Karabin Enfield wz.1914 

(Pattern 14 Enfield No.3 Rifle)
(Pattern 14)

 



Znalazłeś błąd? 

Powstanie    

      Karabin Pattern 14 (Wzór 14), nie jest konstrukcją Lee-Enfield, choć zwykle jest tak postrzegany. Został jednak zaprojektowany przez Enfield Royal Small Arms Factory. W 1910 roku Departament Wojny zaczął rozważać możliwość zastąpienia karabinu SMLE Mk III. Doświadczenie polowe z Mauserami i Springfieldami wskazywało na potrzebę rekonstrukcji celownika, podajnika i lufy. Przez kolejne dwa lata testowano różne prototypy broni, które doprowadziły do testów polowych w 1913 roku ponad 1000 nowych karabinów nowego wzoru. Produkowany był przez zakłady Enfielda i używał 7,01 mm (.276 cala) amunicji. Znany był pod nazwą Pattern 13.   
     Wraz z wybuchem I Wojny Światowej, Departament Wojny zdecydował o utrzymaniu dotychczasowej produkcji karabinu SMLE oraz o rozpoczęciu produkcji nowego w/w karabinu, ale używającego standardowej brytyjskiej amunicji 7,7 mm. Oznaczono go jako Pattern 14.  Kontrakt powierzono zakładom Vickers Ltd., który wyniósł 100.000 sztuk. Problemy z produkcją oraz wykorzystanie pełni mocy produkcyjnych pozostałych fabryk uwiązanych produkcją SMLE. W związku z tym zwrócono się do firm amerykańskich: Winchester Repeating Arms Co. i Remington Arms/Union Metallic Cartridge Co. w celu uruchomienia tam produkcji P-14. Rozpoczeto ją w styczniu 1916 roku. 
     Winchester produkował karabin P-14 w New Heven w Connecticut. Remington w Ilion, Nowy Jork oraz w Eddystone w Pennsylvani (na ten cel zakupiono na wpół ukończoną fabrykę lokomotyw) przez podwykonawcę. Potocznie nazywano tą fabrykę Eddystone Arsenal. Z powodu swoistego wyścigu o dostarczenie broni Brytyjczykom, każda fabryka działała niezależnie, wprowadzając własne udoskonalenia. Doprowadziło to do niedopasowania niektórych części i w konsekwencji powstania 3 modeli broni:
- Pattern 14 Mk I E (Eddystone)
- Pattern 14 Mk I R (Remington)
- Pattern 14 Mk I W (Winchester)
    W kwietniu 1917 roku zbliżano się już do końca realizacji kontraktów na łączną liczbę 1.2 mln karabinów (w porównaniu do produkcji polskiej międzywojennej to wow!). Dodatkowo 100.000 wysłano do Indii. Po przystąpieniu USA do wojny produkowano też broń o kalibrze dla Armii USA, tj. .30 cali., które to oznaczono jako M1917. 
    Po zakończeniu działań wojennym duże ilości broni wysłano do Kanady, Australii, Nowej Zelandii, RPA. 700.000 sztuk P-14 zmagazynowano, po to by w czasie II Wojny Światowej rozdać ją Home Guard.

W Polsce        

    Jednym, z możliwych źródeł pochodzenia omawianej broni w Polsce są polskie oddziały z rejonu Murmańska i Archangielska. Na podstawie umowy zawartej  na krótko przed wyjazdem przez gen. J. Hallera z angielskim dowódcą Korpusu Interwencyjnego gen. F. Poolem, korzystały one z pomocy organizacyjnej i wsparcia materiałowego wojsk angielskich, współdziałały też z nimi w operacjach skierowanych przeciwko wojskom bolszewickim. Pierwsze z nich zaczęto formować już w czerwcu 1918 r. Oddziały Murmańczyków działały na północy Rosji do połowy września 1919 r. (ogółem liczyły wówczas ponad 300 oficerów i żołnierzy), kiedy – po decyzji aliantów wycofania się z Rosji – zostały najpierw przerzucone do Archangielska, a stamtąd ewakuowane statkami do Polski, dokąd przybyły w grudniu 1919 r. Nie mogło to być jedyne źródło broni, gdyż oddziały te nie były na tyle liczne by otrzymać ponad 40.000 sztuk broni. Niektóre źródła podają także, że żołnierze wrócili do polski bez broni. 

         Wiarygodnym źródłem przybycia tych karabinów jest USA. W latach 1918 - 1920 dokonano zakupów zagranicznych w USA na sumę 160 mln dolarów. W ramach tej kwoty wydatki na uzbrojenie wyniosły około 80 mln dolarów. Oznacza to jednak, że jeśli były jakieś zakupy Enfield'ów to musiały pochodzić z fabryk produkujących P-14 dla Wlk. Brytanii, gdyż kaliber 7,7 mm nie był używany w US Army. 
      Można też przyjąć zdobycz wojenną w postaci karabinów P-14 zdobytych na Korpusie Ekspedycyjnym przez bolszewików, a potem zgubionym w czasie walk. Z samych starć polsko - ukraińskich zdobyto 45.000 karabinów różnych typów, a pod Warszawą w 1920 roku kilkadziesiąt tysięcy. Karabiny z tego źródła wszystkie miałyby kaliber 7,7 mm, taki jak używany potem w Polsce.  Omawiane arabiny przybyły taże do Polski w ramach zakupów sprżetu zdemobilizowanego we Francji i Anglii. Brak jednak dokładnych danych na ten temat. 
      W 1920 roku Brygadę Syberyjską przemianowano na Dywizję Syberyjską (dawną 5 DSP z Rosji). Według spisów w 1920 i 1921 roku była to jedyna jednostka piechoty uzbrojona w angielski P-14, czyli 7,7 mm Kb Enfield wz.14. Miał on nietypowy kaliber i był jedyną bronią zasilaną amunicją 7,7 mm w Wojsku Polskim II RP. W roku 1922 podaje się, że w Polsce używano 40.000 sztuk kb Enfield P-14, oznaczonych w spisach jako 7,7 mm kb Enfield wz.1914.
       Od 1922, czyli od definitywnego przejścia WP na stopę pokojową, karabinów wz.1914 używała wyłącznie 30 Dywizja Piechoty, czyli 82, 83 i 84 pułk piechoty. Pozostawał na stanie tej dywizji do 1924 roku, czyli jedynie przez 2 lata. W tym to roku ostatecznie wycofano go z WP, głównie z uwagi na jego nietypowy kaliber. Zastąpił go kb/k wz.98.
       Co znamienne broni nie pozbyto się całkowicie. Według spisu w 1925 roku, tj. klasyfikacji broni palnej, nie wymienia się już kb Enfield nawet jako broni III rzędnej. Jednak wciąż znajduje się w magazynach. Już od 1921 roku jest on w zestawieniu karabinów przekazanych poza Wojsko Polskie. 7.310 sztuk do 1925 roku otrzymała Policja Państwowa. 
        W roku 1925 doszło też do wymiany sprzętu z Estonią i Łotwą. I tak:
- Z Łotwą wymieniono 19.500 sztuk kb Enfield wz.14 w zamian za 19.500 sztuk kbk wz.92 i 16
- Z Estonią wymieniono 12.500 sztuk kb Enfield wz.14 w zamian za 12.500 sztuk kb wz.98
 
      Wynika z tego, że po odjęciu od puli 40.000 sztuk w 1922 roku wszystkich wymienionych wyżej liczb zostaje nam nieznany los około 700 karabinów.  Karabin występuje jeszcze w spisie typów karabinów za roku 1928/29, ale według powyższych wyliczeń musiały być to liczby symboliczne. Nie udało się ustalić ile sztuk i kiedy przekazano do KOP. Na pewno nie więcej niż 700, w oparciu o powyższe wyliczenia. Wiadomo jednak, że były w KOP jeszcze w 1935 roku, na co wskazuje poniższe zdjęcie:

Rok 1935. KOP z kb Enfield wz.14
Rok 1935. KOP z kb Enfield wz.14

    Można więc uznać, że j kb Enfield wz.14 w roku 1939 znajdował się wyłącznie na wyposażeniu Korpusu Ochrony Pogranicza oraz Policji Państwowej.

Konstrukcja 

     Broń wykorzystywała system podstawowy karabinów Lee-Enfield i Mauser. Zasilanie odbywało się z magazynka wewnętrznego, naboje w ilości 5 sztuk ładowano odgórnie, zamocowane na klipach. Zamek czterotaktowy.



Podstawowe dane

Kaliber: 7,7 mm (.303 cala)
Długość całkowita: 1170 mm
Długość z bagnetem - 1500 mm
Długość lufy: 660 mm
Masa bez amunicji : 4,25 mm
Masa pocisku: 11,3 g
Zasięg skuteczny: 800+ m
Prędkość początkowa: 725 m/s 
Szybkostrzelność: 15 do 30 strz./min (zależna od umiejętności)
Zasilanie: 5 naboi w magazynku wewnętrznym

Źródła

http://pl.wikipedia.org/wiki/Murmańczycy
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"Piechota Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło
"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz


 

/PATHE/