Karabin Enfield wz.1914
(Pattern 14
Enfield No.3 Rifle)
(Pattern 14)

Powstanie
Karabin Pattern 14 (Wzór 14), nie jest konstrukcją
Lee-Enfield, choć zwykle jest tak postrzegany. Został jednak zaprojektowany
przez Enfield Royal Small Arms Factory. W 1910 roku Departament
Wojny zaczął rozważać możliwość zastąpienia karabinu SMLE Mk III. Doświadczenie
polowe z Mauserami i Springfieldami wskazywało na potrzebę rekonstrukcji
celownika, podajnika i lufy. Przez kolejne dwa lata testowano różne prototypy
broni, które doprowadziły do testów polowych w 1913 roku ponad 1000 nowych karabinów
nowego wzoru. Produkowany był przez zakłady Enfielda i używał 7,01 mm (.276
cala) amunicji. Znany był pod nazwą Pattern 13.
Wraz z wybuchem I Wojny Światowej, Departament Wojny
zdecydował o utrzymaniu dotychczasowej produkcji karabinu SMLE oraz o
rozpoczęciu produkcji nowego w/w karabinu, ale używającego standardowej
brytyjskiej amunicji 7,7 mm. Oznaczono go jako Pattern 14. Kontrakt
powierzono zakładom Vickers Ltd., który wyniósł 100.000 sztuk. Problemy z
produkcją oraz wykorzystanie pełni mocy produkcyjnych pozostałych fabryk
uwiązanych produkcją SMLE. W związku z tym zwrócono się do firm amerykańskich: Winchester
Repeating Arms Co. i Remington Arms/Union Metallic Cartridge Co. w
celu uruchomienia tam produkcji P-14. Rozpoczeto ją w styczniu 1916 roku.
Winchester produkował karabin P-14 w New Heven w
Connecticut. Remington w Ilion, Nowy Jork oraz w Eddystone w Pennsylvani (na
ten cel zakupiono na wpół ukończoną fabrykę lokomotyw) przez podwykonawcę.
Potocznie nazywano tą fabrykę Eddystone Arsenal. Z powodu swoistego wyścigu o
dostarczenie broni Brytyjczykom, każda fabryka działała niezależnie,
wprowadzając własne udoskonalenia. Doprowadziło to do niedopasowania niektórych
części i w konsekwencji powstania 3 modeli broni:
- Pattern 14 Mk I E (Eddystone)
- Pattern 14 Mk I R (Remington)
- Pattern 14 Mk I W (Winchester)
W kwietniu 1917 roku zbliżano się już do końca
realizacji kontraktów na łączną liczbę 1.2 mln karabinów (w porównaniu do
produkcji polskiej międzywojennej to wow!). Dodatkowo 100.000 wysłano do Indii.
Po przystąpieniu USA do wojny produkowano też broń o kalibrze dla Armii USA,
tj. .30 cali., które to oznaczono jako M1917.
Po zakończeniu działań wojennym duże ilości broni wysłano do
Kanady, Australii, Nowej Zelandii, RPA. 700.000 sztuk P-14 zmagazynowano, po to
by w czasie II Wojny Światowej rozdać ją Home Guard.
W Polsce
Jednym,
z możliwych źródeł pochodzenia omawianej broni w Polsce są
polskie oddziały z rejonu
Murmańska i Archangielska. Na podstawie umowy zawartej na
krótko przed
wyjazdem przez gen. J. Hallera z angielskim dowódcą Korpusu
Interwencyjnego
gen. F. Poolem, korzystały one z pomocy organizacyjnej i wsparcia
materiałowego
wojsk angielskich, współdziałały też z nimi w operacjach
skierowanych przeciwko
wojskom bolszewickim. Pierwsze z nich zaczęto formować już w czerwcu
1918 r.
Oddziały Murmańczyków działały na północy Rosji do połowy
września 1919 r.
(ogółem liczyły wówczas ponad 300 oficerów i
żołnierzy), kiedy – po decyzji
aliantów wycofania się z Rosji – zostały najpierw
przerzucone do Archangielska,
a stamtąd ewakuowane statkami do Polski, dokąd przybyły w grudniu 1919
r. Nie
mogło to być jedyne źródło broni, gdyż oddziały te nie były na
tyle liczne by
otrzymać ponad 40.000 sztuk broni. Niektóre źródła podają
także, że żołnierze wrócili do polski bez broni.
Można też przyjąć zdobycz wojenną w postaci karabinów P-14 zdobytych na Korpusie Ekspedycyjnym przez bolszewików, a potem zgubionym w czasie walk. Z samych starć polsko - ukraińskich zdobyto 45.000 karabinów różnych typów, a pod Warszawą w 1920 roku kilkadziesiąt tysięcy. Karabiny z tego źródła wszystkie miałyby kaliber 7,7 mm, taki jak używany potem w Polsce. Omawiane arabiny przybyły taże do Polski w ramach zakupów sprżetu zdemobilizowanego we Francji i Anglii. Brak jednak dokładnych danych na ten temat.
W 1920 roku Brygadę Syberyjską przemianowano na Dywizję Syberyjską (dawną 5 DSP z Rosji). Według spisów w 1920 i 1921 roku była to jedyna jednostka piechoty uzbrojona w angielski P-14, czyli 7,7 mm Kb Enfield wz.14. Miał on nietypowy kaliber i był jedyną bronią zasilaną amunicją 7,7 mm w Wojsku Polskim II RP. W roku 1922 podaje się, że w Polsce używano 40.000 sztuk kb Enfield P-14, oznaczonych w spisach jako 7,7 mm kb Enfield wz.1914.
Od 1922, czyli od definitywnego przejścia WP na stopę pokojową, karabinów wz.1914 używała wyłącznie 30 Dywizja Piechoty, czyli 82, 83 i 84 pułk piechoty. Pozostawał na stanie tej dywizji do 1924 roku, czyli jedynie przez 2 lata. W tym to roku ostatecznie wycofano go z WP, głównie z uwagi na jego nietypowy kaliber. Zastąpił go kb/k wz.98.
Co znamienne broni nie pozbyto się całkowicie. Według spisu w 1925 roku, tj. klasyfikacji broni palnej, nie wymienia się już kb Enfield nawet jako broni III rzędnej. Jednak wciąż znajduje się w magazynach. Już od 1921 roku jest on w zestawieniu karabinów przekazanych poza Wojsko Polskie. 7.310 sztuk do 1925 roku otrzymała Policja Państwowa.
W roku 1925 doszło też do wymiany sprzętu z Estonią i Łotwą. I tak:
- Z Łotwą wymieniono 19.500 sztuk kb Enfield wz.14 w zamian za 19.500 sztuk kbk wz.92 i 16
- Z Estonią wymieniono 12.500 sztuk kb Enfield wz.14 w zamian za 12.500 sztuk kb wz.98
Wynika z tego, że po odjęciu od puli 40.000 sztuk w 1922 roku wszystkich wymienionych wyżej liczb zostaje nam nieznany los około 700 karabinów. Karabin występuje jeszcze w spisie typów karabinów za roku 1928/29, ale według powyższych wyliczeń musiały być to liczby symboliczne. Nie udało się ustalić ile sztuk i kiedy przekazano do KOP. Na pewno nie więcej niż 700, w oparciu o powyższe wyliczenia. Wiadomo jednak, że były w KOP jeszcze w 1935 roku, na co wskazuje poniższe zdjęcie:

Rok 1935. KOP
z kb Enfield wz.14
Można więc uznać, że j kb
Enfield wz.14 w roku 1939 znajdował się wyłącznie na wyposażeniu Korpusu
Ochrony Pogranicza oraz Policji Państwowej.
Konstrukcja
Broń wykorzystywała system podstawowy karabinów
Lee-Enfield i Mauser. Zasilanie odbywało się z magazynka wewnętrznego, naboje w
ilości 5 sztuk ładowano odgórnie, zamocowane na klipach. Zamek czterotaktowy.
Podstawowe dane
Kaliber: 7,7
mm (.303 cala)
Długość całkowita: 1170 mm
Długość z bagnetem - 1500 mm
Długość lufy: 660 mm
Masa bez amunicji : 4,25 mm
Masa pocisku: 11,3 g
Zasięg skuteczny: 800+ m
Prędkość początkowa: 725 m/s
Szybkostrzelność: 15 do 30 strz./min (zależna od umiejętności)
Zasilanie: 5 naboi w magazynku wewnętrznym
Źródła
http://pl.wikipedia.org/wiki/Murmańczycy
"Korpus
Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"Piechota
Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło
"Broń
strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz


