1920 - bitwa warszawska. Stanowisko wz.08 z celownikiem optycznym ZF 12.

    Ckm'y były mocno eksploatowane w czasie działań wojennych 1919-1920, stanowiąc podstawowy typ ckm'u na wyposażeniu WP. Po wojnie część tej broni wymieniono z Rumunią, Finlandią i Estonią, które również posiadały duże ilości rosyjskiego sprzętu. Pozostałą część ckm wz.1910 dostosowano w Polsce w latach 1928 - 1929 do 7,92 mm amunicji Mausera. Modyfikacja polegała na wymianie lub przekalibrowaniu lufy, dostosowaniu donośnika i podajnika do naboju bez kryzy wystającej oraz wymianie zamka na zamek używany w niemieckim ckm wz. 1908. Dokonano również zmian w chłodnicy, przyrządów celowniczych oraz w niektórych zmieniono zaczepy uchwytów podstawy. Do pozostałych nadal używano oryginalnych podstaw Sokołowa wz. 1908. Modernizacji dokonała Fabryka Karabinów w Warszawie - broń w tej wersji otrzymała oznaczenie w WP jako ckm wz. 1910/28.

      W ramach wymiany sprzęty z krajami zaprzyjaźnionymi wymienione też pewne ilości Maximów. I tak:

• W latach 1923-24 z Polski wywieziono do Finlandii 542 ckm Maxim wz.05 wraz z częściami zapasowymi. Wz.05, czyli ckm-ów starego typu pozbywano się z Polski. W zamian przybyło m.in. 124 ckm wz.08 Maxim z częściami zapasowymi oraz 139 podstaw do ckm Maxim.
• W latach 1923-24 z Polski do Estonii wywieziono 292 ckm wz.05 Maxim z podstawami i częściami zapasowymi. W zamian przybyły do Polski m.in. ckm Hotchkiss wz.14
• W latach 1923-25 z Polski do Rumunii wywieziono 936 ckm Maxim wz.05. W zamian otrzymano 660 sztuk Maxim wz.08
• W latach 1924-25 z Łotwy do Polski przybyło m.in. 450 ckm wz.08 z częściami zapasowymi.
• W latach 1926-30 z Rumunii do Polski przybyło 125 sztuk ckm Maxim wz.08 z podstawami.

• W latach 1928-29 z Polski do Estonii wywieziono 104 ckm wz.05 Maxim, a w zamian otrzymano m.in. 65 ckm wz.08 oraz 16 ckm wz.08 o kalibrze 7,62 mm, czyli na amunicję rosyjską. Przybyło także 89 podstaw do ckm wz.08.

1920: Maximy wz. 1910 zdobyte na Ukrainie pod koniec kwietnia. 

      Wersja niemiecka wz.1908 używana była na ciężkiej podstawie saneczkowej. W Polsce również używano podstawy przeciwlotniczej oraz stosowano ckm na taczankach i w zasadzie bez przeróbek funkcjonował w WP do 1939 roku.  Było to spowodowane głównie zapotrzebowaniem na CKM-y w jednostkach drugorzędnych i kalibrem 7,92 mm, czyli standardowym w polskiej armii. Karabinu nie trzeba było przerabiać, co wraz z faktem używania do niego amunicji mauserowskiej, było jego główną zaletą. Ponadto w latach 1927 w ramach unifikacji kawaleria otrzymała wz.08 na podstawach Schwarzlose.

10 pp na stanowisku w pobliżu Belwederu w czasie zamachu majowego 1926 roku.


30 pułk piechoty w czsie zamachu majowego 1926.  Żołnierze regulaminowo transportują ckm Maxim. Żołnierze przed nimi ze skrzynkami amunicyjnymi.

       CKM Maxim wz.1908 był też popularną bronią w pociągach pancernych (w tym w improwizowanych pociągach z III Powstania Śląskiego). Także Samochody Pancerne Ford były uzbrojone w wz. 05/S i 08/15. Od początku lat 30-stych stały się standardowym uzbrojeniem wszystkich 10 służących pociągów pancernych. Ckm-y Maxim wz.1908 montowane były w charakterystycznych cylindrycznych jarzmach obrotowych w ścianach wszystkich wagonów pancernych. Mocowane były także pojedynczo w górnych wieżyczkach przeciwlotniczych wagonów artyleryjskich, z kątem podniesienia do 90°. W kilku wagonach artyleryjskich karabiny te mocowane były także w końcowych kazamatach lub w wieżach artyleryjskich. Posiadały one zwykłe przyrządy celownicze (lub przeciwlotnicze) i dodatkowe metalowe kolby naramienne w celu ułatwienia naprowadzania.

Ckm Maxim w jarzmie cylindrycznym stosowanym w polskich pociągach pancernych

Pociąg Pancerny "Piłsudczyk". Na ścianach wagonu widoczne ckmy Maxim

    W 1936 r. w WP znajdowały się 1.853 ckm wz. 1910/28 oraz 1.325 podstaw rosyjskich. Niemieckich wz.1908 posiadano 5.964 sztuki. Rosyjskie Maxim'y sprzedawano pośrednictwem "SEPEWE" (poniżej). Dotyczyło to też podstaw "Sokołowa", które wszystkie sprzedano do 1939 roku. Ogólnie brak danych na temat ich przydziału, ale można domniemywać, ze funkcjonowały w jednostkach drugorzędnych. Natomiast niemiecką wersję od 1938 roku zaczęto wycofywać z jednostek liniowych piechoty i kawalerii zastępując je nowszym ckm wz.30. 

       W KOP pierwsze Maximy wz.1908 (prawdopodobnie mowa o wszystkich typach Maxima w Polsce) dostarczono w ramach modernizacji uzbrojenia w 1926 roku, kiedy to 16 i 17 batalion KOP otrzymał po 8 ckmów. Maximami uzupełniano tez braki w ilościach ckm Hotchkiss wz. 1914. Wyraźnie mówi się, iż w KOP stosowano do nich podstawę czwórnożną, czyli tzw. "sanki". W 1928 roku w spisach figuruje 18 ckm Maxim wz. 1908, wszystkie w 16 i 17 batalionie (czyli Sienkiewicze i Dawidgródek). Na początku 1929 roku KOP otrzymał 110 sztuk ckm Maxim wz. 1908, co pozwoliło na zwiększenie ich liczby w batalionach. Tak więc w 1929 roku:

• 1 Batalionu (Budsław) – 8 sztuk
• 5 Batalionu (Łużki) – 8 sztuk
• 6 Batalionu (Iwieniec) – 8 sztuk
• 7 Batalionu (Podwiśle) – 8 sztuk
• 8 Batalionu (Stołpce) – 8 sztuk
• 9 Batalionu (Kleck) – 8 sztuk
• 10 Batalionu (Krasne) – 8 sztuk
• 16 Batalion (Sienkiewicze) - 8 sztuk
• 17 Batalion (Dawidgródek) - 8 sztuk
• 19 Batalionu (Słobódka) - 8 sztuk
• 20 Batalionu (N. Święciany) – 8 sztuk
• 21 Batalionu (Niemenczyn) – 8 sztuk
• 22 Batalionu (Nowe Troki, późn. Troki) – 8 sztuk
• 23 Batalionu (Druskienniki, późn. Orany) – 8 sztuk
• 24 Batalionu (Sejny) – 8 sztuk
• 27 Batalionu (Snów) – 2 sztuki
• 28 Batalionu (Wołożyn) – 2 sztuki
• 29 Batalionu (Suwałki) – 2 sztuki

Ckm-y Maxim, na podstawie saneczkowej w KOP. Zdjęcie dzięki uprzejmości Sakotoma (www.sakotom.prv.pl)

1932: Maxim wz. 1908 na podstawie saneczkowej 1908 w Batalionie KOP "Kopczyńce"

      W kawaleria KOP ckmy Maxima funkcjonowały przez pewien czas w 4. szwadronie w Newirkowie, lecz wycofano je w 1929 roku. Dodatkowo Dowództwo KOP zdecydowało o wystąpieniu o przydział 29 austriackich podstaw Schwarzlose przystosowanych (specjalne jarzmo) do ckm Maxim wz. 1908. Umożliwiały one transport broni na austriackich rzędach jucznych Schallera wz. 1907 . (jeden koń juczny z ckm i podstawą, drugi z amunicją i wyposażeniem), jak i przewożone na taczankach (wz. 1928, którymi dysponowano w niewielkich ilościach w latach trzydziestych).

      Pod koniec 1929 roku w KOP było 126 ckmów Maxim. W połowie 1930 roku bataliony 2, 15 i 18 otrzymały po 4 ckm Maxim na każdy, co pozwoliło na uzyskanie etatowej liczby ckm-ów na batalion. Również w połowie 1930 roku w celu uzupełnienia stanu liczebnego broni w plutonach ckm (zwiększenie z 8-10 do 12 sztuk, niebawem przekształcone w kompanie) batalionów piechoty KOP zdecydowano zadysponować 6 ckm Hotchkiss wz.1914, 8 ckmów wz.1925 i 52 ckmy Maxim. Ostatecznie, ze względu na brak ckm wz.1925, z powodu zadysponowania ich dla broni pancernych, przekazano 60 ckm Maxim wz.1908, wymieniając jednocześnie posiadane ckm wz. 1925 na Maximy.

CKM na podstawie kawalerii wz.07

    Według spisu z 1934 roku w KOP figuruje 440 ckm Maxim przekazanych z Wojska Polskiego. W spisie z 1 kwietnia 1936 roku jest już ich 417 z podstawą wz.08 i 40 z podstawą austriacką (w kawalerii). Pewna ilość ckmów trafiła do oddziałów KOP w następnych latach w ramach kolejnej reorganizacji uzbrojenia. W 1937 roku przekazano 8 sztuk, w 1938 kolejne 5 sztuk z podstawami i 88 bez podstaw. Tą ostatnią pozycję przewidziano dla specjalnego batalionu fortecznego KOP "Sarny", który był w stanie organizacji. 4 sztuki Maximów niemieckich dostała też Dziśnieńska Brygada Obrony Narodowej podporządkowana KOP. a utworzony w marcu 1939 "ćwiczebny" pułk kawalerii KOP otrzymał 16 sztuk broni. 

     Pod koniec 1938 roku rozpoczęto program wycofywania Maximów wz.1908 z KOP i zastępowania ich ckm wz.30. Niestety nie udało się tego zrealizować i wymiana była w niewielkim zakresie.