Karabinek wz.1929

(kbk wz.29)
(kbk wz.1929e)
(kbk wz.98/29)

 



Znalazłeś błąd? 




Powstanie

  Stan uzbrojenia indywidualnego żołnierzy piechoty, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, charakteryzował się całkowitym chaosem. O ile udało się wybrać, na początku lat dwudziestych , standardowy karabin oraz kaliber dla Wojska Polskiego, dokonać przesunięć broni między jednostkami w celu unifikacji, sprzedać część broni "egzotycznej" lub przesunąć ją do innych służb, nadal różnorodność używanych kb i kbk była ogromna. Rozpoczęta w Polsce produkcja karabinów Mauser wz.1898 (projekt niemiecki) wykazała wady konstrukcji, a broń wytwarzana w Polsce nie była najlepszej jakości. W tym czasie podjęto także decyzję o wyposażeniu piechoty w karabinek, co należy uznać za pomysł conajmniej niefortunny, ze względu na znacznie mniejszy zasięg karabinków w stosunku do karabinów. To posunięcie oraz wady karabinka wz.98 wpłynęły na podjęcie decyzji o rozpoczęciu prac nad własną konstrukcją karabinka, który można by wdrożyć do służby w Wojku Polskim.

     Prace rozpoczęto w 1929 roku, a zakończono w 1930 roku. Nowy kbk otrzymał oznaczenie kbk wz.1929. Konstrukcję oparto na kbk wz.1898, jednak z licznymi modyfikacjami. Do podstawowych zmian należały:

- wzmocnienie komory zaporowej,
- skrócenie nasady łoża o 75 mm,
- odrzucenie koźlika i wprowadzenie obniżonej nasady bagnetu wraz z wyciorem,
- nieznaczne zmienienie kształtu łoża i nakładki w związku ze zmianą okuć,
- opracowanie nowego kształtu bączka przedniego, który zamiast dwu części był jednoczęściowy z płaską sprężyną,
- przekonstruowanie bączka tylnego,
- wprowadzenie kowadełka do rozbierania zamka, tzw. babki,
- zmienienie trzewika kolby na tłoczony,
- zmienienie konstrukcji strzemienia, śrub i przetyczek w związku ze zmianą okuć,
- zastosowanie dwudzielnej sprężyny zaczepu zamkowego,
- zmienienie kształtu skrzydełek ochraniacza muszki,
- wprowadzenie nowego wzoru bagnetu z pierścieniem jelca.



Piechota WP z kbk wz.29
Piechota WP z kbk wz.29

     
    W 1930 roku rozpoczęto produkcję w Państwowej Fabryce Broni w Radomiu.  Produkcja kbk trwała aż do 1939 roku, pomimo rozpoczęcia produkcji kb wz.1898a i zmiany uzbrojenia piechoty ponownie na karabin. Łącznie wyprodukowano 264.000 sztuk kbk wz.29. Z tej liczby 143.002 sztuki wyeksportowano za pośrednictwem SEPEWE, natomiast reszta trafiła do WP. 
Wyprodukowano łącznie:
1930 - 1000 szt.
1931 - 30.900 szt.
1932 - 26.200 szt.
1933 - 35.000 szt.
1934 - 28.200 szt.
1935 - 20.300 szt.
1936 - 5.800 szt.
1937 - 65.200 szt.
1938 - 36.700 szt.
1939 - 15.000 szt.

