Znalazłeś błąd? 

    Karabin Lebela należy do grupy sześciu najważniejszych konstrukcji długiej broni powtarzalnej (Mauser, Mannlicher, Mosin, Lee-Enfield, Berthier), które dominowały w uzbrojeniu najbardziej znaczących armii świata w końcu XIX i pierwszej połowie XX wieku. Jest też konstrukcją łączącą (stojącą na pograniczu) dwie epoki w rozwoju nowoczesnych karabinów. Na karabinie tym kończy się epoka broni długiej z magazynkami rurowymi i jednocześnie zaczyna się rozwój broni z małokalibrowym nabojem z prochem bezdymnym.

 

Powstanie      

    Francuski karabin Lebel wz.1886 był standardową bronią francuskiej armii od 1886 roku aż do 1916. Posiadał wiele nowoczesnych rozwiązań w czasie kiedy powstawał. Pierwszy proch bezdymny - "Poudre B" został wynaleziony ze Francji w 1884 roku przez chemika P.Vieille. Był to proch nitrocelulozowy. Spalając się nie wytwarzał tak dużych ilości cząstek stałych. Umożliwiało to produkcję amunicji o kalibrze mniejszym niż 10 mm. Ówczesne karabiny francuskie miały kaliber 11 mm, co wymuszał proch czarny. Spalając się wytwarzał duże ilości cząstek stałych, zanieczyszczających lufę, przez co broń wymaga częstego czyszczenia.
    Rząd natychmiast zlecił prace nad nowym karabinem, aby wykorzystać nowy wynalazek. Prace nadzorowała komisja pod przewodnictwem pułkownika Nicolasa Lebela.  Nazwa broni, którą wzięto od nazwiska szefa komisji była nieoficjalna we Francji, jednak w innych krajach występowała jako oznaczenie oficjalne. Francuzi aby zmniejszyć koszty postanowili opracowując nowy karabin oprzeć się na karabinie Mle1884 i naboju 11 x 59 mm R. Była to stała procedura, gdyż większość nowych konstrukcji oparto na modyfikowaniu wzorów już istniejących (przez co powielano często dawne błędy). Nowy opracowany nabój 8 x 50 mm R (Mle 1886 B5) był pochodna starego naboju 11 mm. Natomiast sam karabin był przekonstruowanym karabinem Mle1874 (Grass) przystosowanym do zasilania nową amunicją. Jedyną zmianą był nowy tłok zaporowy zamka wyposażony w dwa rygle. Powtórzono natomiast wady konstrukcji w postaci zbyt dużego uchwytu i kilku mniejszych wad zamka. Oparcie się na starej konstrukcji było błędem, pomimo iż broń wykazała się większą prędkością początkową pocisku i lepszą celnością. 
  Początkowo pojawienie się karabinu Lebel było sensacją. Żołnierz był od tego momentu wyposażony nie tylko w broń przewyższającą klasą używane karabiny z prochem czarnym, ale mógł zabrać więcej amunicji z mniejszym kalibrem. Do tego pole widzenia nie było przysłonięte dymem karabinowym. Zaniepokojone przewagą Francji, pozostałe kraje europejskie poszły tym samym tropem w rozwoju broni palnej. Niemcy i Austria przyjęły 8 mm broń w 1888 roku, a Włochy w 1890. Wielka Brytania nie czuła potrzeby szybkiej reformy, z powodu braku granic lądowych  i aż do 1895 nie posiadało broni bezdymniej. Wtedy wprowadzono karabin Lee - Enfield.  Lebel okazał się bardzo delikatny w służbie wojskowej, w porównaniu z innymi karabinami, jednak nie można mu odmówić roli jaką odegrał w historii wojen.
   Broń zasilano magazynkiem rurowym na 8 pocisków, wzorowanym na projekcie Kropatschek'a. Magazynki rurkowe używane były już od...amerykańskiej Wojny o Niepodległość. Broń w tym czasie ewoluowała w kierunku magazynków pudełkowych (np. Mannlicher). 
    Karabin Lebel został pod koniec wojny zastąpiony lepszą konstrukcją karabinka Berthier wz.1890.  Pomimo wprowadzenia karabinka Berthiera piechota nadal posługiwała się karabinem Lebela. Podstawową przyczyną takiej sytuacji były wysokie koszty zastąpienia karabinów Lebela nową konstrukcją. Dopiero w 1907 roku rozpoczęto produkcję karabinu Berthier (zasilany z pudełkowego magazynka trójnabojowego). Opóźnienie wprowadzenia do produkcji nowego karabinu spowodowało że jeszcze w czasie I wojny światowej duża część żołnierzy francuskich była uzbrojona w karabiny Lebel Mle1886 które w tym czasie były już bronią przestarzałą.
  W roku 1893 dokonano modyfikacji broni. Karabin wyposażono we wzmocnioną komorę zamkową i zmodernizowany zamek. Karabin został wyposażony w koźlik (pręt umożliwiający stawianie karabinów w kozły) i nową podstawę bagnetu zapewniającą większą stabilność. Oznaczono go jako Mle1886/93.

