Karabin Gras wz.1874
(Mousqueton Gras 1874)
(Fusil d'Infantrie Mle 1874)
Znalazłeś błąd? 
Powstanie
Karabin Mle1874 Gras został tak nazwany od nazwiska
swojego twórcy, kapitana artylerii Basile Gras'a (1836-1901) - dosłużył
się on stopnia generała i ostatecznie został Sekretarzem Spraw Wojennych. Broń
jest rozwinięciem karabinu Mle1866 Chassepot. W czasie przed powstaniem Francja
była zaangażowana w wyścig zbrojeń z Niemcami. Ci drudzy wdrożyli do służby
karabin piechoty Mauser wz.1871, który okazał się znakomitą konstrukcją
przewyższającą broń francuską. Francuski Chassepot Mle1866 miał podobny
do niego zasięg i wystarczająco płaski tor lotu, jednak był już przestarzały.
Był karabinem odtylcowym, strzelającym nabojem scalonym, w łusce papierowej.
Karabin niemiecki wprowadzał nowy standard - nabój scalony z łuską
metalową.
W roku 1874 w/w kapitan Basile Gras zakończył konstrukcję karabinu. Jego nowoczesna konstrukcja zadecydowała o przyjęciu go przez armię Francji. Karabin Mle1874 był bardzo podobny do karabinu Chassepota. Zmieniła się tylko konstrukcja zamka i kształt komory nabojowej. Były one przystosowane do współpracy z nowym, elaborowanym 5,6 grama prochu czarnego, nabojem 11 x 59 mm R. Podobnie jak karabin Chassepota, była to broń jednostrzałowa.
Produkcję karabinu prowadzono w latach 1874 - 1885/6, kiedy to do produkcji wszedł karabin Lebel Mle1886 - pierwszy na świecie karabin strzelający nabojami elabrowanymi prochem bezdymnym.
Karabin Gras produkowano min. w Zbrojowni St.Etine. Zastanawiające jest, iż Gras produkowano też w...Austrii, w Zakładach Steyer (Waffenfabrik Steyer). Nie udało się wyjaśnić na jakich zasadach, ale możliwe, że były to prace zlecone, gdyż na broni widnieje napis albo Waffenfabrik Steyer,albo Usine de Steyr.
Broń produkcji austriackiej przyjęto do uzbrojenia armii Grecji (zastępując wcześniejsze karabiny Mylonas, krajowej produkcji). Tam karabin Gras'a okrył się największą chwałą. Wszedł on do uzbrojenia w 1877 roku i służył aż do...II wojny światowej. Jako ulubiony karabin partyzantów strzelał przeciwko Imperium Ottomańskiemu oraz III Rzeszy i stał się bronią legendarną. Do języka potocznego weszła nazwa Grades (γκράδες), jako określenie wszystkich karabinów I połowy XX wieku. Karabiny Gras przyjęto też w Kolumbii, Rosji, Chile, Irlandii, Portugalii.
W roku 1874 w/w kapitan Basile Gras zakończył konstrukcję karabinu. Jego nowoczesna konstrukcja zadecydowała o przyjęciu go przez armię Francji. Karabin Mle1874 był bardzo podobny do karabinu Chassepota. Zmieniła się tylko konstrukcja zamka i kształt komory nabojowej. Były one przystosowane do współpracy z nowym, elaborowanym 5,6 grama prochu czarnego, nabojem 11 x 59 mm R. Podobnie jak karabin Chassepota, była to broń jednostrzałowa.
Produkcję karabinu prowadzono w latach 1874 - 1885/6, kiedy to do produkcji wszedł karabin Lebel Mle1886 - pierwszy na świecie karabin strzelający nabojami elabrowanymi prochem bezdymnym.
Karabin Gras produkowano min. w Zbrojowni St.Etine. Zastanawiające jest, iż Gras produkowano też w...Austrii, w Zakładach Steyer (Waffenfabrik Steyer). Nie udało się wyjaśnić na jakich zasadach, ale możliwe, że były to prace zlecone, gdyż na broni widnieje napis albo Waffenfabrik Steyer,albo Usine de Steyr.
