Hełm niemieckie wz.16 i wz.17

Znalazłeś błąd?

Niemiecki hełm wz.17 ze zdemontowanymi bolcami wywietrzników z biało - czerwoną tarczą

Hełmy niemieckie wz.16 i wz.17 przybyły do Polski wraz z II Brygadą Legionów, gdzie figurowały na stanie po utworzeniu Polskiego Korpusu Posiłkowego. Rozdawano je do akcji tzw. kompaniom szturmowym. Sprawa ogólnego wprowadzenia hełmów dla jednostek Polskiego Korpusu Posiłkowego była już w 1916 roku przedmiotem dyskusji w zespole oficerów zajmujących się sprawami umundurowania pod przewodnictwem płk Z.Zielińskiego, jednak koncepcję zarzucono. I Brygada Legionów nie używała żadnych hełmów.

Żołnierze z kompanii Sztormowej 2 pp Legionów Polskich w hełmach niemieckich

W niepodległej Polsce hełmy niemieckie wz.16, wz.17 stanowiły najliczniejszą grupę. Należy podkreślić, że w nazewnictwie Departamentu Uzbrojenia jako niemieckie traktowane były również hełmy austriackie wz.17, co wynikało z ich podobieństwa. Hełmy niemieckie i austriackie nie były przerabiane, Jedynie oryginalne podpinki zamieniano najczęściej na podpinki wyposażone w klame3rkę metalową z bolcem, później w zapinkę, jak w hełmie wz.31, oraz przemalowywano czerepy.

Austriacki hełm wz.17

Hełmy niemieckie i austriackie używane były przez Krakowską Legię Oficerską w 1918 roku oraz licznie w czasie działań wojennych 1920 roku, szczególnie na południowym odcinku frontu, nawet przez niektóre jednostki kawalerii. W hełmy niemieckie wyposażano też załogi kilku pociągów pancernych. Czasem mocowano na nich orły metalowe lub malowano orły o różnych sylwetkach, w tym także na stylizowanych tarczach, skośnie przedzielonych na pola białe i czerwone.

Grupa oficerów z okresu obrony Lwowa w hełmach austriackich wz.17

W czasie walk o Lwów i w czasie wojny polsko - bolszewickiej 1919 - 20 w niektórych jednostkach (np. 5 pp Legionów) oficerowie mieli na hełmach austriackich i niemieckich poza malowanym orłem dosyć szeroki biały pasek, a ponadto, w tym konkretnym przypadku również biało - czerwony prostokąt na czole hełmu. Odnotować należy także przypadki malowania biało - czerwonych obwódek, wyobrażeń trupich czaszek oraz wizerunku odznaki pułkowej. Natomiast duża owalna odznaka z orłem na czerwonym polu, obwiedzionym białą obwódką widoczna jest na poniższej fotografii:

Oddział przed komendą miasta w Warszawie w sierpniu 1920 roku. Na hełmach duża owalna oznaka z orłem
Pułk poznański przed komendą miasta w Warszawie w sierpniu 1920 roku. Na hełmach duża owalna oznaka z orłem

   Hełmy niemieckie używane były też przez oddziały powstańcze Wielkopolski i Śląska, jednak ze względu na możliwość pomyłek, zaniechano ich noszenia, zastępując czapkami. Występowały tam bez odznak, a jedynie z orłami w różnych wersjach.
    W latach dwudziestych i na początku lat trzydziestych w hełmy niemieckie wyposażono nieliczne pułki piechoty (w tym 62, 66 i 73 pp) zazwyczaj w ilościach dla jednego batalionu. Posiadały je też w większości jednostki saperów, Oficerska Szkoła Sanitarna oraz niektóre jednostki samochodów pancernych.
    Do 1935 roku hełmy niemieckie były też na wyposażeniu Marynarki Wojennej w ramach Flotylli Pińskiej. Dokument z 1935 roku mówi o wycofaniu z Marynarki Wojennej 1.299 hełmów niemieckich oraz przekazaniu w ich miejsce 2.070 sztuk hełmów polskich wz.31.

Żołnierze Flotylli Pińskiej w hełmach niemieckich.

Hełmy niemieckie przemalowane na kolor khaki używane były zarówno z malowanymi orłami oraz bez żadnych oznak, czy czym te ostatnie występowały w większości. Zachowały się fotografie egzemplarzy do mocowania orłów metalowych.

