Karabinek Mauser wz.1898 PWU

7,92mm Kbk
Mauser wz.1898 PWU
Powstanie
Geneza powstania karabinu typu Mauser przypada jeszcze na rok 1871, kiedy Paul Mausera (1838 - 1914) skonstruował swój pierwszy karabin..Wtedy to armia niemiecka wprowadziła na wyposażenie karabiny tego rodzaju. Produkcja i eksport podlegały dotacji, przez co szybko zostały przyjęte przez armie wielu państw na świecie. W 1898 roku powstał Gewehr 98, który stał się podstawowym karabinem armii niemieckiej aż do końca II wojny światowej. Zalety karabinów Mauser to: niezawodny-mechanizm ryglujący oraz precyzyjne wykonanie. Chociaż produkowane głównie na potrzeby armii, karabiny te z powodzeniem zdawały egzamin jako broń sportowa i myśliwska. Poza tym można z nich było strzelać amunicją dużo silniejszą niż standardowe naboje kalibru 7,92 x 57 używane w armii niemieckiej. Opracowano też krótszą wersję z lufą o długości 60 cm dla artylerzystów, kawalerii oraz żołnierzy, których podstawowym zadaniem nie była zbyt częsta bezpośrednia walka z wrogiem. Niezawodność zamka Mauser'a polegała na trzech ryglach: dwóch z przodu zamykających się w gnieździe ryglowym na wlocie lufy (przed komorą nabojową) i jednym zapasowym z tyłu włazu nabojowego. Był to typowy zamek czterotaktowy, rozwiązanie naśladowane potem przez wielu konstruktorów broni. System ten był niewygodny dla strzelającego, który musiał wykonywać ruch całym ramieniem. Zapewne lepsze rozwiązanie zastosowane zostało w karabinie Lee-Enfield, gdzie do otwierania zamka strzelec wykorzystywał jedynie nadgarstek. Dlatego też karabiny Mauser nigdy nie osiągnęły szybkostrzelności karabinów Lee-Enfield, co miało oczywiste rezultaty na polu walki.
W Polsce
Wojsko Polskie w 1918 r. było uzbrojone w szereg typów karabinów pochodzących z magazynów pozostawionych przez zaborców, jak również sprowadzonych do kraju przez oddziały WP przybyłe z zagranicy. Bilans stanu majątkowego na dzień 26.01.1919 wykazał, ze w armii znajduje się ok. 100.000 karabinów i 1.200 karabinów maszynowych. Jak wiadomo taki brak normalizacji uzbrojenia powoduje ogromne problemy logistyczne, warsztatowe i in. Postanowiono zatem znormalizować uzbrojenie w Wojsku Polskim. Stan uzbrojenia nie pozwalał na zaspokojenie potrzeb nowych sił zbrojnych, a wobec braku przemysłu wojennego postanowiono szukać rozwiązania poza granicami kraju. Polska Misja Wojskowych Zakupów w Paryżu w latach 1919 - 1920 pośredniczyła w zakupie i dostawach ok. 750.000 kb i kbk, 12.000 km oraz kilkudziesięciu tysięcy kb i km nie w pełni sprawnych, a nabytych po cenie złomu. Czynniki te spowodowały, że z chwilą zakończenia działań wojennych w 1921 r., w WP znajdowało się ok. 24 typów kb i 22 typy kbk. Pilnego znaczenia nabrała więc sprawa uporządkowania i ujednolicenia uzbrojenia piechoty.

Szkolenie narciarkie piechoty.
Żołnierze z kbk wz.98 PWU
W czerwcu 1921r. Rada Wojenna przy Ministrze Spraw Wojskowych podjęła pierwsze kroki w celu standaryzacji uzbrojenia. Jako standardową broń piechoty uznano 7,92 mm kb Mausera wz. 1898. Prawdopodobnie ze względów politycznych pierwszy wybór padł na karabiny produkcji francuskiej -- Lebela lub Berthiera. Duży wpływ na decyzję o wyborze niemieckiego Mauser'a miało przyznanie Polsce na mocy traktatu wersalskiego wyposażenia niemieckiej fabryki broni w Gdańsku 10.III.1921 roku. Wybrany typ karabinu stanowił jedno z ostatnich opracowań niemieckiego konstruktora broni Paula Mausera i został oficjalnie oznaczony jako "7,92mm kb Mauser wz. 1898". Przyznane Polsce maszyny przewieziono do warszawskiej fabryki Gerlacha, w której do tej pory prowadzono remonty uszkodzonej w działaniach wojennych broni. Wydzielone obszary z fabryki Gerlacha, w których produkowano już od 1922 r. broń, przemianowano na Państwową Fabrykę Karabinów, która produkowała szereg z międzywojennego sprzętu polskiego.

