Amunicja karabinowa 7,92 mm




Znalazłeś błąd? 

 

Powstanie 

    Konstrukcja naboju 7,92 mm wywodziła się od naboju kb wz.1888, w którym po raz pierwszy zastosowano łuskę bez kryzy wystajacej, wg szwajcarskiego wynalazku. W 1905 roku zmodernizowano poprzez wprowadzenie pocisku ostro zakończonego (Spitzgeschoss), czyli nabój z pociskiem "S" lub "SI". Naboje 7,92 mm przez lata były podstawową amunicją wielu krajów świata.


Początki produkcji

     Po zakończeniu I wojny światowej, państwa zwycięskie przyznały Polsce  maszyny z fabryki karabinów w Gdańsku. Obrano  wtedy  jako przepisowy w  WP karabin  Mauser wz.98 (więcej szczegółów w temacie).  Wobec rozpoczęcia produkcji tych karabinów w Warszawie w 1922 roku, pojawiła się  konieczność większej produkcji amunicji do tego karabinu. Do tej pory amunicję do zdobycznych mauserów produkowały wytwórnie w Poznaniu, Toruniu, Krakowie i Warszawie. 
     Produkcji podjęły się Zakłady Amunicyjne  "Pocisk"  S.A. w Warszawie, oraz Wojskowa Wytwórnia Amunicji również z Warszawy, mieszcząca się w latach 1922-1926 przy ulicy Szwedzkiej. Amunicję wytwarzano według wzorów niemieckich na podstawie technologii opracowanej we własnym zakresie i aż do 1928 roku elaborowano prochem pochodzenia amerykańskiego.  Na przełomie lat 1927/1928 w państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących w Pionkach, rozpoczęto produkcję bawełny strzelniczej i w oparciu o nią własnego prochu bezdymnego z różnym przeznaczeniu.
     Łuski polskiej amunicji karabinowej mauser wz 98 kal 7,9 mm były wytwarzane z blachy mosiężnej zawierającej 67% miedzi i 33 % cynku. Od 1937 roku, wytwarzano również łuski  zawierające 72 % miedzi i 28 % cynku. Wysokość łusek  wynosiła 57 mm, przy dnie łuski był wytoczony rowek, tzw. wtok dla pazura wyciągu. Długość całkowita zespolonych nabojów wszystkich wzorów wynosiła 80,3 mm.  Masa ładunku grafitowanego lub płytkowego prochu bezdymnego jakim wypełniane były łuski, wahała się pomiędzy 2,95 a 3,15 g.
      Wszystkie rodzaje ostrych nabojów kal. 7,9 mm miały jednakowy kształt. Wzór naboju można było określić po kolorze lakieru, jakim był zalany rowek wokół gniazda spłonki. Lakier spełniał tez funkcje zabezpieczającą  spłonkę przed zawilgoceniem..
Oznaczenia po normalizacji oznaczeń amunicji: na dnach łusek widniały znaki wytłoczone w układzie czterodziałowym, poszczególne sekcje były od siebie oddzielone kreskami ułożonymi promieniście od krawędzi dna do gniazda spłonki. Znaki oznaczały:
-          wytwórnia amunicji - orzełek (dla zakładów państwowych), litery Pk  (dla zakładów "Pocisk"), litera W oraz orzełek  (Wojskowa Wytwórnia Amunicji) 
-          walcownia blachy  i  ich wytwórnia - litery Dz lub DZ (Dziedzice), litera N - (Norblin), litera F lub Fr (Fraget), litery Hr (Henneberg), litery D, E, B lub NW oznaczały mosiądz pochodzenia zagranicznego
-          procent zawartości miedzi w mosiądzu - liczba 67 
-          rok produkcji - ostatnie dwie cyfry, np. 1937  - 37
Płaszcze pocisków wytłaczano początkowo z melchioru o składzie 80% niklu i 20% miedzi, a następnie z blachy stalowej pokrywanej melchiorem.


