Znalazłeś błąd? 

 

Powstanie    

       Wynalezienie przez Paula Vieille w 1884 roku pierwszego prochu bezdymnego sprawiło że konieczna stała się nowa modernizacja karabinów istniejących. Zbudowany nowoczesny karabin Lebel wkrótce stał się przestarzały. Największą wadą był odziedziczony po karabinie Mle1884 magazynek rurowy. Był on ładowany pojedynczymi nabojami (karabiny powstające równocześnie z Lebelem miały najczęściej magazynki pudełkowe ładowane przy pomocy kilkunabojowych ładowników) co zmniejszało szybkostrzelność. Jeszcze większą wadą była niemożność stosowania naboi z pociskami ostrołukowymi, ze względu na możliwość uderzenia w spłonkę pocisku i eksplozji broni. Powołano specjalną komisję projektową pod przewodnictwem Andre Berthier'a. 

      Już w 1890 roku wprowadzono we Francji pierwszy karabin zasilany magazynkiem pudełkowym. Opracowała go komisja A.Berthier i nadano mu oznaczenie Mle 1890. Była to broń z zamkiem wzorowanym na wcześniejszych konstrukcjach, szczególnie magazynku Mannlichera, ale z nowym magazynkiem ładowanym trójnabojowymi ładownikami. Ładowniki były własną konstrukcją Berthiera (pierwsze ładowniki symetryczne). W 1892 roku powstał karabinek Mle 1892. Okazało się jednak, że Berthier nie zastąpi Lebela w piechocie. Jednak w 1907 roku wprowadzono do uzbrojenia pierwszy karabin Berthiera oznaczony jako Mle 1907 - była to długolufowa wersja karabinka. Zmodernizowano go w 1915 roku do wersji Mle 07/15, ale zmiany miały niewielki zakres. 
     Kolejną modyfikację przeprowadzono w 1916 roku, gdy okazało się, że konstrukcja wciąż wymaga dopracowania, szczególnie mała pojemność magazynka. Tym razem zmiany były poważniejsze. Największą było wyposażenie karabinu Berthier Mle1907/15 M16 w nowy magazynek o pojemności 5 naboi co zwiększyło szybkostrzelność. Do końca pierwszej wojny światowej karabin Berthiera wraz z karabinem Lebela służył jako broń standardowa i przepisowa.  
     Ponieważ nowy magazynek broni opracowano na podstawie karabinu Mannlichera, karabin Berthier'a nazywa się często "Mannlicher - Berthier".

Żołnierze Hallera z kb Berthier

 

W Polsce       

    Do Polski, w okresie międzywojennym trafiły zasadniczo 2 wzory karabinu i 2 karabinku Berthiera. Były to kb wz.1916 i wz.07/15 (jeszcze bez magazynka)  oraz kbk wz.1892 i wz.1916. Pierwsze karabiny i karabinki były na uzbrojeniu Błękitnej Armii gen. Hallera. Łącznie przywiozła ona ponad 40.000 kb i kbk, jednak ciężko ustalić ile z tego to Lebel,a ile Berthier. Lebele przeważały jednak w tej liczbie. Wiadomo, iż w sierpniu 1920 roku na uzbrojeniu WP znajdowało się 420.000 sztuk francuskiej broni. 
    W czasie rozmów polsko - francuskich w lutym 1921 roku zadecydowano, że obie armie, polska i francuska, będą uzbrojone w karabiny systemu Lebel'a. Jednak na początku rozważano przyjęcie kb Berthiera jako broni standardowej. Sprawa upadła i ostatecznie przyjęto kb Mauser'a wz.98.

     Po przejściu na stopę pokojową ustalono faktyczne ilości broni w magazynach, po okresie wojennego chaosu. Na wyposażeniu WP w 1922 roku znalazło się 300.000 sztuk kb Lebel i Berthier (ciężko ustalić których ile). Tak dramatyczne różnice między ilością zakupów, a stanem w 1922 roku należy tłumaczyć zarówno stratami wojennymi, jak i stanem dostarczonej broni. Misja wojskowa kupowała broń przeliczaną na... wagony kolejowe. Karabiny, które strzelały w obronie Francji w latach 1914 - 18 były zużyte, rozkalibrowane, a niektóre nawet sypały się w rękach. Wojsko dowiadywało się ile w rzeczywistości broni otrzyma dopiero, gdy otwierano wagony i przeglądano broń.

