Rosjanie używali jednostrzałowych karabnów Berdam, Karle i
Krnka. Przeciwko nim stanęły oddziały Tureckie uzbrojone w wielostrzałowe
karabiny Winchester. W 1882 Rosyjski Urząd ds. Artylerii Głównej podjął się
zadania wyprodukowania wielostrzałowego karabinu zasilanego magazynkiem. Po
nieudanych próbach z modyfikacją karabinu Berdana, który nie przeszedł prób, do
życia powołano "Specjalną Komisję ds. testowania Karabinu zasilanego
magazynkiem", która miała przeprowadzić testy karabinów systemu Mauser,
Lee-Metford i Lebel. Młody kapitan Sergei Ivanovich Mosin zaprezentował
swój karabin 0.3 cala w 1889 wraz z Leonem Nagantem (Belgiem), który
prezentował karabin .35 cala. Widząc możliwość uniknięcia opłat licencyjnych
podjęto decyzję o wykonaniu prototypu i serii próbnej 30 karabinów Mosina i
porównaniu go z oryginalnym karabinem Naganta. W 1890 roku odbyły się próby.
Karabinu Mosina wyraźnie wzorowany na karabinie Naganta miał większą liczbę
zacięć i niesprawności, ale także prostszą konstrukcję. Po przeprowadzonych w
1891 próbach w ramach wyznaczonych oddziałów zebrano opinie i Komisja
zagłosowała 14 do 10 na karabin Naganta. W wyniku pewnych nieformalnych wpływów
popierających projekt narodowy przyjęto kompromis: Karabin Mosina miał używać
systemu zasilania Naganta. Tak powstał karabin Mosin - Nagant wz.1891. W dniu
13 kwietnia 1891 przekazano carowi raport z propozycją przyjęcia karabinu
Mosina na uzbrojenie jako „rosyjski trzyliniowy karabin wzór 1891” . W
następnych dniach zatwierdzono wprowadzenie karabinu do produkcji pod nazwą
„trzyliniowy karabin wzór 1891” (Aleksander III skrócił proponowaną nazwę).
Produkcję rozpoczęto w 1892 roku w zakładach
zbrojeniowych Arsenału Tula, Arsenału Iżewsk oraz Sestoreck. Ponieważ fabryki
te miały ograniczone moce produkcyjne, część zamówienia przeniesiono do
francuskich firm zbrojeniowych (500.000 sztuk). Do czasu wojny rosyjsko -
japońskiej w 1904 w służbie rosyjskiej pozostawało już 3.800.000 sztuk
tej broni.
Pomiędzy rokiem 1891, a 1910 powstało kilka wariantów
tej broni oraz modyfikacji broni już istniejącej. Dotyczyły one głównie zmian w
celownikach, modyfikacji spustu oraz systemu zasilania amunicją.
1920 rok.
Członkinie Ochotniczej Legii Kobiet na ćwiczeniach pod Modlinem z kb Mosin.
Po rosyjskim przyłączeniu się do I wojny światowej produkcję ograniczono
do karabinu piechoty wz.1891 w celu jej uproszczenia. Z powodu ciągłego
niedostatku tej broni oraz wolnej produkcji krajowej rosyjski rząd zamówił
1.500.000 sztuk w Remington Arms w USA oraz 1.800.000 sztuk w New England
Westinghouse. Potężne ilości broni utracono na rzecz Niemiec i Austro-Węgier,
gdzie także użyto ich bojowo, szczególnie w Niemieckiej Marynarce Wojennej oraz
w siłach II rzutu. Duże ilości karabinów Austria sprzedała w 1920 roku
Finlandii.
Warto także wspomnieć, iż w 1918 roku 77.000 sztuk tej
broni rząd USA przekazał do Czechosłowacji. Karabiny trafiły z Remington do
Vabcouver w Kanadzie, a potem do Władywostoku na Syberii. Część tej broni
wydano Legionowi Czeskiemu, jednak większość pozostała we Władywostoku, gdzie
część zniszczyły wypadki, sabotaże oraz rdza i kradzieże. Reszta zniknęła i
prawdopodobnie została nielegalnie sprzedana do Chin przez Japończyków.
