Ciężki Karabin Maszynowy Schwarzlose wz.07/12

(Maschinengewehr Patent Schwarzlose M07/12)



Znalazłeś błąd? 

CKM Schwarzlose wz.07/12 bez podstawy.
CKM Schwarzlose wz.07/12 bez podstawy.

Powstanie     

    Ckm został skonstruowany przez Andreasa Wilhelma Schwartzlose z Charlottenburga w Niemczech. Pierwszy patent na karabin zgłosił on w 1902 roku, jednak broń była wadliwa już w momencie rejestrowania. W zamku pękały łuski, co prowadziło do zacinania się broni. Zachodziła potrzeba oliwienia ich przed strzałem oraz skrócenia lufy, aby gazy prochowe szybciej się ulatniały. Karabin używał standardowej amunicji 8x50 mmR.  
     Początkowo broń produkowano w Zakładach Steyer w Austrii od 1905 roku i został przyjęty przez armię Austro - Węgier jako podstawowy ciężki karabin maszynowy. Oznaczono go Maschinegewehr M.07. Pomimo stosunkowo pozytywnych opinii karabn unowocześniano.  Zmieniono kształt chłodnicy, konstrukcję tylców, przekonstruowanie zamka pozwoliło na zwiększenie szybkostrzelności z 400 do 600 strz/min. Przeróbki zakończono w 1912 roku i broń przyjęto w nowej wersji do uzbrojenia jako MG Patent Schwarzlose M.07/12. Karabin oceniano jako udany. Szczególnie mała liczba części i swoista prostota budowy usprawniały jego działanie. Nigdy jednak nie zaprzestano oliwienia łusek. Broń otrzymała stałą pompkę smarującą wewnętrzne mechanizmy. Problem był w tym, że broń przez to generowała mnóstwo dymu, przez do wróg szybko likwidował stanowisko ckm-u. 
     W 1917 roku Schwarzlose zmodyfikował swoją broń do wersji lotniczej. Broń stała się standardową w lotnictwie Austro-Węgier, choć ocenia się, że od początku broń miała cechy, które dyskwalifikowały ją jako broń lotniczą. Zwracano uwagę na zbyt małą szybkostrzelność i niedużą prędkość początkową.

 

Żołnierz CK Armii z ckm Schwarzlose na podstawie z noszaka.
Żołnierz CK Armii z ckm Schwarzlose na podstawie z noszaka.

     Istotnym elementem karabinu była podstawa. Opracowano do niego trójnożną podstawę z rur stalowych, która umożliwiała regulację wysokości. Już podczas wojny opracowano podstawę lekką z nóżkami z prętów stalowych, a także podstawę szturmową (drewniana rama z uchwytem). Poza tym karabin wyposażano w tarczę stalową, a nawet kółka. 
     Po I wojnie światowej ckm Schwarzlose trafił do krajów powstałych po rozpadzie Cesarstwa, tj. do Austrii, na Węgry, do Włoch, Czechosłowacji (vz. 07/12/27), Polski i na Bałkany. W Szwecji używano wersji na amunicję 6,5 mm oznaczoną jako Model 14. Produkował ją Steyr i Carl Gustafs Stadts Gevärsfaktori w ilości 1,250 sztuk. Broni używała Finlandia. W czasie wojny z ZSRR w 1939 roku Szwecja utworzyła Svenska Frivillig Kåren - oddziały ochotnicze używające tej broni powstałe ze składek ludności szwedzkiej. Po Wojnie Zimowej oddziały te pozostawiły swoją broń w Finlandii, dzięki czemu w 1940 roku Finowie mieli 54 sztuki Szwedzkiej odmiany Schwarzlose. Ostatnie opuściły magazyny w 1960 roku.   
     W Holandii używano jako M.08, M.08/13 i 08/15. Czechosłowacja używała wersji na amunicję 7.92 mm. Broń trafiła też do Rosji, jako zdobycz na pierwszowojennym przeciwniku.  

4 PUŁK PIECHOTY W 1920 ROKU. Na stanowisku ckm Schwarzlose z tarczą pancerną.
4 PUŁK PIECHOTY W 1920 ROKU. Na stanowisku ckm Schwarzlose z tarczą pancerną.