Broń produkcji austriackiej przyjęto do uzbrojenia armii Grecji (zastępując wcześniejsze karabiny Mylonas, krajowej produkcji). Tam karabin Gras'a okrył się największą chwałą. Wszedł on do uzbrojenia w 1877 roku i służył aż do...II wojny światowej. Jako ulubiony karabin partyzantów strzelał przeciwko Imperium Ottomańskiemu oraz III Rzeszy i stał się bronią legendarną. Do języka potocznego weszła nazwa Grades (γκράδες), jako określenie wszystkich karabinów I połowy XX wieku. Karabiny Gras przyjęto też w Kolumbii, Rosji, Chile, Irlandii, Portugalii.
Pojawienie się w drugiej
połowie lat 70. XIX wieku karabinów powtarzalnych sprawiło, że karabin Mle1874
szybko stał się przestarzały i jak wykazuje polityka Francji wobec jej
sojuszników lekką ręką oddawała ona jego zapasy w ramach pomocy wojennej.
W Polsce
Karabin 11 mm Gras
wz.1874 trafił do niepodległej Polski prawdopodobnie z dwóch źródeł. Mogły
to być karabiny pochodzenia francuskiego, który przybył do Polski wraz z
Armią Hallera, jednak należy sądzić, że były to niewielkie ilości, gdyż
oddziały te dysponowały głównie karabinem Lebel i Berthier, a w samej Francji
były już tylko w jednostkach rezerwowych, a po I wojnie światowej wycofane je
nawet z magazynów. W ramach prowadzonego demobilu we Francji logicznym
byłoby, że wśród typów karabinów przekazywanych Polsce w ramach pożyczki,
znalazłaby się broń całkowicie już wycofana z wojska. Jak określają to
wielokrotnie źródła broń napływająca do Polski z Francji przedstawiała wartość
często muzealną i kupowano ja w przeliczeniu na wagony za pośrednictwem Polskiej
Misji Wojskowych Zakupów w Paryżu pod kierownictwem gen. Romera. W latach
1919 - 1920 Francja udzieliła 425 mln franków pożyczki Polsce. W
ramach tej sumy dostarczono sprzęt wyłącznie z demobilu w tym 750.000 sztuk
karabinów. Właśnie w tej puli dostarczono karabiny Gras w ilości
kilku/kilkunastu tysięcy.
Można podejrzewać też przechwycenie pewnej ilości kb Gras z w/w Fabryki Steyer'a, ale żadne źródło nie wymienia karabinu Gras na stanie przed przybyciem dostaw francuskich. Istotną informacją jest, że w czasie I wojny światowej Francja zaopatrzyła Rosję w 450.000 sztuk karabinu Gras wz.1874 i został on przydzielony jednostko drugiej kategorii. Wskazać więc obok dostaw francuskich na zdobycze wojenne w czasie działań przeciw bolszewikom i Ukraińcom.
W 1920 roku NDWP wprowadziło normy uzbrojenia WP, które obowiązywały do czasu ujednolicenia broni strzeleckiej. Karabiny Gras wz.1874 zostały przekazane do pieszych formacji wojsk taborowych, etapowych, saperskich i szczególnie wartowniczych. Brak jednak jeszcze danych ilościowych. Za znaczeniem karabinu Gras w WP niech przemówi klasyfikacja karabinów dokonana w 1925 roku, w której to Gras'a umieszczono w II kategorii. Znaczyło to o przekazaniu go do formacji pomocniczych.
Jeszcze w 1921 roku rozpoczęto przekazywanie nadmiarów karabinów oraz broni nieprzydatnej poza Wojsko. Wiadomo iż pewne niewielkie ilości trafiły do Policji Państwowej, Straży Celnej, Więziennej lub Leśnej.
Z danych ilościowych wiadomo iż karabin Gras wz.1874 był w 1924 roku na stanie 24 Dywizji Piechoty w ilości 1.482 sztuki. W tej liczbie 39 pp - 791 sztuk, pułki 17 i 38 łącznie 691 sztuk. W 5 psp znalazło się 793 sztuki. Tyle samo w 2 Dywizji Górskiej. Łącznie należy ocenić, że WP posiadało w latach dwudziestych kilka tysięcy karabinów Gras wz.1874. Pewnym ograniczeniem będzie tu pula 80.000, określana jako liczba karabinów II i III kategorii, w tym na drugim miejscu karabin Gras, zaraz po karabinie Werndl.
Ostatnie wzmianki o karabinie Gras udało mi się znaleźć w 1929 roku, gdy występuje on w spisie typów karabinów w magazynach Wojska Polskiego. Został on przetrzebiony w czasie czyszczenia magazynów w 1932 roku, jednak nie całkowicie. Pewne wspomnienia wskazują na istnienie jeszcze w magazynach karabinów Gras w 1939 roku. Prawdopodobnie w Gdyni znajdowało się ok.100 sztuk. Nie ma informacji by sądzić, że został on użyty w czasie wojny obronnej 1939 roku.
Można podejrzewać też przechwycenie pewnej ilości kb Gras z w/w Fabryki Steyer'a, ale żadne źródło nie wymienia karabinu Gras na stanie przed przybyciem dostaw francuskich. Istotną informacją jest, że w czasie I wojny światowej Francja zaopatrzyła Rosję w 450.000 sztuk karabinu Gras wz.1874 i został on przydzielony jednostko drugiej kategorii. Wskazać więc obok dostaw francuskich na zdobycze wojenne w czasie działań przeciw bolszewikom i Ukraińcom.
W 1920 roku NDWP wprowadziło normy uzbrojenia WP, które obowiązywały do czasu ujednolicenia broni strzeleckiej. Karabiny Gras wz.1874 zostały przekazane do pieszych formacji wojsk taborowych, etapowych, saperskich i szczególnie wartowniczych. Brak jednak jeszcze danych ilościowych. Za znaczeniem karabinu Gras w WP niech przemówi klasyfikacja karabinów dokonana w 1925 roku, w której to Gras'a umieszczono w II kategorii. Znaczyło to o przekazaniu go do formacji pomocniczych.
Jeszcze w 1921 roku rozpoczęto przekazywanie nadmiarów karabinów oraz broni nieprzydatnej poza Wojsko. Wiadomo iż pewne niewielkie ilości trafiły do Policji Państwowej, Straży Celnej, Więziennej lub Leśnej.
Z danych ilościowych wiadomo iż karabin Gras wz.1874 był w 1924 roku na stanie 24 Dywizji Piechoty w ilości 1.482 sztuki. W tej liczbie 39 pp - 791 sztuk, pułki 17 i 38 łącznie 691 sztuk. W 5 psp znalazło się 793 sztuki. Tyle samo w 2 Dywizji Górskiej. Łącznie należy ocenić, że WP posiadało w latach dwudziestych kilka tysięcy karabinów Gras wz.1874. Pewnym ograniczeniem będzie tu pula 80.000, określana jako liczba karabinów II i III kategorii, w tym na drugim miejscu karabin Gras, zaraz po karabinie Werndl.
Ostatnie wzmianki o karabinie Gras udało mi się znaleźć w 1929 roku, gdy występuje on w spisie typów karabinów w magazynach Wojska Polskiego. Został on przetrzebiony w czasie czyszczenia magazynów w 1932 roku, jednak nie całkowicie. Pewne wspomnienia wskazują na istnienie jeszcze w magazynach karabinów Gras w 1939 roku. Prawdopodobnie w Gdyni znajdowało się ok.100 sztuk. Nie ma informacji by sądzić, że został on użyty w czasie wojny obronnej 1939 roku.
Konstrukcja
Karabin Modéle 1874 był indywidualną bronią jednostrzałową. Zamek czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy. Jedynym ryglem była rączka zamkowa. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika ramkowego.
Bagnet
Broń była wyposażona w bagnet Mle1874 (wz.1874) mocowany przy pomocy rękojeści.
Podstawowe dane
Kaliber: 11 mmDługość broni: 1305 mm
Długość lufy: 820 mm
Masa karabinu: 4,18 kg
Nastawy celownika: 200 do 1800 m
Ilość naboi: 1 sztuka
Źródła
"Piechota Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i WP w latach 1914-1939" A.Kontankiewicz
www.odkrywca.pl
/PATHE/