Karabin Mauser wz.1898 i 1898a
Powstanie
Geneza powstania karabinu typu Mauser przypada jeszcze na rok 1871, kiedy Paul Mausera (1838 - 1914) skonstruował swój pierwszy karabin..Wtedy to armia niemiecka wprowadziła na wyposażenie karabiny tego rodzaju. Produkcja i eksport podlegały dotacji, przez co szybko zostały przyjęte przez armie wielu państw na świecie. W 1898 roku powstał Gewehr 98, który stał się podstawowym karabinem armii niemieckiej aż do końca II wojny światowej. Zalety karabinów Mauser to: niezawodny-mechanizm ryglujący oraz precyzyjne wykonanie. Chociaż produkowane głównie na potrzeby armii, karabiny te z powodzeniem zdawały egzamin jako broń sportowa i myśliwska. Poza tym można z nich było strzelać amunicją dużo silniejszą niż standardowe naboje kalibru 7,92 x 57 używane w armii niemieckiej. Opracowano też krótszą wersję z lufą o długości 60 cm dla artylerzystów, kawalerii oraz żołnierzy, których podstawowym zadaniem nie była zbyt częsta bezpośrednia walka z wrogiem. Niezawodność zamka Mauser'a polegała na trzech ryglach: dwóch z przodu zamykających się w gnieździe ryglowym na wlocie lufy (przed komorą nabojową) i jednym zapasowym z tyłu włazu nabojowego. Był to typowy zamek czterotaktowy, rozwiązanie naśladowane potem przez wielu konstruktorów broni. System ten był niewygodny dla strzelającego, który musiał wykonywać ruch całym ramieniem. Zapewne lepsze rozwiązanie zastosowane zostało w karabinie Lee-Enfield, gdzie do otwierania zamka strzelec wykorzystywał jedynie nadgarstek. Dlatego też karabiny Mauser nigdy nie osiągnęły szybkostrzelności karabinów Lee-Enfield, co miało oczywiste rezultaty na polu walki.
Podchorążowie wojsk saperskich z
karabinami Mauser wz.98a.
W Polsce
Wojsko Polskie w 1918 r. było
uzbrojone w szereg typów karabinów pochodzących z magazynów pozostawionych przez
zaborców, jak również sprowadzonych do kraju przez oddziały WP przybyłe z
zagranicy. Bilans stanu majątkowego na dzień 26.01.1919 wykazał, ze w armii
znajduje się ok. 100.000 karabinów i 1.200 karabinów maszynowych. Jak wiadomo
taki brak normalizacji uzbrojenia powoduje ogromne problemy logistyczne,
warsztatowe i in. Postanowiono zatem znormalizować uzbrojenie w Wojsku
Polskim. Stan uzbrojenia nie pozwalał na zaspokojenie potrzeb nowych sił
zbrojnych, a wobec braku przemysłu wojennego postanowiono szukać rozwiązania
poza granicami kraju. Polska Misja Wojskowych Zakupów w Paryżu w latach 1919 -
1920 pośredniczyła w zakupie i dostawach ok. 750.000 kb i kbk, 12.000 km oraz
kilkudziesięciu tysięcy kb i km nie w pełni sprawnych, a nabytych po cenie
złomu. Czynniki te spowodowały, że z chwilą zakończenia działań wojennych w 1921
r., w WP znajdowało się ok. 24 typów kb i 22 typy kbk. Pilnego znaczenia nabrała
więc sprawa uporządkowania i ujednolicenia uzbrojenia piechoty.
Najlepsze
zdjęcie pokazujące karabin wz.98 (tu produkcji niemieckiej) w w WP.
Manewry, lata 30-te.
W czerwcu 1921r. Rada Wojenna przy Ministrze Spraw Wojskowych przyjęła jako standardowe wyposażenie 7,92 mm kb Mausera wz. 1898. Prawdopodobnie ze względów politycznych pierwszy wybór padł na karabiny produkcji francuskiej -- Lebela lub Berthiera. Duży wpływ na decyzję o wyborze niemieckiego Mauser'a miało przyznanie Polsce na mocy traktatu wersalskiego wyposażenia niemieckiej fabryki broni w Gdańsku 10.III.1921 roku. Wybrany typ karabinu stanowił jedno z ostatnich opracowań niemieckiego konstruktora broni Paula Mausera i został oficjalnie oznaczony jako "7,92mm kb Mauser wz. 1898". Broń była jak na owe czasy nowoczesna, lecz dość skomplikowana, droga w produkcji i trudna do masowego wytwarzania. Przyznane Polsce maszyny przewieziono do warszawskiej fabryki Gerlacha, w której do tej pory prowadzono remonty uszkodzonej w działaniach wojennych broni. Wydzielone obszary z fabryki Gerlacha, w których produkowano już od 1922 r. broń, przemianowano na Państwową Fabrykę Karabinów, która produkowała szereg z międzywojennego sprzętu polskiego.
PSK z kb
Mauser wz.1898 podczas defilady. Swastyka w płomieniu to przedwojenny symbol pułku,
nie znak nazistowski.
W latach 1921 - 36 kb Mauser wz.98 używany był w 3,4,7,9,10,14,15,16,17,23,25 Dywizjach Piechoty. Po 1935 roku wymieniano je na kb wz.98 i wz.29 polskiej produkcji. Zapotrzebowanie Wojska Polskiego w 1921 roku na Kb systemu Mausera określano w czasie pokoju na 259.300 sztuk. Na wypadek wojny 1.183.000 sztuk.
W 1924r. Komitet ds. Uzbrojenia i Sprzętu podjął decyzję o zastąpieniu karabinu karabinkiem. Było to związane ze zmianą doktryny zasięgu ostrzału piechoty. W tym też roku Państwowa Fabryka Karabinów w Warszawie opracowała model kbk wzorowy na konstrukcji niemieckiego kbk kawalerii typu Car98AZ i rozpoczęciu przezbrajania w niego oddziałów WP. (o kbk Mauser wz.1898a w oddzielnym rozdziale). Do tego czasu udało się wyprodukować 22.000 sztuki kb wz.1898. W 1921 roku Polska posiadała 197.000 sztuk tej broni, czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb potrzebowania 985.000 sztuk.
W latach 1928-29 dokonano szeregu wymian sprzętu z innymi krajami. I tak z Estonii otrzymano 3.528 sztuk kb Mauser wz.98 (oraz 278 kbk wz.98) w zamian za 6.405 kb Enfield wz.14. W latach 1923-24 z Rumunii otrzymano 41.983 kb Mauser wz.98, a następnie 3.350 kb wz.98 i 5.892 kbk wz.98 za 20.250 kb i kbk Mannlichera - w latach 1926-30.
Żołnierze WP
z kb Mauser wz.1898. Ładownice pochodzą od karabinu Mannlicher.
Na przełomie lat 1931 - 1932 nastąpiła w wojsku
ponownie zmiana założeń taktycznych polegająca na tendencji do wydłużenia ognia
karabinowego na odległość 1200 - 1500 m. Można to było zrealizować tylko przez
ponowne przezbrojenie jednostek piechoty w karabiny długie. Ponieważ produkcji
karabinów w Polsce zaniechano w 1924r., do realizacji tego zamierzenia
przystąpiono dopiero w 1936r. (decyzję podjęto w 1934 roku). Opóźnienie było
spowodowane koniecznością sezonowania drewna przeznaczonego na łoża karabinów,
które wynosiło około 3 - 4 lat. Nowo produkowany karabin otrzymał oznaczenie
"7,92 mm kb Mauser wz. 1898a"; był to w zasadzie kb Mausera wz. 1898,
w którym zastosowano zmodyfikowany celownik (miał on nowy celownik krzywiznowy
z krzywizną na podstawie, a nie na ramieniu), oraz niektóre ulepszenia
identyczne jak w kbk wz. 1929. Łącznie od 1936 do 1939r. Państwowa Fabryka
Broni w Radomiu wykonała 44.520 kb wz. 1898a. Przydział kb na pułki piechoty
był różny. Np. w 1939 roku 8 pp posiadał 2.750 sztuk kb i kbk wz.1898 (bez
wskazania na poszczególne liczby).
A tak przedstawiała się produkcja kb wz. 1898a:
1936 - 15.500 sztuk
1937 - 19.000 sztuk
1938 - 5.200 sztuk
1939 - 4.800 sztuk
Karabiny kb wz.1898, kb wz.1898a i wraz z nimi kbk
wz.1898a i kb wz.29 stanowiły podstawową broń Wojska Polskiego aż do 1939 roku.
We wrześniu 1939 roku na wyposażeniu WP było 311.000 sztuk kb wz.1898 i 1898a.
Piechota WP z Kb Mauser wz.98
Inne formacje
15 Batalionie KOP (Ludwikowo) - 931 sztuk
16 Batalionie KOP (Sienkiewicze) - 838 sztuk
17 Batalionie KOP (Dawidgródek) - 712 sztuk
W 1934 roku funkcjonuje już 14.993 kb wz.1898. Liczba ta jednak zawiera też kbk wz.1898. Prawdopodobnie było w KOP 9.089 sztuk. W/w wymiana broni z kbk na kb miała miejsce również w KOP. W batalionach z brygad "Grodno" i "Polesie" oraz CSP w Osowcu w 1935 roku otrzymały 4.612 kb wz. 1898. W 1936 roku KOP posiadał 15.379 kb Mauser wz.1898.
Nie udało się ustalić, czy kb wz.1898 znajdował się na uzbrojeniu Policji Państwowej, jednak jest to wątpliwe ze względu na fakt braków kb w Wojsku Polskim. W Straży Granicznej prawdopodobnie znajdowała się pewna liczba kb wz.1898, jednak nie udało się mi ustalić jaka.
Konstrukcja
Karabin wz.98a był indywidualną bronią powtarzalną.
Zamek czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy. Ryglowanie za pomocą dwóch rygli.
Zasilanie ze stałego, dwurzędowego magazynka pudełkowego o pojemności pięciu
naboi. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika
krzywiznowego. Broń była wyposażona w bagnet nożowy (najczęściej
wz.29).
Amunicja
Karabin kb wz.1898 i 1898a używał standardowej amunicji 7,92mm systemu
Mausera - 7,92 mm x 57. Nabój wywodził się od naboju Mausera wz.1888 w którym
po raz pierwszy zastosowano łuskę bez kryzy wystającej, wg. szwajcarskiego
wynalazku, który znalazł powszechne zastosowanie. W Polsce produkcją amunicji
mauserowskiej zajmowały się niewielkie warsztaty w Toruniu, Poznaniu, Krakowie
i Warszawie. Najpierw produkowano tylko amunicję typu S, lecz później podjęto
też produkcję pocisków specjalnych. Już w latach 1922 - 24 w Wojskowej
Wytwórni Amunicji Karabinowej w Warszawie przy ul. Szwedzkiej prowadzono
próby amunicji pomysłu płk Godlewskiego z pociskiem o lekkim rdzeniu ołowianym
i drewnianym. Dokonano też eksperymentalnej partii amunicji z pociskiem z
mosiężną opaską według pomysłu płk. Dunajewskiego. Ponadto wydano partię próbną
amunicji z pociskami wybuchowymi, która uzyskała pochlebną ocenę Artyleryjskiej
Komisji Doświadczalnej w Rembertowie. Jednak dopiero rozruch wytwórni "Pocisk"
i uruchomienie Państwowej Fabryki Amunicji w Skarżysku pozwoliły na
zaspokojenie potrzeb wojska w amunicję. Początkowo wytwarzano amunicję o
prędkości początkowej 827 m/s, ale na wniosek Centralnej Szkoły Strzelniczej w
Toruniu, zmniejszono ich prędkość do 790 m/s w 1927 roku. Było to spowodowane
dużą dymnością i płomiennością prochu. Poparła to też PWP w Pionkach, gdzie
były trudności z produkcją prochu o dużej prędkości wylotowej. Amunicja
ta jednak budziła zastrzeżenia i gdy w 1935 roku wyczerpały się jej zapasy
powrócono do produkcji szybszej amunicji.
Zamach majowy 1926. Żołnierze sił Piłsudskiego z niemieckimi kb wz.98.
Amunicja karabinowa polskiej produkcji posiadała łuski z metalu i
składzie 67% miedzi i 33% cynku lub 72% miedzi i 28% cynku. PFA w Skarżysku
eksperymentowała też z łuskami stalowymi z różnych rodzajów blach.
Oprócz pocisku S (analogicznego do niemieckiego z
początku lat 30-tych) produkowano też naboje SC (ciężki), z pociskiem p-panc P
oraz zapalającym Z w dwóch wersjach. Produkowano też najtrudniejsze w produkcji
PS - pancerno - świetlne. Istniał tez nabój W - wskaźnikowy (wybuchowy), jednak
brak jest danych na temat tej amunicji.
Amunicję 7,92 mm polską pakowano w pudełka
kartonowe koloru brązowego lub kremowego zawierające po 15 naboi luzem lub w
łódkach po 5 sztuk. Kartony pakowano w skrzynie po 1260 naboi, czyli 84
kartony. Produkcja naboju typu S i SC kosztowała 0,26 zł.
Opakowanie
amunicji 7,92mm Mausera FA w Skarżysku.
Bagnet
Do kb i kbk Mausera
stosowano kilka typów bagnetów. Były to zarówno niemieckiej produkcji bagnety,
jak i polskie wz.22/24/27/28, dla których przyjęto wspólną nazwę w 1933 roku
bagnet wz.1927. Stosowane typy bagnetów przedstawia poniższe zdjęcie.
Podstawowe dane
Kaliber: 7,92 mmMasa bez bagnetu: 4,36 kg
Długość broni bez bagnetu: 1240 mm
Długość broni z bagnetem: 1770 mm
Długość lufy: 740 mm
Pojemność magazynka: 5 naboi
Szybkostrzelność: 8 - 12 strzałów na minutę
Prędkość początkowa pocisku: ok. 880 m/s (w Polsce 790 m/s lub 870 m/s)
Donośność: teoretyczna 2.700 m, praktyczna 500 m
Podziałka celownika: 400 - 2000
Masa pocisku: 12,8 g
Masa naboju: 27 g
Źródła
"Brygada Motorowa Płk. Maczka" J.Majka"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i WP w latach 1914-1939" A.Kontankiewicz
Internet:
www.odkrywca.pl
Korekta historyczna: WOJ
Podziękowania: /TIERCE/