Naboje ostre

    Amunicję kal 7,9 mm w Polsce produkowano z rodzajami pocisków:
-  lekkim S,  zarówno dla wojsk lądowych jak i lotnictwa
-  ciężkim SC
-  ciężkim SC o wzmocnionym ładunku prochu, do prób odbiorczych broni w wytwórniach
-  przeciwpancernym P
-  przeciwpancerno-świetlnym PS
-  zapalającym Z, zarówno dla wojsk lądowych, jak i lotnictwa
-  dalekonośnym D - produkowany od 1934 roku
- wskaźnikowym W - prace nad tym typem ( wybuchowy pocisk wskaźnikowy do broni maszynowej) podjęto w 1936 roku. Okazały się bardzo skuteczne i lepsze od swoich angielskich, czeskich i belgijskich odpowiedników, odznaczając się większa czułością i widocznością. Oznaczone były u szczytu lakierem w kolorze czerwonym, obwódki spłonek w kolorze czarnym. Do wybuchu wojny  wyprodukowano partię 10 000 szt.
Od roku 1938 zaniechano produkcji nabojów z pociskiem lekkim S - lotniczych            


Nabój z pociskiem:

Zastosowanie w broni

Długość pocisku [mm]

Masa pocisku [g]

Oznakowanie barwne - lakier wokół spłonki/ kolor pocisku

Dodatkowe informacje

Lekkim S

Kb i kbk wz 98, kbk wz.29

28

10

Czarny/-

Od 1938 nie produkowano w  wersji dla lotnictwa

Ciężkim SC

Ckm Maxim wz 08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz.30, km lotniczy Vickers wz.F, km lotniczy wz.37 "szczeniak"

35

12,8

Zielony/-

Także w wykonaniu lotniczym do km pilota Vickers wz.33 i wz.36

Ciężkim S.C. wzmocnionym

Wszystkie rodzaje broni kal.7,9 mm produkowane  w wytwórniach krajowych

35

12,8

Biały/-

Stosowany tylko do prób odbiorczych broni w wytwórniach   

Dalekonośnym  D

Ckm Maxim wz.08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz 30, km lotniczy Vickers wz.F, km lotniczy wz.37 "szczeniak"

39,2

13,9

Fioletowy/-

Tylko w wykonaniu dla wojsk lądowych

Przeciwpancernym P

Ckm Maxim wz.08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz.30, km lotniczy Vickers wz F, km lotniczy wz.37 "szczeniak"

37

11,5

Czerwony/-

Także w wykonaniu lotniczym

Przeciwpancerno-świetlnym PS

Ckm Maxim wz.08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz.30, km lotniczy Vickers wz.F, km lotniczy wz.37 "szczeniak"

37

10

Niebieski/szczyt niebieski

Także w wykonaniu lotniczym

Zapalającym Z dla wojsk lądowych

Ckm Maxim wz.08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz.30, km lotniczy Vickers wz.F, km lotniczy wz.37 "szczeniak"

37

10

Żółty/cały pocisk czarny

Tylko w wykonaniu dla wojsk lądowych

Zapalającym Z dla lotnictwa

Km pilota Vickers wz.09/18, Vickers wz.E, polskie km pilota wz.33 i wz.36

37

9,6

Żółty/szczyt żółty

Tylko w wykonaniu lotniczym

Wskaźnikowym W

Ckm Maxim wz.08, ckm Hotchkiss wz.25, ckm wz.30

Brak danych

Brak danych

Czarny/szczyt czerwony

Tylko w wykonaniu dla wojsk lądowych (partia próbna)

    W  1928,  w Fabryce Amunicji w Skarżysku rozpoczęto  produkcję amunicji kal. 7,9 mm  przeznaczonej do stałych karabinów maszynowych  strzelających  w uzgodnieniu z obrotami śmigła - Vickers wz. E - oraz-polskich wz. 33 i 36. Amunicje tę wytwarzano zgodnie ze specjalnie utrudnionymi warunkami technicznymi i odbierano w oparciu o bardzo rygorystyczne przepisy odbioru wojskowego. Była ona  znacznie droższa i w instrukcjach zalecano, by jej nie stosować do karabinów maszynowych obserwatora, które mogły strzelać normalną amunicją przeznaczoną do broni maszynowej wojsk lądowych.
     W latach 1934-1936 inż. Janina Walczyńska opracowała masę do wyrobu spłonek amunicji karabinowej nie powodującą korozji luf, która nie ustępowała jakością najlepszym wzorom zagranicznym.
 