Żołnierz polski z końca lat
20-tych. Jeszcze w hełmie francuskim oraz uzbrojony w kbk wz.1898
PWU

Zamach majowy 1926 r.
Żołnierze prezentują niemieckie kbk wz.98.
W kawalerii także po demobilizacji w 1921 roku doprowadzono do pewnego uporządkowania uzbrojenia w kawalerii. Jako podstawowe uzbrojenie strzeleckie przyjęto austriackie karabinki Mannlichera wz. 1895 z bagnetami wz. 1895. Tylko w pułkach 7 BJ (15, 16 i 17 Pułki Ułanów) używano niemieckich kbk Mausera wz. 1898 z tego samego wzoru bagnetami.

Lata 30-ste. Przegląd 17 Pułku
Ułanów. Uzbrojeni w kbk wz.1898
Jeszcze czasie
napraw i remontów posiadane niemieckie kbk wz. 1898a upodabniano do kbk
produkcji polskiej. Zmiany polegały na:
- zaklejeniu otworu w kolbie do przeciągania pasa,
- wykonaniu wyżłobienia w kolbie i dodaniu poprzeczki,
- dodaniu strzemienia tylnego,
- wymianie koźlika, w wypadku uszkodzenia, na koźlik produkcji polskiej,
- wymianie trzewika kolby, jeśli stary był zniszczony,
- wymianie bączka tylnego na bączek produkcji polskiej,
- wymianie łoża, jeśli było zniszczone, na łoże produkcji polskiej.

Lata 20-ste. Żołnierz polski w
mundurze garnizonowym z hełmem francuskim i kbk wz.1898
PWU

Lata 20-ste. Żołnierz polski
pozuje do zdjęcia z niemieckim karabinkiem
wz.1898.
W 1924r. Komitet ds. Uzbrojenia i Sprzętu podjął decyzję o zastąpieniu
karabinu karabinkiem. Broń ta miała być lżejsza i bardziej
uniwersalna. Było to związane ze zmianą doktryny zasięgu ostrzału
piechoty w większości krajów Europy. W tym też roku Państwowa Fabryka Karabinów
w Warszawie opracowała model kbk wzorowy na konstrukcji niemieckiego kbk
kawalerii typu Car98AZ (kbk wz.1898a). Pierwszą partię 10.000 szt. broni
przekazano do Centralnej Szkoły Strzeleckiej w Toruniu w celu wykonania prób.
Testy wykazały pewne niedociągnięcia nowego karabinka, jednak Komitet do Spraw
Uzbrojenia zatwierdził nowy wzór do wprowadzenia na stan wszystkich formacji. W
1925 roku wprowadzono też do niektórych dalszych pułków kawalerii niemieckie kbk
Mausera wz. 1898 i karabinki tego wzoru, polskiej produkcji.
Karabinki wz. 1898 produkowano w Warszawie
w latach 1925 - 1931. Łącznie w Państwowej Fabryce Karabinów wyprodukowano
189.632 kbk tego wzoru. W kwietniu 1927r. produkcję kbk wz. 1898 uruchomiono również
w Państwowej Fabryce Broni w Radomiu, gdzie produkcję części rozpoczęto już w
maju 1925 roku. Produkcja pełnych karabinów ruszyła 1.IV.1927 roku, ale ich
składanie rozpoczęto dopiero jesienią. Do 1.VI.1939 roku FB wykonała 159.121
sztuk kbk.

W trakcie produkcji kbk uległ niewielkiej modernizacji.
Broń w pierwszych seriach miała:
- oddzielne pierścienie nakładki,
- łoże i nakładkę nie impregnowane, jak również nie wzmacniane kołkami,
- rączki trzonków zamkowych zgięte w dół o 90°, ścięte od wewnątrz i
moletowane.
W późniejszych seriach wprowadzono:
- zamiast pierścienia nakładki
- przetoczenie górnej części komory zamkowej,
- wzmocnienie kołkami oraz nasycenie płynem impregnacyjnym łoża i nakładki,
- proste rączki trzonów zamkowych - w ostatnich seriach kbk.

1936r. Inscenizacja ujęcia sowieckiego dywersanta przez patrol konny żandarmerii 8 Batalionu KOP. Obaj żandarmii uzbrojeni w kbk wz.1898 PWU - Warto zwrócić uwagę na charakterystyczny sposób trzymania broni przy bliskim kontancie z zatrzymanym.
Karabinki kbk wz.1898 PWU były, obok karabinów kb wz.1898, podstawową bronią w Wojsku Polskim. W 1939 roku karabinki przydzielane były prawie wyłącznie do oddziałów kawalerii. Funkcjonowały też w niektórych batalionach ON, tam gdzie brakowało karabinów. W czasie działań wojennych Polska dysponowała 263.000 kbk wz.1898 zarówno produkcji polskiej, jak i przeróbek niemieckich.
W ramach KOP kbk wz.1898 wprowadzono w roku 1926, kiedy to pojawił się w spisach przydzielony dla 16 i 17 Batalionu KOP. Batalion 16 otrzymał 369 kbk wz.1898, a 17. - 312 sztuk. W roku 1929 mówi się o posiadaniu przez 16. Szwadron Kawalerii KOP 87 sztuk kbk wz.1898, co było wyjątkiem wśród kawalerii KOP. W tym samym roku nastąpiło przesunięcie broni tego typu także do 15. Szwadronu. W 1930 roku postanowiono uzbroić w nie 2.,15. i 18.

1939: Raba Wyżna. Defilada z okazji 3 maja. Na przedzie obsługi ckm z kbk wz.1898 PWU
Batalion KOP po 1.083 sztuki na każdy, oraz zwiększyć ilość w 16.(206
sztuk) i 17. (335 sztuk) batalionie. Wymiana spowodowana była faktem uznania
kbk za poręczniejszych od kb, zwłaszcza w warunkach służby granicznej.
Dodatkowo dla dwóch komapani batalionu szkolnego w Osowcu przeznaczono 416 kbk.
W 1930 roku w KOP funkcjonuje co najmniej 5.904 sztuki kbk wz.1898, a w 1936
roku spisy podają już 17.851 sztuk wersji PWU, a dalsze zapotrzebowanie
określano na 5.713 sztuk. Pod koniec września 1938 roku przekazano do KOP 3.040
sztuk kbk wz. 1898 PWU na cele mobilizacyjne. W marcu 1939, gdy tworzono
"ćwiczebny" pułk kawalerii KOP przekazano na ten cel pewną ilość kbk.
Konstrukcja
Karabinek
Mauser wz. 1898 PWU prod. PFK Warszawa miał długość całkowitą 1100 mm, lufę długości 600 mm kalibru
7,9 mm, gwintowaną -- 4 bruzdy prawoskrętne. U wylotu lufy osadzona była muszka
pryzmatyczna z bocznymi osłonami w postaci mocnych "skrzydełek",
przed muszką zaczep do ochraniacza wylotu lufy. Na tylnej części osadzony
celownik ramieniowo-krzywiznowy z krzywizną w podstawie, skalowany na ramieniu
od 300 do 2000 m. Lufa była wkręcona w komorę -- obsadę zamkową. Na grzbiecie
komory z przodu były wyryte oznaczenia fabryczne, np: orzeł --
P.F.K/Warszawa/1927 lub orzeł -- F.B./Radom/1928, z boku nr seryjny (fabryczny)
oraz oznaczenie wzoru: K 98. W tylnej części komory znajdował się mostek z
gniazdem dla oparcia łódki nabojowej przy napełnianiu magazynka. Zamek tłokowo
ślizgowo-obrotowy, czterotaktowy zaryglowany symetrycznie w
pionie. Zamek był złożony z: trzona zamkowego z
rączką zagiętą pod kątem 90, zakończoną gałką ściętą płasko od wewnątrz i
moletowaną (w późniejszych wersjach kbk wz. 1898 rączka zamka prosta z kulistą
gałką), zameczka, kurka, bezpiecznika skrzydełkowego, iglicy, sprężyny
iglicznej, wyciągu i zapadki.

Początek lat 30-stych. Patrol
żandarmerii 21 Batalionu KOP z kbk wz.1898 PWU
W łożu pod zamkiem magazynek pudełkowy stały, niewystający o pojemności
5 naboi oraz urządzenie spustowe z językiem osłoniętym kabłąkiem.
Kolba i łoże z drewna bukowego. Łoże długie
zakończone z przodu pod wylotem lufy obsadą do bagnetu przymocowaną przednim
bączkiem. Za bączkiem u spodu łoża osadzona była podstawa koźlika. Koźlik w
postaci wkręcanego i zakończonego gałką pręta. Bączek tylny z bocznym uchem do
pasa i dolnym ruchomym strzemiączkiem. Łoże w środkowej części po bokach
posiadało żłobki chwytowe. Kolba z szyjką i chwytem półpistoletowym miała na
dolnej krawędzi osadzone strzemiączko do pasa nośnego. Stopa okuta trzewikiem
-- stopką.
Nakładka na lufie drewniana długa,
sięgająca od komory zamkowej do przedniego bączka. W nakładce wycięty otwór dla
celownika. Celownik ramkowo-krzywiznowy.

Patrol motocyklowy 10 Brygada
Kawalerii. Żołnierze z kbk wz.1898 PWU
Amunicja
Karabinek kbk wz.1898 i 1898a używał standardowej amunicji 7,92mm
systemu Mausera - 7,92 mm x 57. Nabój wywodził się od naboju Mausera wz.1888 w
którym po raz pierwszy zastosowano łuskę bez kryzy wystającej, wg.
szwajcarskiego wynalazku, który znalazł powszechne zastosowanie. W Polsce
produkcją amunicji mauserowskiej zajmowały się niewielkie warsztaty w Toruniu,
Poznaniu, Krakowie i Warszawie. Najpierw produkowano tylko amunicję typu S,
lecz później podjęto też produkcję pocisków specjalnych. Już w latach 1922 - 24
w Wojskowej Wytwórni Amunicji Karabinowej w Warszawie przy ul.
Szwedzkiej prowadzono próby amunicji pomysłu płk Godlewskiego z pociskiem o
lekkim rdzeniu ołowianym i drewnianym. Dokonano też eksperymentalnej partii
amunicji z pociskiem z mosiężną opaską według pomysłu płk Dunajewskiego. Ponadto
wydano partię próbną amunicji z pociskami wybuchowymi, która uzyskała pochlebną
ocenę Artyleryjskiej Komisji Doświadczalnej w Rembertowie. Jednak dopiero
rozruch wytwórni "Pocisk" i uruchomienie Państwowej Fabryki
Amunicji w Skarżysku pozwoliły na zaspokojenie potrzeb wojska w amunicję.
Początkowo wytwarzano amunicję o prędkości początkowej 827 m/s, ale na wniosek
Centralnej Szkoły Strzelniczej w Toruniu, zmniejszono ich prędkość do 790 m/s w
1927 roku. Było to spowodowane dużą dymnością i płomiennością prochu. Poparła
to też PWP w Pionkach, gdzie były trudności z produkcją prochu o dużej
prędkości wylotowej. Amunicja ta jednak budziła zastrzeżenia i gdy w 1935 roku
wyczerpały się jej zapasy powrócono do produkcji szybszej amunicji.
Amunicja karabinowa polskiej produkcji posiadała łuski
z metalu i składzie 67% miedzi i 33% cynku lub 72% miedzi i 28% cynku. PFA w
Skarżysku eksperymentowała też z łuskami stalowymi z różnych rodzajów
blach.
Oprócz pocisku S (analogicznego do niemieckiego z początku
lat 30-tych) produkowano też naboje SC (ciężki), z pociskiem p-panc P oraz
zapalającym Z w dwóch wersjach. Produkowano też najtrudniejsze w produkcji PS -
pancerno - świetlne. Istniał tez nabój W - wskaźnikowy (wybuchowy), jednak brak
jest danych na temat tej amunicji.
Amunicję 7,92 mm polską pakowano w pudełka
kartonowe koloru brązowego lub kremowego zawierające po 15 naboi luzem lub w
łódkach po 5 sztuk. Kartony pakowano w skrzynie po 1260 naboi, czyli 84
kartony. Produkcja naboju typu S i SC kosztowała 0,26 zł.
Bagnet
Używano
standardowych bagnetów do karabinów Mausera.

Podstawowe dane
Kaliber: 7,92 mmMasa bez bagnetu: 3,38 kg
Długość broni bez bagnetu: 1100 mm
Długość broni z bagnetem: 1550 mm
Długość lufy: 600 mm
Pojemność magazynka: 5 naboi
Szybkostrzelność: 8 - 12 strzałów na minutę
Prędkość początkowa pocisku: ok. 845 m/s
Masa pocisku: 12,8 g
Masa naboju: 27 g
Źródła
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z.
Gwódźdź
"Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji
polskich i WP w latach 1914-1939" A.Kontankiewicz
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939"
J.Prochowicz
"Brygada Motorowa Płk. Maczka" J.Majka
Internet:
www.odkrywca.pl