Obsługa ckm Hotchkiss. Po prawej żołnierz z kbk Berthier wz.16

    W roku 1921 kb i kbk Berthiera były na uzbrojeniu kilku Dywizji Piechoty, po przeprowadzonej wstępnej unifikacji w oddziałach. BYły to 1,2,5,6,8,11,13,18,19,20,27,28,29 DP. Kompanię piechoty wyposażano w 203 kb Berthiera, w tym 128 z bagnetem, 75 kbk z bagnetem oraz 24 garłacze V.B. 
       W 1925 roku, w ramach przeprowadzonej kwalifikacji broni strzeleckiej, kb i kbk Berthiera znalazły się w I kategorii broni, czyli przeznaczone zostały dla jednostek bojowych. Oznaczono kb Berthiera jako Berthier wz.1916 i kbk wz.1892.  W latach 1925 - 27, w ramach prowadzonej wymiany broni z innymi krajami wymieniono 70.000 sztuk Mannlicher'a i 25.000 Mannlicher'a niekompletnego za 25.131 sztuk Lebela i Berthiera. Z Łotwy otrzymano 19,5 tys. kbk Berthiera wz.1892 i kb wz.1916 w zamian za taką samą ilość kb angielskich wz.14. 
         Po 1935 roku Dywizje Piechoty przezbrojono na polskie kb i kbk Mausera. Po 1935 roku broń przesunięto do Batalionów Obrony Narodowej i jednostek pomocniczych, np. żandarmerii. Pewną ilość używano do szkolenia. Wtedy na stanach WP znajdowało się około 180.000 sztuk kb i kbk Berthiera.  Określa się, że kb i kbk Berthiera były obok Lebela, najliczniejszymi reprezentantami broni francuskiej w Polsce.
        W 1939 roku na stanie było już 93.200 kb i kbk Berthiera. Znajdowały się w składnicach wojskowych i w Batalionach ON i Policji Państwowej. Dokładnie:
- Kb Berthier wz.07/15 - 23.900 szt.
- Kb Berthier wz.16 - 41.000 szt. (29.000 w PP)
- Kbk Berthier wz.16 - 18.400 szt.
- Kbk Berthier wz.92 - 8.400 szt.
- Kbk Berthier wz.90 - 1.500 szt.

Żołnierze KOP z Berthierami

Żołnierze KOP z karabinami Berthier wz.1916. Dziwną rzeczą jest, że nałożone mają bagnety typu Lebel.

K.O.P.

    W Korpusie Ochrony Pogranicza Berthier pojawił się w roku 1926, gdy w 1 i 5 Brygadzie KOP zaczęto przezbrajać oddziały z broni austriackiej we francuskie Berthiery wz.1916 i kbk wz.1892. 2. i 20. Batalion KOP otrzymały po 441 kb wz.1916 i po 312 kbk wz.1892, a 18. Batalion KOP - 543 kb i 369 kbk. Wraz z Berthierami przybyly garłacze V.B. Ogółem już przez listopadem 1928 roku w KOP funkcjonował 21.132 kb Berthiera wz.1916. Nie posiadały ich jedynie 16 i 17 Batalion KOP. Kawaleria KOP otrzymała kbk Berthiera w ilościach 1.548 sztuk. W roku 1929 Berthiera zastąpiono bronią niemiecką w 15 Batalionie KOP "Ludwikowo", a 4. szwadron kawalerii zamienił kbk francuskie na niemieckie. Ogółem w 1929 roku podaje się liczbę 20.405 kb i kbk Berthiera w KOP. 
     W 1930 roku wycofano je z 2., 15. i 18. Batalionu KOP. W 1934 roku liczba spadła do 19.541 sztuk kb i kbk Berthier'a, a w 1935 roku Armii zwrócono 11.258 sztuk kb wz.1916. Stan uzbrojenia na 1.04.1936 wymienia 6 sztuk kb Berthier wz.1916. Nadal funkcjonują jednak kbk wz.1892.  

 

21 Pułk Piechoty - uroczyste wręczenie karabinów Berthier żołnierzom nowego rocznika.

Konstrukcja       

    Karabin Berthier był indywidualną bronią powtarzalną. Zamek czterotaktowy, ślizgowo-obrotowy. Ryglowanie za pomocą dwóch rygli (trzecim pomocniczym ryglem była rączka zamkowa). Zasilanie ze stałego magazynka pudełkowego ładowanego symetrycznymi ładownikami trójnabojowymi. Przyrządy celownicze składały się z trójkątnej muszki i celownika ramkowo-schodkowego.
    Do broni systemu Berthiera przeznaczano garłacz V.B. opisany oddzielnie.

Amunicja

   
1919/20. Załadunek Dywizjonu Kościuszkowskiego na wagony. Na środku oparty stoi kb Berthier wz.1916. 

Podstawowe dane

Prędkość początkowa: 701 m//s

Źródła

"Piechota Wojska Polskiego 1918 - 1939" Z.Jagiełło
"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz