Samochód pancerny wz.34

Znalazłeś błąd?

Samochód Pancerny wz.34 w czasie ćwiczeń. Uzbrojony w działo 37mm. Okrągłe kółko oznacza dowódce I plutonu. Malowanie wskazuje na lata 1936-39.

Powstanie

Samochód pancerny wz.34 jest jedynym na świecie samochodem pancernym, który zbudowano w oparciu o pojazd gąsienicowy. W 1924 roku, gdy zakupiono półgąsienicowe podwozia Citroen - Kegresse, część z nich skarosowano jako samochody pancerne i po zaprojektownaiu odpowiedniego podwozia oznaczono je jako wz.28 (opisano oddzielnie), montowane w CWS. Po wprowadzeniu do służby wyszły na jaw wady napędu półgąsienicowego, przejawiające się w niskiej prędkości i skomplikowanej budowy, przy słabych wynikach terenowych. Do tego dochodziła niska trwałość elementów.

Wszystkie wymienione czynniki wpłynęły na decyzję o przebudowie wz.28 na napęd kołowy w 1933 roku. Przebudowę prowadzono e Biurze Badań Technicznych Broni Pancernych, od 1934 roku, a od kwietnia do lipca tego roku wykonano próby drogowe. Wypadły one pomyślnie, choć samochód w terenie sprawował się gorzej niż wz.28, ale znacznie lepiej na drogach. W ostatniom miesiacu prób zlecono dalszą przebudowę kolejnych pojazdów. Nadano też oznaczenie wz.34.

Prototyp w czasie prób terenowych.

Przebudowy odbywały się w warsztatach jednostek wojskowych, w oparciu o dostarczone projekty. Był to jeden z niewielu pojazdów, które nie powstały w fabryce. Przebudowy trwały do 1938 roku, kiedy to ukończono przebudowę ostatnich pojazdów osiągajac liczbę 87 maszyn (choć niektóre źródła skazują na liczbę około 80 sztuk).
Pojazd wz.34 miał trzy zasadnicze wersje:

Wz.34 - oryginalny silnik Citroën B-14 i tylny most zaadaptowany z ciężarówki FIAT-614;
Wz.34-I - nowy silnik FIAT-108 i tylny most również FIAT-614;
Wz.34-II - nowszy silnik FIAT-108-III i tylny most z ciężarówki Polski FIAT-618, hamulce hydrauliczne i lepsza instalacja elektryczna;

Wz.34 w jednostce wojskowej. Nadwozie nowego typu.

Najliczniejsza była wersja wz.34-II, której zbudowano około 60 maszyn, a niektóre z wcześniejszych wersji przebudowano w 1934 roku właśnie do tego wzoru. Ponad to pojazdy różniły się także wersjami nadwozia pancernego, których nie można połączyć z żadnym z w/w typów. Trzy wymienione wersje różniły się silnikami, natomiast wszystko wskazuje na to, że przy przebudowie mechanicy pozwalali sobie na pewną dowolność w zmianach. I tak:

Wersja wczesna - Prawdopodobnie zbudowano w niej większość pojazdów. Charakteryzowała ją pionowa tylna ściana nadwozia. Natomiast przedział załogi był poszerzony w formie dwóch wystających sponsonów nad tylnymi kołami. W ścianie przed kierowcą znajdowały się dwa okienka. Wieżę bojową przesunięto do tyłu w odniesieniu do przedziału bojowego. W tej wersji istniały dwa różniące się warianty maski. Rozstaw osi tej wersji był krótszy. Nie zachowały się żadne dokładne plany pojazdu.
Wersja późna - miała wąski kadłub z pochyłą tylną ścianą (wieża była minimalnie szersza od kadłuba). Ścianka przed kierowcą miała tylko jedno okno. Proporcje kadłuba tego wariantu różniły się w stosunku do wcześniejszej wersji.

Różne było także uzbrojenie samochodów pancernych. Około 30 sztuk uzbrojonych było w działko 37 mm wz.18 Puteaux L/21. Ich zapas amunicji wynosił około 100 nabojów. Pozostałe pojazdy uzbrojono w ckm 7.92 mm wz.25, który wycofywano z użycia w dotychczasowej formie, gdyż w WP zastąpił go ckm wz.30. Jego nadwyżki skierowano do użycia w pojazdach pancernych. Pojazd w tej wersji zabierał 2.000 sztuk amunicji. Oba rodzaje broni umieszczano w jarzmach dwóch typów. Prostokątnym (starszym) i okrągłym (nowym). Samochody z działkiem otrzymywali zwykle dowódcy szwadronów i plutonów.

Nowa wersja nadwozia.

Samochody pancerne wz.34 podczas parady. Malowanie wskazuje na lata 1936-39. Co ważne, na błotnikach pojazdów zobaczyć można łańcuchy zakładane na tylnie koła w czasie zimy, lub na błotniste drogi.

Służba w jednostkach

Samochód wz.34 używano do szkolenia załóg w batalionach pancernych. Przydzielono go do:
- 1. batalionu pancernego (Poznań) - 9 sztuk
- 4. batalionu pancernego (Brześć) - 9 sztuk
- 5. batalionu pancernego (Kraków) - 9 sztuk
- 6. batalionu pancernego (Lwów) - 17 sztuk
- 7. batalionu pancernego (Grodno) - 25 sztuk
- 8. batalionu pancernego (Bydgoszcz) - 9 sztuk
- 12. batalionu pancernego (Łuck) - 9 sztuk

Samochody w latach 1936-39. Dwa typy nadwozia. Pojazd po lewej ma okrągłe jarzmo. Pojazd po prawej prostokątne. Zdjęcie ze zbiorów Pana A.Jońcy.
Samochody w latach 1936-39. Dwa typy nadwozia. Pojazd po lewej ma okrągłe jarzmo. Pojazd po prawej prostokątne. Zdjęcie ze zbiorów Pana A.Jońcy.

Epizod wrześniowy

    W oparciu o plany mobilizacyjne, we wrześniu 1939 roku, pojazdy wz.34 rozdzielone były miedzy 10 szwadronów samochodów pancernych, przy dywizjonach pancernych. Te z kolei przydzielono do poszczególnych brygad kawalerii.
     Szwardon dysponował 7 pojazdami pancernymi, a 1 dodatkową maszynę posiadał dowódca dywizjonu pancernego. Szwadrony posiadajace wz.34 to: 21., 31., 32., 33., 51., 61., 62., 71., 81. i 91. Nie wszystkie pojazdy zmobilizowano. Cześć odesłano do Ośrodków Zapasowych Broni Pancernych, skąd traiły do jednostek improwizowanych.
    Jak pokazały walki wrześniowe, samochody były mało przydatne w polu. Przestarzałe w konstrukcji, a w wyniku intensywnych szkoleń były mocno wyeksploatowane. Miały słabe uzbrojenie, słabe opancerzenie, przez co nie można było użyć ich w celach wsparcia. Nadawały sie tylko do rozpoznania, choć używano ich też do wsparcia i opóźniania. Uzależnione były od dróg, a nawet najmniejsze brody często stanowiły problem. Szwadrony pancerne poniosły w związku z tym ciężkie straty. Podobno pozostałe na chodzie pojazdy z 62. i 71. dwyzijonu zniszczyły załogi, gdyż nie były w stanie przekroczyć Bzury.
     Jednak jak większość żołnierzy września, załogi samochodów wz.34 także wykazały się w walce. Na ich konto można zaliczyć kilka zniszczonych czołgów wroga i niejedną udaną akcję.

Wrzesień 1939 roku. Zdobyty przez Niemców pojazd wz.34. Samochód uzbrojony w działko 37mm w jarzmie prostokątnym. Nadwozie w wersji starszej, z dwoma okienkami kierowcy. Samochód ma otwartą maskę, co moze sugerować, że załoga porzuciła go z braku paliwa. Nie widać innych uszkodzeń, więc musiał zostać przez załogę uszkodzony podczas wycofania.
Wrzesień 1939 roku. Zdobyty przez Niemców pojazd wz.34. Samochód uzbrojony w działko 37mm w jarzmie prostokątnym. Nadwozie w wersji starszej, z dwoma okienkami kierowcy. Samochód ma otwartą maskę, co może sugerować, że załoga porzuciła go z braku paliwa. Nie widać innych uszkodzeń, więc musiał zostać przez załogę uszkodzony podczas wycofania.

W obcej służbie

Żaden samochód pancerny wz.34 nie został ewakuowany za granicę. Wszyskie też znalazły się podobno po niemieckiej stronie frontu. Część z nich wyremontowano i używano do służby policyjnej i antypartyzanckiej. W 1941 roku milicja Ustaszy chorwackich miała otrzymać od Niemców 18 maszyn tego wzoru. W Chorwacji także walczyły z partyzantką. Żaden pojazd nie przetrwał do dziś.

Konstrukcja

    Podwozie oparto na ramie prostokątnej, a zawieszenie na resorach półeliptycznych (tył) i resorach (przód). Z tyłu koła bliźniacze. Na tylnych błotnikach przewożono łańcuchy na koła tylnie. Stosowano opony 30x5".
    Stosowano różne modele silników, gaźnikowcy, 4-cylindrowych, 4-suwowych, chłodzonych cieczą:
- Citroen B-14 - 20 KM przy 2100 obr/min; 1477 cm³
- FIAT-108 - 20 KM przy 3000 obr/min; 995 cm³
- FIAT-108-III (PZInż-117) - 24/25 KM przy 3600 obr/min; 995 cm³
     Mechaniczna skrzynia biegów. 3 biegi do przodu, 1 wsteczny. W wersjach wz.34-I i II, 4 biegi do przodu i jeden do tyłu. Napęd na osi tylniej. Hamulec na koła tylne: mechaniczny (wz.34) lub hydrauliczny (wz.34-II), pomocniczy hamulec ręczny na wał napędowy. Sprzęgło jednotarczowe, suche. Instalacja elektryczna jednoprzewodowa 6V (wz.34) lub 12V (wz.34-II).
    Nadwozie pancerne bydowano z plyt pancernych łączonych nitami i kątownikami. Ewentualnie śrubami. Drzwi po stronie lewej i w tylniej ścianie. Chłodnica osłonięta była pancernymi drzwiczkami, otwieranymi z miejsca kierowcy.
     Wieża był ośmiokątna, z włazem na dachu, zakrytym małą sześciokątną kopułką wentylacyjną. Pojedynczy reflektor znajdował się po lewej stronie, przed oknem kierowcy.
     Załoga dwuosobowa. Kierowca i dowódca/strzelec. Samochód bez radiostacji.

Malowanie

W latach 1932 - 36 używany był starszy schemat kamuflażu (nazywany też "japońskim" kamuflażem). Składał się z bardziej regularnych plam w kolorach: jasny żółtopiaskowy, ciemnozielony i ciemnobrązowy, rozdzielone cienkimi czarnymi paskami. Później stosowano te same kolory, ale nakładane już pistoletem. Plamy miały nierówne krawędzie.

Wz.34 w malowaniu typu japońskiego stosowanym do 1936 roku.
Wz.34 w malowaniu typu japońskiego stosowanym do 1936 roku. Od 1936 roku samochody malowano na lepszy, mniej jaskrawe malowanie

Podstawowe dane

Masa: 2.200 kg
Długość całkowita: 3,62m
Szerokość: 1,91 m
Wysokość: 2,22 m
Szerokość kadłuba: 1,01 m
Rozstaw osi: 2,57 m
Rozstaw kół z przodu: 1,18 m
Rozstaw kół z tyłu: 1,47 m
Prześwit: 250 mm
Maksymalna prędkość po drodze: 50 km/h
Zasięg po drodze: 250 km
Głębokość brodu: 30 cm
Pokonywanie wzniesień: 18^o

Zużycie paliwa: 23 litrów /100 km

Załogi przy samochodach wz.34 nowszego typu nadwozia.

Źródła

Janusz Magnuski, "Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939", WiS; Warszawa 1993
Jan Tarczyński, K. Barbarski, A. Jońca, "Pojazdy w Wojsku Polskim - Polish Army Vehicles - 1918-1939"; Ajaks; Pruszków 1995.
A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński, "Wrzesień 1939 - Pojazdy Wojska Polskiego - Barwa i broń"; WKŁ; Warszawa 1990
Janusz Magnuski, "Samochód pancerny wz.34", TBiU nr 56; Warszawa 1979

www.pibwl.republika.pl

www.odkrywca.pl

/PATHE/

Departamenty:

Administracja: