Powstanie    

       Ferdinand Karl Adolf Josef Ritter von Mannlicher (1848 - 1904) był inżynierem i konstruktorem broni strzeleckiej, który wywodził się z rodziny silnie związanej z armią. Praca na kolei nie zaspakajała aspiracji zdolnego inżyniera jakim był Mannlicher. W 1876 roku konstruktor udał się na wystawę światową w Filadelfii, gdzie zapoznał się z kilkoma typami karabinów, które zwykle przewyższały o klasę austriackie kb Werndl'a. Po tym doświadczeniu konstruktor zajął się pracą opisową i badawczą broni palnej. W 1878 roku Werndl zaproponował Mannlicherowi pracę konstruktora w swojej fabryce karabinów Österreichische Waffenfabriksgesellschaft (ÖEWG). 

Ferdinand Manlicher

    Karabin wytwarzano w trzech głównych arsenałach pruskich: w Erfurcie, Spandau i Gdańsku. Wytwarzało go także w bawarskim arsenale Amberg i kilku prywatnych przedsiębiorców. Produkcje zakończono w 1897 roku sumą 1,675,000
        Wkrótce po dostarczeniu pierwszych karabinów Gew 88 pojawiły się problemy. W karabinach często ulegały uszkodzeniu zamki, podczas strzału pękały szyjki łusek, a podczas przeładowywania dochodziło do zacięć. Powszechnie zarzucano GPK że przy konstruowaniu nowego karabinu nie wykorzystano doświadczenia konstruktorów firmy Mauser, największego niemieckiego producenta karabinów. Szczególnie agresywnie atakowana była firma Ludwig Loewe producent zarówno części karabinów jak i prochu bezdymnego którym elaborowano amunicję. Zarzucano jej że przekupiła rządowych kontrolerów i sprzedała niespełniające norm karabiny. Wykorzystując fakt że członkowie rodziny Loewe byli Żydami antysemicka prasa określiła karabin Gew 88 jako Judenflinte.
       Poza armią niemiecką Gew 88 był używany w Chinach, Turcji, Brazyli, Peru i Ekwadorze. Bojowo były używane podczas wojny chińsko-japońskiej (1894-95) i powstania bokserów (w czasie powstania bokserów karabiny Gew 88 były używane zarówno przez powstańców jak i oddziały niemieckie). 
      Istniało kilka wersji, w tym wz.88.05 ze zmodyfikowanym magazynkiem. Zamiast ładowników magazynek był ładowany przy pomocy łódki. Wersję tą wytwarzano w Spandau. Pewne ilości broni dostosowano do kalibru 7,92 mm.

W Polsce        

    Karabiny austriackie konstrukcji Mannlichera trafiły do Polski z magazynów armii austriackiej i oczywiście za pośrednictwem Legionów Polskich, które miały tę broń jako podstawową w czasie całego swojego istnienia. Potwierdza to piosenka Pierwszej Kompanii Kadrowej, umieszczonej w dziale śpiewnik, która idzie w III zwrotce tak:
 
"3. Kiedy Moskal zdrajca drogę nam zastąpi,
To kul z manlichera nikt mu nie poskąpi."

16 sierpnia 1920 roku. Włocławek. Okopy na bulwarze nad Wisłą. Żołnierze z kb Mannlicher wz.1895.

 

    Nie wnikając w szczegółowa historię Legionów stwierdzić jedynie mogę, że: 1 pułk strzelców we wrześniu 1914 r. po uzupełnieniu stanu osobowego i uzbrojenia posiadał: 702 kb Mannlicher wz. 1890 i 1895 oraz 60 kbk Mannlicher wz. 1890. Niewielkie ilości karabinów Mannlicher znajdowały się w Galicji przed I wojną światową. Uzbrojony był w nie także Polski Korpus Posiłkowy. Uzbrojenie Wojska Polskiego w 1919 roku składało się w 40% z karabinów austriackich, czyli Mannlichera i Werndl'a (z przewagą tego pierwszego).

    W roku 1919 dokonywano też licznych zakupów broni. Między innymi w Austrii 26.000 sz. Mannlicherów oraz 1,5 mln naboi. 

    Mówi się, że w 1919 roku, obok Mausera wz.1898 najliczniej reprezentowany miał być właśnie Mannlicher w wersji wz.1890. Potężną wadą broni był fakt, iż była ona głównie produkcji wojennej, czyli słabej jakości i nawet KOP skarżył się na jej zawodność!

     Karabiny oznaczono jako kb wz.1890 (austriacki M1890), kb wz.1895 (M1895), kbk wz.1890 i kbk 1895. W latach dwudziestych podaje się liczbę trzech wzorów karabinu Mannlicher w WP, co jest spowodowane tym, że kbk wz.1895 zaliczano do tej samej grupy co kbk wz.1890. Sama broń austriacka była wtedy na 4 miejscu w liczebności, a pod koniec lat dwudziestych 17% jednostek wyposażonych było w broń Mannlichera i Werndl'a.

Żołnierz polski z wczesnych lat dwudziestych z kb Mannlicher'a.

Żołnierze polscy z kbk Mannlicher wz.1895

    W czerwcu 1920 roku wprowadzono normy uzbrojenia Wojska Polskiego, które miały prowadzić do ujednolicenia broni w jednostkach. Według tego planu karabiny Mannlichera przekazano do 2 Dywizji Górskiej oraz w 4 i 5 Dywizji Piechoty, natomiast karabinki dywizyjnym oddziałom jazdy wymienionych DP. Tak mała ilość oddziałów uzbrojonych w konstrukcję Mannlichera było spowodowane... łatwym rozkalibrowaniem się karabinów i praktycznie zniszczenia setek sztuk broni. 

    W 1921 roku prowadzono akcję dalszego ujednolicania broni w ramach pułków jako ustalonych, podstawowych jednostek. Szacuje się, ze w tych latach w WP znajdowało się 125.000 karabinów Mannlichera w wersjach austriackich. Karabiny i karabinki Mannlichera używane były od 1921 do 1929 roku w 21, 22, 24 i 26 Dywizjach Piechoty.

Karabiny Mannlicher wz.1895 i wz. 1890 znajdowały się na stanie:

• 21 DP - 1, 3, 4 p.strz. podhalańskich
• 22 DP - 2, 5, 6 pp
• 24 DP - 17, 38, 39 pp
• 26 DP - 10, 18, 37 pp

 W 6 pułkach wycofano je już w 1925 roku, a w pozostałych na przełomie 1928/29, wymieniając je na polskie kb/k wz.98 i 29.

     W roku 1925 cały zapas broni ręcznej podzielono na 3 kategorie, w zależności od ich przydatności dla Wojska Polskiego. Austriackie kbk i kb Mannlichera wz.95, wz.1890 i wz.90 znalazły się w I kategorii, czyli jako broń dla jednostek bojowych. Jednak w II kategorii znalazły się austriackie kb Mannlicher;a wz.95 i 90 rozkalibrowane. Znaczyło to, że miały być przekazane do formacji pomocniczych. Akcję przekazywania broni do jednostek pomocniczych prowadzono już od 1921 roku i do 1925 roku przekazano:

   Równolegle prowadzono intensywną wymianę broni z zaprzyjaźnionymi armiami, które wymieniały sprzęt z Polską w ramach unifikacji broni. W latach 1925 - 27 dokonano następujących transakcji.

- Z Rumunią: Polska oddała 37.000 kb i kbk wz.98 oraz francuskich wz.86/93,92 i 16 w zamian za 125.800 kb i kbk Mannlichera

- Z Rumunią: Polska oddała 20.250 szt. kb i kbk Mannlichera w zamian za 9.241 kb i kbk wz.98.

- Z Rumunią: Polska oddziała 70.000 szt. kb i kbk Mannlichera oraz 25.000 Mannlichera niekompletnych w zamian za 25.131 kb i kbk francuskich wz.86/93,92 i 16

1920 - Jasio Nowiński (ew.Nowicki?) wychowanek załogi polskiego pociągu pancernego z kb Mannlicher wz.95.

Oddział łączności KOP z kb Mannlicher wz.1895.

KOP