Szkolenie
Straży Obywatelskiej w czasie bitwy warszawskiej 1920 roku.
W Polsce
Źródło pochodzenia
karabinu Mosin Nagant w Polsce jest oczywiste. Duże ilości tej broni przejęto
ze składów carskich w rosyjskim zaborze, a cześć zdobyto w ramach działań
wojennych w latach 1919 - 1920. Nie można ustalić jakie dokładnie ilości
przejęto, gdyż broń przechodziła często płynnie z rąk do rąk. Wiadomo, iż
rosyjskie karabiny różnych typów stanowiły 20% wszystkich karabinów w dniu 20
stycznia 1919 roku. Pod koniec lat dwudziestych już tylko 5% jednostek używało
tej broni. Szacowano iż w roku 1922 w WP było 120.000 rosyjskich Mosinów.
W czerwcu 1920 roku NDWP wprowadziło normy uzbrojenia WP, w
wyniku których rosyjskie Mosiny trafiały do jednostek taborowych,
samochodowych, wartowniczych, saperów i formacji etapowych z zachowaniem
jednolitości w oddziałach.
W ramach ujednolicania broni i amunicji strzeleckiej w
latach 1923 - 1927 część z posiadanych przez wojsko zasobów rosyjskich kb
Mosina dostosowano do 7,92 mm amunicji Mausera. Adaptacja broni dokonana w
Polsce polegała m.in. na przerobieniu kb na kbk, tj. skróceniu lufy o ok. 20
cm. W broni dokonano ponadto następujących zmian:
1. Lufę nawiercono i ponownie przegwintowano, zaś przednią część lufy
podtoczono dla pierścienia podstawy muszki na zewnątrz, zaś obtoczono do
kształtu lufy kbk wz. 1898. W przypadku znacznego zużycia lufy wymieniano ją na
nową produkcji polskiej, którą dostarczała Zbrojownia nr2.
2. W zamku przerobiono czółko zamka, wyciąg łusek, skrócono również tylną część
iglicy.
3. Przy celowniku ramię wyprostowano, pałąk suwaka przygięto, schodki
dopiłowano. Po tej operacji liczby na celowniku nie były brane pod uwagę, zaś ,
posługiwano się liczbami umieszczonymi na schodkach (najniższy celownik 300 m,
najwyższy 1.200 m).
4. Zmieniono rozdzielacz naboi i wyrzutnik.
5. Pudełko magazynka przetłoczono do wymiarów naboi 7,92 mm.
6. Skrócono również łoże kb i nakładkę, a koryto łoża dostosowano do kształtu
zewnętrznego lufy, w związku z czym śruba główna przednia i tylna zostały
skrócone o ok. 4 mm. Przednią skuwkę łoża zastąpiono bączkiem przednim z nasadą
bagnetu, koźlikiem i podstawą koźlika. Pozwalało to na zastosowanie do kbk
bagnetu typu nożowego produkcji polskiej lub niemieckiej.
7. Ponadto, na łożu i kolbie dodano dodatkowe strzemiączka dla zamocowania
pasa.
7 Dywizjon
Artylerii Konnej. Żołnierze uzbrojeni w Kbk Mosin.
Część tych zmian była spowodowała koniecznością dostosowania elementów broni do odmiennego kształtu łuski naboju Mausera, który nie posiadał wystającej kryzy jak nabój rosyjski; również oryginalny celownik dostosowano do balistyki amunicji polskiej.
Karabinki z wprowadzonymi modyfikacjami otrzymały oznaczenie jako wz. 91/98/23. i wz. 91/98/25 (niektóre źródła podają jako 91/98/26).