W Polsce

  Źródła przybycia broni do Polski łatwo się domyślić. Pierwsze egzemplarze przybyły do niepodległego kraju wraz z Legionami Polskimi z armii austro-węgierskiej. Ocenia się, że było to około 1.700 sztuk. Jak było to w zwyczaju, broń przekazywano do pułków forumujących się w byłym zaborze austriackim. 
     W czasie wojny polsko - bolszewickiej broń walczyła na pierwszej linii, zaraz obok słynnych Maximów i Hotchkissów. Według spisu z 20 stycznia 1919 roku ckm austriackie stanowiły 40% uzbrojenia (w tym Schwarzlose). W 1920 roku ckm ten był na stanie 4, 3 i 20 DP oraz w kawalerii. 
     Ponieważ zdobyte na zaborcy zapasy amunicji 8 mm były niewystarczające, Polska dokonywała zakupów w Austrii i na Węgrzech. Aby zapobiec potrzebie zakupów amunicji rozpoczęto jej produkcję na przełomie lat 1920/21. Prowadziła ją "Pocisk" S.A. na urządzeniach zakupionych z Austrii. Był to pierwszy rodzaj amunicji produkowany w kraju po odzyskaniu niepodległości (więcej o amunicji w odpowiednim dziale). 
 

Polacy z ckm Schwarzlose w czasie wojny polsko - bolszewickiej.
Polacy z ckm Schwarzlose w czasie wojny polsko - bolszewickiej.

 

 Ckmów Schwarzlose używano powszechnie np. w pociągach pancernych (szczególnie tych zmontowanych na południu kraju), a nawet w pojazdach pancernych (np."Kresowiec").
     Po podpisaniu traktatu pokojowego ckm-y Schwarzlose wz.07/12 przekazano do niektórych pułków kawalerii (na pewno 18 puł.) i następujących dywizji piechoty:
  • 21 DPG - Nowy Sącz, w składzie 1.psp, 3.psp, 4.psp
  • 22 DPG - Przemyśl, w składzie 2.psp, 5.psp, 6.psp
  • 24 DP - Jarosław, w składzie 17.pp, 38.pp, 39.pp
  • 26 DP - Skierniewice, w składzie 10.pp, 18.pp, 37.pp
     Według spisów w 1924 roku liczba ckmów omawianego typu wynosiła 1.424 sztuki. Użytkowane były w piechocie do 1927 roku, a w kawalerii do 1929 roku, kiedy zostały wycofane z jednostek do magazynów. Co istotne, ckm nigdy nie trafił do Korpusu Ochrony Pogranicza. 
     W latach 1926-30, w ramach wymiany sprzętu, 1.000 sztuk wraz z częściami zapasowymi i podstawami wymieniono z Rumunią. W 1931 roku sprzedano Chinom 1 sztukę z zapasów wojskowych za 1.335 zł. W tym samym roku przedsiębiorstwo "Agrumaria" zakupiło 2 sztuki. W 1934 roku ponownie Chiny dokonały zakupów w ramach dwóch umów:
  • Za pośrednictwem "Daugs" zakupiono 300 sztuk z podstawami i częściami zapasowymi za 384.872 zł (rekompensowane materiałem stokowym)
  • Za pośrednictwem "Sajovitz" zakupiono 59 sztuk z podstawami i częściami zapasowymi za 35.929 zł 
     W 1935 roku za pośrednictwem "Daugs" sprzedano 150 sztuk Bułgarii, a w 1936 roku 92 sztuki...Austrii (choć najprawdopodobniej trafiły do hiszpańskich republikanów). Liczby powyższe wskazują, że po wycofaniu z WP nie zezłomowano ani jednej sztuki. Liczby eksportowe przewyższają nawet stany magazynowe, więc spis z 1924 roku musiał być mocno zaniżony.

 

Ckm Schwarzlose na podstawie standardowej.
Ckm Schwarzlose na podstawie standardowej.

 

     Warto zaznaczyć, że czechosłowacka wersja ckm Schwarzlose - Schwarzlose-Janeček vz.07/12/27, brała udział w polskim konkursie na ckm w latach 1927/28 wraz z ckm Browning wz.1919 oraz Vickers wz.09/27. Niewiele jednak udało się ustalić o wersji wz.07/24, poza tym, że podjęto w Polsce próbę dostosowania ckm Schwarzlose do amunicji 7,92 mm oraz przedłużenia lufy. 
      W połowie grudnia 1927 roku na ręce szefa Departamentu Uzbrojenia wpłynął projekt dotyczący ulepszenia podstawy do ckm wz.07/12 pomysłu kpt.G.Sanka. Projekt ten, nie zmieniając zasadniczej konstrukcji podstawy, miał ułatwić stosowanie ognia pośredniego przy pomocy obserwatora i w czasie nocnym. Zakładał on: nastawienie większego kółka kierowniczego, zaopatrzonego w ruchomą obręcz obwodową - posiadającą na powierzchni podziałkę celownika, osadzenie na osłonie wycinka zębatego wskazówki do liczba podziałki celownikowej na obręczy kółka, osadzenie pod szyną ślizgacza zębatego łuku połączonego za pomocą kółka zębatego ślizgacza z korbką służącą do poruszania ślizgacza przy ogniu poszerzonym w ramach podziałki kreskowej i noniuszowej umieszczonej w szynie ślizgacza, wprowadzenie libelli, wprowadzenie dwóch lornetek polowych z podziałką kreskową, wprowadzenie dwóch żabek blaszanych z otworami do podkładania pod ostrogami nóg. 
      Projekt rozpatrywano na 49. posiedzeniu Rady Artyleryjskiej - 27.03.1928 roku. Odrzucono go ze względu na wysoki koszt modernizacji oraz faktu, że propozycja nie usuwała podstawowej wady w polskiej ocenie - dużych drgań, które uniemożliwiały precyzyjny ogień na duże odległości. Był to już okres, w którym jedynie poważna i rewolucyjna zmiana konstrukcji mogła zatrzymać broń w Wojsku Polskim.
    W WP pozostawiono jednak podstawy Schwarzlose. Używano ich do ckm Maxim (w odpowiednim temacie).

Epizod wrześniowy

    Sprawa ckm Schwarzlose wz.07/12 we wrześniu 1939 roku nie została do końca wyjaśniona. Przekazy ustne (bo tylko takie źródła pozwalają stwierdzić cokolwiek o ON w 1939) mówią, że niektóre bataliony ON były uzbrojone w niewielkie ilości Schwarzlose. Póki co nie można tego zweryfikować, dopóki nieznana pozostaje rzeczywista liczba ckm Schwarzlose w WP (ta po wojnie polsko - bolszewickiej).

Podstawa Schwarzlose
Podstawa Schwarzlose

Konstrukcja

    Ciężki karabin maszynowy Schwarzlose M.07/12 był zespołową bronią samoczynną. Automatyka działała na zasadzie odrzutu zamka półswobodnego. Opóźnienie otwarcia zamka następowało w wyniku pozornego zwiększenia masy zespołu odrzutowego na skutek włączenia między trzon zamkowy i komorę zamkową układu przegubowo-kolankowego o przełożeniu znacznie większym niż jedności. Zasilanie z taśmy parcianej o pojemności 250 lub 100 nabojów. Donośnik bębnowy wprowadzany był w ruch przez zamek. Lufa z czterobruzdowym gwintem chłodzona była wodą i zakończona tłumikiem płomieni. Każdy nabój przed wprowadzeniem do komory był automatycznie naoliwiony, przy pomocy pompki napędzanej przez zamek. Zapobiegało to pękaniu łusek wyciąganych pod znacznym ciśnieniem.

     Broń była wyposażona w trójnożną podstawę, przy czym każda noga miała regulację długości. Tarcza ochronna z blachy pancernej 7 mm, odporna na odłamki i pociski broni strzeleckiej, dwuczęściowa - 800 x 500 mm i 800 x 360mm.


Podstawowe dane

Kaliber: 8 mm
Długość całkowita: 945 mm
Długość lufy z komorą nabojową: 530 mm
Długość linii celowania: ok. 680 mm
Maks. kąt podniesienia lufy: 35° (zniżenia 30°, obydwa kąty uzależnione od pozycji podstawy), kąt lufy na boki - po 35°
Wysokość km na podstawie: w pozycji najwyższej - 600 mm, w poz. najniższej - 250 mm
Ciężar: km przygotowany do strzału z cieczą chłodzącą i oliwą, ważącymi 3,5 kg - 20,7 kg
Ciężar podstawy - 18,5 kg
Ciężar tarczy ochronnej - 40 kg
Zasilanie: taśma parciana na 250 sztuk amunicji
Maksymalna prędkość początkowa - 720 m/s
Szybkostrzelność: 600 strz/min

 

Źródła

  

 

/PATHE/