 
     W trakcie produkcji kbk wz.29, opracowano w Polsce nowy stop stali węglowej, z którego zaczęto wyrabiać lufy. Lufa taka charakteryzowała się dużą wytrzymałością, wynoszoną ok. 10.000 strzałów. Ponadto, w celu obniżenia kosztów produkcji, prowadzono próby z łożami wykonanymi ze sklejki bakelitowej. Ponieważ nie osiągnięto zamierzonych rezultatów, w późniejszym okresie wprowadzono z powodzeniem łoża klejone z 2 części.
     Po przejściu prób poligonowych i rozpoczęciu produkcji broń zaczęto dostarczać do jednostek. Pierwsze partie trafiły do piechoty. W 1934 roku kbk wz.29 znajdowały się na stanie 4 DP (14,63,67 pp), 6 DP (12,16,20 pp), 8 DP (13,21,32 pp), 14 DP (55, 57, 58 pp), 18 DP (33, 42, 71 pp) oraz w 1, 2 i 3 samodzielnym batalionie strzelców. W kolejności zaopatrzono 25, 27, 74, 59, 61, 62, 64, 65, 66, 15, 36, 72 pp. Pozostałe pułki (tj. 30 pozostałych) miały pozostać przy kb i kbk wz.1898. Kbk wz.1929 otrzymał też 1 i 2 Morski Batalion Strzelców. Do końca 1936 roku kbk wz.29 znalazł się też na wyposażeniu jednostek pancernych, saperów i łączności.
    W lipcu 1939 roku rozpoczęto wymianę broni kawaleryjskiej. Nowy karabinek otrzymały:
  • 7 i 11 p.uł. oraz 4 p.s.k. z Mazowieckiej BK
  •  19 i 21 p.uł oraz 2 p.s.k z Wołyńskiej BK
  •  4,13 i 23 p.uł. z Wileńskiej BK
  •  6,9 i 14 p.uł. z Podolskiej BK
  •  12,20 i 22 p.uł. oraz 6 p.s.k z Kresowej BK.
Obsługa ckm piechoty z kbk wz.29
Obsługa ckm piechoty z kbk wz.29
    W latach 1927 - 33, w warszawskiej Zbrojowni nr 2 (później w PFB w Radomiu) przebudowano także do standardu kbk wz.29 część kbk wz.98. Oznaczano je jako kbk wz.98/29. Przeróbek takich dokonywano w wypadku mocno zużytych kb/kbk wz.98 wymagających kapitalnego remontu. Tak wyremontowane karabinki miały najczęściej pozostawione bicia i sygnatury z poprzedniej wersji.  Spotyka się także egzemplarze na których boczne bicie "K 98" zostało przebite na "K 98-29". Są to dość rzadkie karabinki. Różnią się kilkoma detalami od seryjnych wz.29 m.in. : inne bączki (takie jak w kbk wz.98) oraz nieco inny trzewik. Koszt wykonania modyfikacji równał się produkcji nowego kbk wz.29, więc można uznać pomysł za nieekonomiczny. Nowy kbk wz.1929 kosztował 250 zł w 1930, 187,75 zł w 1935 i 164,96 zł w 1938.  
Lata trzydzieste. Żołnierz z młodym kadetem. Prawdopodobnie obaj trzymają kbk wz.29 z bagnetem.
Lata trzydzieste. Żołnierz z młodym kadetem lub synem pułku.
Obaj trzymają kbk wz.29 z bagnetem.


    

    Jak już wspomniano, karabinki wz.29 podlegały eksportowi. Karabinki w wersji przeznaczonej na eksport oznaczano jako kbk wz.29e (nie miały sygnatury producenta na komorze). Łącznie sprzedano w latach: 

- W 1928 lub 1929 roku sprzedano 100 sztuk kbk wz.29e do Afganistanu;
- W 1929 roku sprzedano 3.000 sztuk kbk wz.29e do Hedżasu;
- W 1930 roku sprzedano 4.200 sztuk kbk wz.29e do Chin;
- W 1930 roku sprzedano 10.000 sztuk kbk wz.29e do Hedżasu wraz z częściami;
- W 1931 roku sprzedano 8.250 sztuk kbk wz.29e do Chin;
- W 1935 roku sprzedano 61 sztuk kbk wz.29e nieznanemu odbiorcy;
- W 1936 roku sprzedano 9.300 sztuk kbk wz.29e do Chin - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1936 roku sprzedano 10.094 sztuki kbk wz.29e do Meksyku - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1936 roku sprzedano 1.697 sztuk kbk wz.29e do Palestyny;
- W 1937 roku sprzedano 5.800 sztuk kbk wz.29e do Grecji - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1938 roku sprzedano 10.000 sztuk kbk wz.29e do Chin - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1938 roku sprzedano 40.000 sztuk kbk wz.29e do Grecji - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1938 roku sprzedano 30.000 sztuk kbk wz.29e do Peru - w rzeczyw. dla hiszp. republ.;
- W 1938 roku sprzedano 10.000 sztuk kbk wz.29e nieznanemu odbiorcy;
- W 1938 roku sprzedano 500 sztuk kbk wz.29e nieznanemu odbiorcy; 

    Jak widać według polskich źródeł wyeksportowano łącznie: 143.002 karabinki wz.29e. Można więc nazwać kbk wz.29e polskim "przebojem eksportowym".


Konstrukcja     

    Karabinek wz.29 był indywidualną bronią powtarzalną. W porównaniu z kbk wz.1898 broń miała większą tolerancję wymiarową części, co pozwalało na pełną zamienność elementów. Lepsze było także dopasowanie lufy do łoża, jak również wytrzymałość. Pierwsze partie posiadały oddzielne pierścienie nakładek, łoże i nakładka nie były wzmacniane kołkami, łoża nie były impregnowane. W późniejszych partiach zastosowano podtoczenie na komorze zamkowej pod koniec nakładki i zaczęto impregnować części drewniane. Ostatnie produkowane serie posiadały proste rączki zamkowe, a dodatkowo karabinki produkowane w Warszawie posiadały komory zamkowe wykonane z komór karabinowych. Ostatnie serie kbk wz.29 charakteryzowały się już starannym wykończeniem i dobrą celnością.
     Karabinek posiadał czterotaktowy zamek ślizgowo-obrotowy. Ryglowanie symetryczne za pomocą dwóch rygli umieszczonych u czoła trzonu zamkowego. Rygle zaryglowane ustawione były w pozycji poziomej. Trzon zamkowy posiadał dodatkowy rygiel rezerwowy umieszczony w pobliżu rączki zamkowej. Szeroki wyciąg łuski umocowany był obrotowo na trzonie zamka przy pomocy pierścienia. Napinanie iglicy następowało przy odryglowywaniu zamka. W przedniej części trzonu nawiercone zostały dwa otworki odprowadzające nadmiar gazów w przypadku rozerwania łuski podczas strzału. Także ze względów bezpieczeństwa łącznik posiadał płaską, pionową część odchylającą wsteczny strumień gazów od oka strzelca w przypadku rozerwania łuski. Rączka zamkowa polskiego kbk wz. 1898 zagięta była w dół pod kątem 90°. Gałka rączki była ścięta od wewnątrz i moletowana. Spust i kabłąk były nieco większe od wzoru niemieckiego.
     Karabin posiadał magazynek dwurzędowy, nie wystający z łoża. Naboje ułożone były w magazynku naprzemiennie w tzw. mijankę. Nacisk sprężyny podajnika powodował, że naboje zaklinowywały się przy wyjściu z magazynka i nie wypadały od góry. Po otwarciu zamka, górny nabój wystawał nieco ponad górną część magazynka, skąd zabierany przez czoło zamka przy jego zamykaniu.
     Celownik ramkowo-krzywiznowy z krzywizną w podstawie. Muszka pryzmatyczna z możliwością regulacji posiadała boczne osłony.
     Łoże wykonane było z drewna bukowego. Posiadało chwyt pistoletowy. Wycięcie na kciuk z lewej strony komory zamkowej. Żłobienia chwytowe na wysokości celownika. W wersji z rączką zamkową zagiętą łoże posiadało wybranie pod gałką rączki. Nakładka na lufę sięgająca niemal do jej końca posiadała wycięcie na celownik. Karabinek nie posiadał wyciora.
    Okucia w całości stalowe. Zastosowano koźlik, który jednak nieco różnił się kształtem od koźlika w niemieckim wz. 1898a (koźlik był dwuczęściowy - żerdź koźlika była wnitowana w podstawę). Zastosowano tu też dwa tylne mocowania na pas: jedno pod spodem kolby, drugie ne boku kolby z lewej strony.
     Zestaw do czyszczenia obejmował wycior, pakuły, szmaty, oliwiarkę z olejem N5, zapiaszczacz albo inaczej ochraniacz wylotu, sznur do czyszczenia (zamienne z wyciorem). Zapiaszczacz, czyli ochraniacz wylotu zabezpieczał lufę w trakcie jej konserwacji przed uszkodzeniem. Muszki miały szczelinę na jego mocowanie. Zapiaszczacz należało lekko docisnąć do lufy, wtedy znajdujące się w jego wnętrzu sprężyna uginała się nieco i przekręcając w prawo występ ochraniacza wchodził w wycięcie w podstawie muszki solidnie go do niej mocując.
 

Bagnet  

     Do kbk wz.29 używano bagnetu wz.28, który został specjalnie zaprojektowany dla tej broni, jednak pasował do każdego Mausera. Długość około 38 cm. Produkcja kosztowała 16,90 zł. 

 


Podstawowe dane

Kaliber: 7,92 mm
Masa bez bagnetu: 3,9 kg
Długość broni bez bagnetu: 1100 mm
Długość broni z bagnetem: 1420 mm
Długość lufy: 600 mm
Pojemność magazynka: 5 naboi
Prędkość początkowa pocisku: ok. 845 m/s
Masa pocisku: 12,8 g
Masa naboju: 27 g

 

Źródła

"Piechota Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
"Kawaleria Samodzielna Wojska Polskiego w bitwie nad Bzurą" Praca zbiorowa
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i WP w latach 1914-1939" A.Kontankiewicz
www.odkrywca.pl


/PATHE/