Karabinków Mosina używano w latach 1920 - 39 w taborach, jednostkach sztabowych pułkach i dywizjonach artylerii oraz niektórych Batalionach ON. Karabinki wz. 91/98/23 i 91 /98/25 znalazły się w uzbrojeniu kawalerii od 1929 roku. Dla przykładu w 5 Pułku Strzelców Konnych kbk Mosin wz.91/98/25 używano od 1927 roku. Artyleria konna posiadała na stanach ten karabin już od 1927 roku aż do 1936 roku, kiedy na uzbrojenie weszły karabiny Mauser wz.98. Stosowano go też w żandarmerii, a od 1929 r. były w uzbrojeniu straży granicznej. Ponadto broń ta znajdowała się na wyposażeniu Policji Państwowej.
Wiadomo iż w latach 1921 - 25 przekazano pewne ilości Mosina poza Wojsko Polskie. I tak:
- 12.527 szt. na amunicję 7,62 mm dla Policji Państwowej,
- 261 szt. na amunicję 7,62 mm dla Straży Leśnej,
- 21 szt. na amunicję 7,62 mm dla Osadników "Kresowych",
Warto wspomnieć, iż w wyniku sklasyfikowania całej broni palnej w 1925 roku karabiny Mosina znalazły się w I kategorii, jako broń dla jednostek bojowych. Natomiast w latach 1925 - 27 otrzymano z Rumunii 41.600 sztuk Kb i kbk Mosina w zamian za 31.062 kb i kbk niemieckich wz.98.
W KOP karabin Mosina był używany od początku istnienia formacji tj. 1924 roku. Nie udało się ustalić w jakich ilościach, jednak zdjęcia wskazują, że był bronią dość powszechną. Stan uzbrojenia na 1 kwietnia 1936 roku wymienia kbk wz.1891 Mosin w ilości...1 sztuki.
Po wycofaniu broni z ww. oddziałów wojskowych przekazano ją niektórym nowo powstającym Batalionom Obrony Narodowej i używano ich w 1939 roku w liczbie 76.400 sztuk.
Żołnierze KOP
uzbrojeni w karabiny Mosin. Rok 1930.
Konstrukcja
Karabin konstrukcji S.I. Mosina posiadał lufę kal. 7,62 mm i był dostosowany do amunicji z kryzą wystającą. Zamek czterotaktowy składający się z 7 prostych części był ryglowany symetrycznie za pomocą rygli znajdujących się na czole tłoka zaporowego. Dodatkowy rygiel stanowiła rączka trzonka zamkowego. Zasilanie broni następowało z jednorzędowego magazynka pudełkowego wystającego z łoża. W magazynku znajdował się specjalny rozdzielacz - wyrzutnik, który utrzymywał luźno górny nabój i mocno trzymał nabój leżący; wskutek tego urządzenie donoszące działało bardzo sprawnie. Cały kb składał się z 42 części wykonywanych w normalnej produkcji z małą ilością braków.Modyfikacje broni prowadzone w Polsce nazywano wz. 91/98/23. i wz. 91/98/25 (niektóre źródła podają jako 91/98/26). Wprowadzone zmiany przedstawiono już wyżej. W późniejszych wersjach kbk prowadzono już dalsze zmiany polegające na wyeliminowaniu kozika i zmianie bączka przedniego na bączek kb wz. 1898 z odciętym hakiem oraz wprowadzeniu prętowego wyciora. Broń zbadano w jednostkach, lecz napłynęły zastrzeżenia, ze broń zacina się przy dosyłaniu naboju i wyciąganiu łuski. W wyniku tego przekonstruowano wyrzutnik oraz obniżono wślizg nabojowy.
Podstawowe dane
Kaliber
rosyjski: 7,62mm
Kaliber polski: 7,92 mm
Długość rosyjska: 1306 mm
Długość polska: ok 1000 mm
Długość lufy polska: 600 mm
Długość bagnetu: 432 mm
Masa rosyjska: 3.45 kg (7.5 lb), 4.06 kg (9.62 lb)
Masa polska: 3,7 kg
Prędkość początkowa: 845 m/s
Magazynek: 5 naboi
Najniższy celownik polski: 300 m
Najwyższy celownik polski: 1200 m
Źródła
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"1920: wojna Polski z Rosją bolszewicką" Ośrodek Karta 2005