 

Naboje ślepe i ćwiczebne

    W Polsce produkowano cztery rodzaje nabojów ślepych. Elaborowano je specjalnym bezdymnym prochem ćwiczebnym, dostarczanym przez Wytwórnię Prochu w Boryszewie. W nabojach ślepych przeznaczonych do karabinów i karabinków, łuska była wypełniona prochem do połowy, przy nabojach przeznaczonych do karabinów maszynowych, łuska była wypełniona  prochem w 2/3 objętości. Nad ładunkiem prochu mieściła się przybitka z szarej waty sięgająca do szyjki łuski. Pociski do nabojów ślepych  były wykonane przeważnie z drewna olchowego. Były  drążone wewnątrz, ścianki pocisków w nabojach przeznaczonych do karabinów i karabinków miały  grubość 1,45 do 1,5 mm, w nabojach przeznaczonych do karabinów maszynowych miały grubość od 1,6 do 2 mm.
 
 

Zastosowanie do broni

Materiał pocisku

Kolor lakieru wokół spłonki

Kolor pocisku

Kształt pocisku

 kb i kbk wz.98, kbk wz.29

drewno

szary

cały pocisk niebieski

Pocisk owalny, drążony, grubość ścianek 1,45 do 1,5 mm

rkm wz.28, ckm Maxim wz.08, lkm Maxim wz.08/15, ckm wz.30

drewno

szary

cały pocisk czerwony

Pocisk owalny, drążony, grubość ścianek od 1,6 do 2 mm

ckm Hotchkiss wz.25

drewno

szary

naturalny kolor drewna

Pocisk owalny, drążony, grubość ścianek pośrodku 2,2 mm, w części dolnej 2,7 mm

km Vickers obserwatora wz.F.

drewno

szary

naturalny kolor drewna

Pocisk szpiczasty, drążony, grubość ścianek 1,6 mm    
 

Naboje szkolne

    Amunicja szkolna była wykorzystywana przy zapoznawaniu żołnierzy z budową broni strzeleckiej. Pociski i łuski  były wykonane z mosiądzu i stanowiły jedną całość. Łuski amunicji szkolnej, w celu lepszego odróżnienia od amunicji ostrej, posiadały na swoim obwodzie sześć głębokich wgnieceń, a w dnie wgłębienie na grot iglicy.  W WP używano również zdobytej na zaborcach amunicji szkolnej. Na kilka lat przed wybuchem wojny, opracowano nowy wzór naboju szkolnego, którego łuska nad dnem był monetowana  na szerokości 10 mm a w miejscu spłonki nabój miał wtłoczony krążek twardej gumy.

Opakowanie

    Naboje do kb i kbk były dostarczane w łódkach  ( czasami były sygnowane np. PK ) po 5 sztuk, po 3 łódki w  tekturowym pudełku. Naboje do karabinów maszynowych  pakowano do pudełek również po 15 sztuk, ale bez łódek.  Na pudełkach podawano nazwę wytwórni i jej znak, liczbę nabojów, kaliber i wzór pocisku, przeznaczenie, numer partii oraz datę zespolenia. Napisy na pudełku były drukowane farbą takiego koloru, jaki był na obwódkach spłonek umieszczonej w nim amunicji.  Na pudełkach z amunicją lotniczą znajdował się dodatkowo napis "lotn".
 

 
     Pudełka były układane (po 84 sztuki) w blaszanych puszkach, które zalutowywano i wkładano do drewnianych skrzynek, pomalowanych na kolor  ochronny. Skrzynki miały namalowane oznaczenia  amunicji oraz naklejki takie jak na  tekturowych pudełkach. Skrzynki z amunicja lotniczą były dodatkowo oznakowane żółtymi paskami.

Wymiana i eksport

    Amunicja mauserowska przybywała do kraju także w wyniku umów o wymianie sprzętu z innymi krajami. I tak podpisano i zrealizowano następujące umowy:
  • Na podstawie umowy z Rumunią w latach 1923-25 do Polski przybyło 13.133.000 sztuk amunicji 7,92 mm Mauser
  • Na podstawie umowy z Estonią w latach 1928 - 29 do Polski przybyło 1.500.000 sztuk amunicji 7,92 mm Mauser
    Bogaty był także eksport polskiej amunicji poza granice kraju. I tak z umów eksportowych należy wymienić:
  • W 1929 roku do Chin sprzedano 13.000.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za 995.661 zł
  • W 1930 roku do Chin sprzedano 2.260.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za 231.400 zł
  • W 1930 roku do Chin sprzedano 3.215.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za 401.257 zł
  • W 1930 roku do Chin sprzedano 2.000.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za 106.800 zł oraz za kompensatę w materiałach wojskowych
  • W 1930 roku do Chin sprzedano 810.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za 108.135 zł oraz za kompensatę w materiałach wojskowych
  • W 1930 roku do Estonii sprzedano 2.500.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych za za kompensatę w materiałach wojskowych
  • W 1930 roku do Hedżasu sprzedano 3.500.000 sztuk amunicji 7,92 mm pochodzącej z zapasów wojskowych
  • W 1931 roku do Chin sprzedano 100.000 naboi 7,92 mm z produkcji firmy "Pocisk", za pośrednictwem firmy Grimard
  • W 1931 roku do Chin sprzedano 5.349.000 naboi 7,92 mm z zapasów wojskowych oraz 1.509.560 elabrowanych naboi 7,92 mm z produkcji "Pocisk", za pośrednictwem firmy Grimard za odpowiednio 426.301 zł i 214.961 zł.
  • W 1931 roku firmie Agrumaria sprzedano 2.000.000 sztuk naboi 7,92 mm z zapasów wojskowych za materiały wojskowe
  • W 1932 roku do Chin sprzedano 385.000 sztuk naboi 7,92 mm z zapasów wojskowych za 24.208 zł
  • W 1936 roku do Bułgarii sprzedano 1.000.000 sztuk amunicji 7,92 mm "S" lotniczej z PWU za 123.640 zł 
  • W 1936 roku do Chin sprzedano 4.000.000 sztuk amunicji 7,92 mm Mauser z zapasów wojskowych za 208.000 zł. Amunicja popłynęła prawdopodobnie do Republiki Hiszpanii. Pośrednictwo "Daugs".
  • W 1936 roku do Chin sprzedano 800.000 sztuk naboi 7,92mm Mauser za 99.960 zł. Amunicja popłynęła prawdopodobnie do Republiki Hiszpanii. Pośrednictwo "Daugs".
  • W 1936 roku do Meksyku sprzedano 2.500.000 sztuk naboi nowych oraz 10.600.000 sztuk z zapasów wojskowych za odpowiednio 289.250 zł i 299.042 zł. Amunicja popłynęła prawdopodobnie do Republiki Hiszpanii. Pośrednictwo "Grimard".
  • W 1936 roku do Palestyny sprzedano 20.000 sztuk naboi 7,92 mm z PWU.
  • W 1936 roku sprzedano 1.530.000 sztuk amunicji nowej nieustalonemu odbiorcy.
  • W 1937 roku do Grecji sprzedano 1.000.000 sztuk naboi 7,92 mm z zapasów wojskowych za 35.000 zł firmie "Gokkes-Wolff" w rzeczywistości dla hiszpańskich republikanów.
  • W 1937 roku do Urugwaju sprzedano 50.000.000 sztuk naboi 7,92 mm z WA nr 1 za 7.750.000 zł firmie "Gokkes-Wolff" w rzeczywistości dla hiszpańskich republikanów.
  • W 1937 roku sprzedano Bułgarii 1.000.000 sztuk spłonek do zapalników wz.90 z PWU za 4.250 zł
  • W 1938 roku do Palestyny sprzedano 250.000 sztuk naboi 7,92 mm II gatunku niełódkowanych z PWU za 36.300 zł
  • W 1938 roku do Peru sprzedano 15.000.000 sztuk naboi 7,92 mm z zapasów wojskowych. Amunicja popłynęła prawdopodobnie do Republiki Hiszpanii. Pośrednictwo "Grimard".
  • W 1938 roku sprzedano z zapasów wojskowych 1.050.000 sztuk naboi 7,92 mm za 3.679 zł.
Wrzesień 1939. Koło armaty otwarta polska skrzynka amunicyjna
Wrzesień 1939. Koło armaty  otwarta polska skrzynka amunicyjna

Podstawowe dane

Kaliber: 7,92 mm
Spłonka: wz.90 (średnica 5,5 mm, wysokość 2,6 mm, masa ~ 0,25 g)
Długość łuski: 57 mm
Masa łuski: 10,8 -11,2 g
Długość  całego naboju: 80,3 mm
Masa  całego naboju w zależności od typu pocisku:
            z pociskiem  S, PS, Z  - 24 g
                                SC - 26,8 g
                                 P - 25,5 g
 
 
 
Polska amunicja karabinowa kal. 7,9 mm i jej oznakowanie: a) naboje z pociskami S, SC, SC wzmocniony, D i P, różniące się jedynie kolorowymi obwódkami spłonek, b) nabój z pociskiem przeciwpancerno-świetlnym PS, c) nabój z pociskiem zapalającym Z dla wojsk lądowych, d) nabój z pociskiem zapalającym Z - lotniczym, e) nabój z pociskiem wskaźnikowym W, f) nabój ślepy do karabinu i karabinku, g) nabój ślepy do rkm Browning wz. 28, Ikm Maxim wz. 08/15, ckm Maxim wz. 08, ckm wz. 30, h) nabój ślepy do ckm Hotchkiss wz. 25, i) nabój ślepy do km obserwatora Vickers wz. F, j) nabój szkolny z roku 1923, k) nabój szkolny wykonany z wystrzelonych łusek i pocisków, I) nabój szkolny ze spłonką z krążka gumy, m) nabój szkolny z wgłębieniem w miejscu spłonki, n) nabój szkolny z wytłoczeniami w pocisku .
Polska amunicja karabinowa kal. 7,9 mm i jej oznakowanie: a) naboje z pociskami S, SC, SC wzmocniony, D i P, różniące się jedynie kolorowymi obwódkami spłonek, b) nabój z pociskiem przeciwpancerno-świetlnym PS, c) nabój z pociskiem zapalającym Z dla wojsk lądowych, d) nabój z pociskiem zapalającym Z - lotniczym, e) nabój z pociskiem wskaźnikowym W, f) nabój ślepy do karabinu i karabinku, g) nabój ślepy do rkm Browning wz. 28, Ikm Maxim wz. 08/15, ckm Maxim wz. 08, ckm wz. 30, h) nabój ślepy do ckm Hotchkiss wz. 25, i) nabój ślepy do km obserwatora Vickers wz. F, j) nabój szkolny z roku 1923, k) nabój szkolny wykonany z wystrzelonych łusek i pocisków, I) nabój szkolny ze spłonką z krążka gumy, m) nabój szkolny z wgłębieniem w miejscu spłonki, n) nabój szkolny z wytłoczeniami w pocisku .


Polska amunicja karabinowa kal. 7,9 mm i jej oznakowanie: a) naboje z pociskami S, SC, SC wzmocniony, D i P, różniące się jedynie kolorowymi obwódkami spłonek, b) nabój z pociskiem przeciwpancerno-świetlnym PS, c) nabój z pociskiem zapalającym Z dla wojsk lądowych, d) nabój z pociskiem zapalającym Z - lotniczym, e) nabój z pociskiem wskaźnikowym W, f) nabój ślepy do karabinu i karabinku, g) nabój ślepy do rkm Browning wz. 28, Ikm Maxim wz. 08/15, ckm Maxim wz. 08, ckm wz. 30, h) nabój ślepy do ckm Hotchkiss wz. 25, i) nabój ślepy do km obserwatora Vickers wz. F, j) nabój szkolny z roku 1923, k) nabój szkolny wykonany z wystrzelonych łusek i pocisków, I) nabój szkolny ze spłonką z krążka gumy, m) nabój szkolny z wgłębieniem w miejscu spłonki, n) nabój szkolny z wytłoczeniami w pocisku .
Polska amunicja karabinowa kal. 7,9 mm i jej oznakowanie: a) naboje z pociskami S, SC, SC wzmocniony, D i P, różniące się jedynie kolorowymi obwódkami spłonek, b) nabój z pociskiem przeciwpancerno-świetlnym PS, c) nabój z pociskiem zapalającym Z dla wojsk lądowych, d) nabój z pociskiem zapalającym Z - lotniczym, e) nabój z pociskiem wskaźnikowym W, f) nabój ślepy do karabinu i karabinku, g) nabój ślepy do rkm Browning wz. 28, Ikm Maxim wz. 08/15, ckm Maxim wz. 08, ckm wz. 30, h) nabój ślepy do ckm Hotchkiss wz. 25, i) nabój ślepy do km obserwatora Vickers wz. F, j) nabój szkolny z roku 1923, k) nabój szkolny wykonany z wystrzelonych łusek i pocisków, I) nabój szkolny ze spłonką z krążka gumy, m) nabój szkolny z wgłębieniem w miejscu spłonki, n) nabój szkolny z wytłoczeniami w pocisku



Źródła

"Na krawędzi ryzyka: Eksport polskiego sprzętu wojskowego w okresie międzywojennym" M.Deszczyński i W. Mazur
"Uzbrojenie lotnictwa polskiego 1918-1939" A.Popiel
"Polskie konstrukcje broni strzeleckiej" Z. Gwódźdź
 
www.odkrywca.pl
 

/PAVLO777/