Żołnierze w hełmach niemieckich z orłami metalowymi i malowanymi

Łączna ilość hełmów niemieckich, będących na uzbrojeniu wojska w kwietniu 1934 wynosiła 19.115 sztuk, w tym 5.000 w KOP. Pochodziły one głównie z uzbrojenia zdobytego na okupantach. Za granicą zakupiono jedną partię hełmów niemieckich wz.17 w 1924 roku w ilości 6.820 sztuk. Były to pozostałości po wojennej produkcji austriackiej, które zaoferował Dom Handlowo - Eksportowy "Leopolja" w cenie 8 zł 20 gr za sztukę.

Pluton trębaczy 24 pułku ułanów z 10BK - Koncentracja w Baryczy w 1938 roku

W latach trzydziestych, w miarę przezbrajania na hełmy polskie wz.31, hełmy niemieckie przekazywano do KOP i Policji Państwowej. Z większych jednostek zachowała je w 1939 roku jedynie 10 Brygada Kawalerii.

Oficerowie 24 pułku ułanów z 10BK na Zaolziu w 1938 - na głowach niemieckie hełmy

Poczet sztandarowy 10 Brygady Kawalerii

Polski oddział w oblężonej Warszawie w 1939 roku. Na głowach hełmy wz.17.

Konstrukcja

Niemiecki wz.16 jest hełmem głębokim jednoczęściowym, o długim daszku, z wyraźnie wyprofilowanymi nausznikami i nakarczkiem. Na czerepie hełmu, tłoczonym z blachy o grubości około 1,1mm, umieszczone są dwa metalowe bolce spełniające rolę tulejek wentylacyjnych i służące równocześnie do mocowania dodatkowego, czołowego pancerza. Wyposażenie wewnętrzne składa się z 3 kawałków skóry zwanych wkładkami, każda wycięta w dwa listki z dziurkami na sznurowadło oraz z przymocowanych do nich wewnątrz kieszeni półciennych. Kieszenie służą do wypełniania ściśliwymi materiałami (tzw. trawą morską, włosiem, pakułami), tworząc elastyczna amortyzację i dopasowując wewnętrzną średnice hełmu do rozmiaru głowy. Skórzane wkładki przyszyte są do skórzanej obręczy, mocowanej do czerepu trzema rozginanymi nitami. Podpinka z przesuwną klamerką bez bolca mocowana jest bezpośrednio do czerepu za pomocą blaszanego oczka oaz specjalnego zaczepu, znajdującego się na wewnętrznej stronie nauszników.

Niemiecki hełm wz.16

Niemiecki hełm wz.16 - wyposażenie wewnętrzne

Niemiecki wz.17 różnił się od wz.16 jedynie szczegółami wyposażenia wewnętrznego oraz podpinką. We wzorze tym skórzane wkładki zamocowane sa bowiem na metalowej, a nie skórzanej obręczy, do której przymocowana jest dwuczęściowa podpinka . Podpinka zapinana jest zazwyczaj na zatrzask w postaci blaszanego karabińczyka, występują jednak również rozwiązania inne. Hełmy niemieckie produkowane były w pięciu rozmiarach. W zależności od rozmiaru masa ich wahała się od 980 - 1400 g.

Żołnierze dywizjonu p-panc 10 BK przy działku 37mm Bofors w hełmach niemieckich

Hełm austriacki wz.17 (czasami oznaczany jako wz.16) różnił się od niemieckiego takze tylko szczegółami wyposażenia wewnętrznego oraz podpinką. która najczęściej wykonywana była z tkanej taśmy i miała 3 warianty klamerek. Ponadto, zaczepy do podpinki mocowane były bezpośrednio do czerepu nitem metalowym na wysokości 3/4 nausznika, a więc wyżej niż w niemieckim wz.16, co stanowi bardzo charakterystyczny szczegół. Półkolisty, wyraźnie widoczny, łeb nitu na tej wysokości pozwala na pierwszy rzut oka odróżnić hełm niemiecki od austriackiego.

Z lewej płk Kazimierz Dworak i dowódca OZ 10 BK ppłk Jarosław Kaczyński - obaj w hełmach niemieckich

Hełm niemiecki dla Policji Państwowej z przypiętym orłem

Źródła

"Hełmy Wojska Polskiego 1917 - 2000" J. Kijak
"Brygada Motorowa Płk. Maczka" J.Majka

/PATHE/

Departamenty:

Administracja:

Hełm niemieckie wz.16 i wz.17

Konstrukcja

Źródła