1920 rok. Natarcie piechoty polskiej. Żołnierze z kb Lebel.

W Polsce        

     Pierwsze karabiny Lebel, znalazły się w "Błękitnej Armii" gen. Hallera (czyli Armii polskiej we Francji), powstałej w 1917 roku. Łącznie przywiozła ona ponad 40.000 kb i kbk, jednak ciężko ustalić ile z tego to Lebel,a ile Berthier. Posiadana przez nich broń to przede wszystkim Lebel wz.1886/93 (zmodyfikowana). Dodatkowe 500.000 sztuk przybyło do Polski w wyniku zakupów Polskiej Misji Wojskowych Zakupów w Paryżu w czasie wojny polsko - bolszewickiej 1919 - 1920. Misja działała niezależnie od Departamentu VII MSWojsk. (Biuro Kontroli Transportów Zagranicznych) oraz dysponowała kredytem francuskim przyznanym Polsce na zakup sprzętu wojskowego z demobilizacji. 

    W latach 1919 - 34 karabin Lebela był jednym z podstawowych wyposażeń piechoty polskiej do chwili wymiany na kb Mauser. W czerwcu 1920 roku wprowadzono normy uzbrojenia do WP. Według nich w broń francuską systemów Lebel i Berthier wyposażono 1 i 2 DPLeg, 6,7,8,11,12,13, 18, 20, 23 Dywizje Piechoty, 1 i 2 Dywizję Litewsko - Białoryskie oraz jazda dywizyjna wymienionych DP. Lebel był jednym z typów brony frontowej. Broń systemu Lebela na przełomie lat 1920 - 21 znajdowała się też na stanach Artylerii, Saperów, Łączności, Taborów i Wojsk Technicznych. Wprowadzenie czasowych norm prowadziło do usprawnienia logistyki

Żołnierze WP z karabinami Lebel. Lata dwudzieste.

Porucznik batalionu sanitarnego z karabinem Lebel wz.86/93.

    W czasie rozmów polsko - francuskich w lutym 1921 roku zadecydowano, że obie armie, polska i francuska, będą uzbrojone w karabiny systemu Lebel'a. MSWojsk., w ramach wynoszącej 400 mln franków francuskich pożyczki miało zakupić we Francji fabrykę broni o mocy 70 tys. sztuk karabinów rocznie. Ponieważ zatwierdzenie pożyczki przez parlament francuski przeciągało się, sprawa upadła, a polskim karabinem standardowym stał się kb systemu Mauser'a, co według specjalistów było o wiele lepszym rozwiązaniem. 
     Po przejściu na stopę pokojową ustalono faktyczne ilości broni w magazynach, po okresie wojennego chaosu. Na wyposażeniu WP w 1922 roku znalazło się 300.000 sztuk kb Lebel i Berthier (ciężko ustalić których ile). Tak dramatyczne różnice między ilością zakupów, a stanem w 1922 roku należy tłumaczyć zarówno stratami wojennymi, jak i stanem dostarczonej broni. Misja wojskowa kupowała broń przeliczaną na... wagony kolejowe. Karabiny, które strzelały w obronie Francji w latach 1914 - 18 były zużyte, rozkalibrowane, a niektóre nawet sypały się w rękach. Wojsko dowiadywało się ile w rzeczywistości broni otrzyma dopiero, gdy otwierano wagony i przeglądano broń.
     W 1925 roku przeprowadzono kwalifikację broni karabinowej. Karabin Lebel, oznaczany już jako Lebel wz.1886/93, został uznany za broń pierwszorzędną, przeznaczoną dla jednostek bojowych. Poza wojsko nie przekazano ani jednej sztuki broni w tym czasie. Udało się ustalić, iż w 1924 roku 683 sztuki Lebela posiadał 39 pp, 2.579 sztuk 24 DP, 683 sztuki 5 psp i 1.703 sztuki 2 DGór.

Szkolenie cywilówj. Góral w środku z kb Lebel. Szkolenie było powszechnym sposobem użycia tej broni pod koniec lat 30-tych.

    W latach 1925 - 27 prowadzono wymianę broni między krajami. Między innymi z Rumunii otrzymani 37.000 kb/k niemieckich oraz francuskich Lebel wz.1886/93, a wysłano za nie 125.800 sztuk kb/k Mannlicher'a. Wymieniono też 70.000 sztuk Mannlicher's i 25.000 Mannlicher'a niekompletnego za 25.131 sztuk Lebela wz.1886/93 (w tej liczbie też pewną ilość Berthierów).

     Według stanu na 1.04.1932 rok WP posiadało 145.545 sztuk kb Lebel'a wz.1886/93. Natomiast stan na 1.04.1934 rok wskazuje na 282.936 sztuk broni. Nie udało się ustalić skąd ten nagły wzrost, ale mógł to być także błąd ludzki w obliczeniach. Większość źródeł podaje, że w 1935 roku znajdowało się na stanie 150.000 sztuk tej broni i ta informacja jest pewniejsza. W latach 1934 - 39 Lebel używany był już prawie wyłącznie do celów szkoleniowych, także w organizacjach paramilitarnych. W roku 1938 WP posiadać miało 145.222 sztuki kb Lebela, które wycofywano z użycia. W 1939 roku w Lebel'a uzbrojono niektóre bataliony Obrony Narodowej.

Patrol KOP podczas ujęcia bimbrowników lub przemytników. Uzbrojeni w kb Lebel.

K.O.P. 

    W Korpusie Ochrony Pogranicza broń także występowała jednak w niewielkich ilościach. Przeważał z francuskiej broni Berthier. W roku 1929 kb francuskich używały: 1-14, 18-29 Bataliony KOP. Tak więc ilości Lebela musiały tu być znaczne. W roku 1935 wymienia się, że 307 sztuk Lebela zwrócono do Wojska. Lebel miał rolę szkoleniową w KOP. Stan broni z 1936 roku wymienia kb Lebel wz.1886/93 jedynie w liczbie 8 sztuk.

Lata dwudzieste, zdjęcie uszkodzone. Nieznana jednostka WP. Czyszczenie kb Lebel.

Konstrukcja 

    Karabin Lebel wz.1886 był indywidualną bronią powtarzalną. Zamek czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy. Ryglowanie za pomocą dwóch rygli (trzecim pomocniczym ryglem była rączka zamkowa). Zasilanie ze stałego, rurowego magazynka podlufowego o pojemności 8 naboi. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika krzywiznowego. Broń była wyposażona w bagnet czworograniasty mocowany przy pomocy rękojeści. Wersja wz.1886/93 była wersją zmodernizowaną. Karabin wyposażono we wzmocnioną komorę zamkową i zmodernizowany zamek. Karabin został wyposażony w koźlik (pręt umożliwiający stawianie karabinów w kozły) i nową podstawę bagnetu zapewniającą większą stabilność.

Amunicja

    Broń zasilano amunicją 8 x 50 mm R. Wyróżniano zasadniczo dwa typy naboju: nabój Mle1886B5 z pociskiem tępołukowym o masie 15 g elaborowany 2,8g prochu nitrocelulozowego w płaszczu melchiorowym oraz nabój Mle1886D (D - franc. distance - pol. odległość) z pociskiem ostrołukowym o masie 12,8 g. Nowy nabój ostrołukowy miał lepsze własności balistyczne ale jedną wadę - ostre zakończenie pocisku w magazynku rurowym uderzało w spłonkę następnego naboju co mogło spowodować odpalenie naboju w magazynku i w rezultacie zniszczenie broni. Dlatego konieczne stało się skonstruowanie karabinu z magazynkiem pudełkowym (skutkiem czego powstał Berthier wz.1890).
    Amunicję francuską produkowały Zakłady Amunicyjne "Pocisk" S.A.w Warszawie. Również Wojskowa Wytwórnia Amunicji Karabinowej w Warszawie uruchomiła w 1925 roku produkcję łusek i prefabrykatów dostarczanych przez Zakłady "Norblina", Początkowo stosowano proch zagraniczny, który następnie zastąpiono prochem krajowym z PWP w Pionkach. Później ograniczono się jedynie do produkcji maboi wz.1886D.

Podstawowe dane

Kaliber: 8 mm
Masa bez amunicji: 4,18 kg
Długość broni bez bagnetu: 1307 mm
Długość broni z bagnetem: 1820 mm
Długość lufy: 815 mm
Pojemność magazynka: 8 naboi
Prędkość początkowa pocisku: 640 m/s (nabój Mle1886B5), 710 m/s (nabój Mle1886D)

Źródła

"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"1920: wojna Polski z Rosją bolszewicką" Ośrodek Karta 2005