Samochód pancerny Peugeot 1918
Znalazłeś błąd? 
Peugeot 1918 w WP o numerze
1120.
Samochód Pancerny Peugeot 1918 był podstawowym typem samochodu pancernego używanego w WP w latach dwudziestych.
Powstanie
Wytwarzanie samochodów
pancernych marki Peugeot rozpoczęto w Societe Anonyme des Autos et Cycles
Peugot w Issy-les-Moulineaux we Francji już na początku I wojny światowej.
Do końca 1914 roku produkowane samochody miały różne podwozie,
opancerzenie i uzbrojenie, nie było opracowanego standardowego modelu. Dopiero w
grudniu 1914 armia postanowiła zaprojektować standardowy model dla swojej armii.
Opracowano dwa zbliżone pojazdy: AM Renault 20CV model E I (z karabinem maszynowym), oraz AC Peugeot 18CV ( z działkiem 37 mm). Był on zabudowany na podwoziu samochodu osobowego Peugeot 146 lub ( różne źródła podają też podwozie modelu 148 lub Peugeot 153). Projektantem pancernego nadwozia był kapitan Reynaud. Zamówiono około 120 AM Renault i około 150 AC Peugeot.
Pierwsze samochody Peugeot (z działkami) były wysłane na front w styczniu 1915 (do 6. i 7. Grup Samochodów Pancernych, przydzielonych do 7. Dywizji Kawalerii i 1. Korpusu Kawalerii).
W 1918 roku powstał bardziej udoskonalony samochód pancerny. Do jego budowy wykorzystano produkowane seryjnie podwozie turystycznego, osobowego modelu 153 -12 HP (lub 18 HP), na które po niewielkich zmianach konstrukcyjnych (między innymi w późniejszych modelach zastosowano koła bliźniacze napędzanej tylnej osi) - nałożono lekkie opancerzenie z płyt stalowych o grubości 5,5 mm. nitowanych do szkieletowej konstrukcji nośnej. Opancerzenie osłaniało całkowicie tylko kierowcę. Część tylna, w której osadzono obrotową wieżę lub tarczę pancerną była otwarta od góry. W wieży typu lekkiego, nie osłoniętej z tyłu, montowano półsamoczynne działko 37 mm wz 18 Puteaux. Półsamoczynne działo wyposażone w hydrauliczno-sprężynowy oporopowrotnik było umieszczone w kołysce zamontowanej czopami w jarzmie. Armata miała mechanizm spustowy typu kurkowego oraz przyrząd celowniczy - lunetę celowniczą.
Część samochodów była uzbrojona w 8 mm Hotchkiss wz 14, wtedy stanowisko było osłonięte nie wieża, a płyta pancerną. Załoga samochodu liczyła 4-5 osób, możliwość przewożenia desantu 2-5 osób.
Po wojnie francuska armia miała 28 samochodów pancernych Peugeot. W 1920 roku pojedyncze egzemplarze użyto w walkach w Maroku, a w 1923 jeden samochód został eksperymentalnie wyposażony w napęd półgąsienicowy Kegresse.
Opracowano dwa zbliżone pojazdy: AM Renault 20CV model E I (z karabinem maszynowym), oraz AC Peugeot 18CV ( z działkiem 37 mm). Był on zabudowany na podwoziu samochodu osobowego Peugeot 146 lub ( różne źródła podają też podwozie modelu 148 lub Peugeot 153). Projektantem pancernego nadwozia był kapitan Reynaud. Zamówiono około 120 AM Renault i około 150 AC Peugeot.
Pierwsze samochody Peugeot (z działkami) były wysłane na front w styczniu 1915 (do 6. i 7. Grup Samochodów Pancernych, przydzielonych do 7. Dywizji Kawalerii i 1. Korpusu Kawalerii).
W 1918 roku powstał bardziej udoskonalony samochód pancerny. Do jego budowy wykorzystano produkowane seryjnie podwozie turystycznego, osobowego modelu 153 -12 HP (lub 18 HP), na które po niewielkich zmianach konstrukcyjnych (między innymi w późniejszych modelach zastosowano koła bliźniacze napędzanej tylnej osi) - nałożono lekkie opancerzenie z płyt stalowych o grubości 5,5 mm. nitowanych do szkieletowej konstrukcji nośnej. Opancerzenie osłaniało całkowicie tylko kierowcę. Część tylna, w której osadzono obrotową wieżę lub tarczę pancerną była otwarta od góry. W wieży typu lekkiego, nie osłoniętej z tyłu, montowano półsamoczynne działko 37 mm wz 18 Puteaux. Półsamoczynne działo wyposażone w hydrauliczno-sprężynowy oporopowrotnik było umieszczone w kołysce zamontowanej czopami w jarzmie. Armata miała mechanizm spustowy typu kurkowego oraz przyrząd celowniczy - lunetę celowniczą.
Część samochodów była uzbrojona w 8 mm Hotchkiss wz 14, wtedy stanowisko było osłonięte nie wieża, a płyta pancerną. Załoga samochodu liczyła 4-5 osób, możliwość przewożenia desantu 2-5 osób.
Po wojnie francuska armia miała 28 samochodów pancernych Peugeot. W 1920 roku pojedyncze egzemplarze użyto w walkach w Maroku, a w 1923 jeden samochód został eksperymentalnie wyposażony w napęd półgąsienicowy Kegresse.
Rozbity francuski samochód pancerny AC Peugeot 18CV
W Polsce
Od 1919 roku Polska
próbowała kupić samochody pancerne we Francji, jednak dopiero jesienią
1920 roku dokonano transakcji. Samochody przybyły droga morska w
październiku 1920 roku. Według różnych źródeł samochodów tych było od
18 do 20. Jednakże numery rejestracyjne wskazują raczej liczbę 19
aut (810, 812, 815-824, 1114-1116 i 1118-1121). Oficjalny wykaz mówi o
18 samochodach ( niektóre źródła mówią o 16 na podwoziu modelu 146 KC,
pozostałe dwa na podwoziach 148 KC, jednak kłóci się to z informacjami z innych
źródeł, ze model 1918 miał podwozie modelu 153).
Początkowo trzy samochody były uzbrojone w działka, a pozostałe miały karabiny maszynowe, lecz wkrótce w działka przezbrojono kolejne trzy samochody . Ostatecznie Polska miała 12 samochodów z karabinami maszynowymi i 6 z działkami.
Po przybyciu do Polski, samochody Peugeot 1918 , wysłano do Bazy Samochodów Pancernych w Poznaniu. Niektóre źródła mówią, ze samochody brały udział w walce z bolszewikami. Po przeglądach zostały one użyte do sformowania 1. (8 pojazdów) i 2. (10 pojazdów) dywizjonów samochodów pancernych. W kolejnych latach, polskie oddziały samochodów pancernych były reorganizowane kilka razy. I tak np. w drugiej połowie maja 1927 r. Peugeoty 1918 miały na stanie:
Początkowo trzy samochody były uzbrojone w działka, a pozostałe miały karabiny maszynowe, lecz wkrótce w działka przezbrojono kolejne trzy samochody . Ostatecznie Polska miała 12 samochodów z karabinami maszynowymi i 6 z działkami.
Po przybyciu do Polski, samochody Peugeot 1918 , wysłano do Bazy Samochodów Pancernych w Poznaniu. Niektóre źródła mówią, ze samochody brały udział w walce z bolszewikami. Po przeglądach zostały one użyte do sformowania 1. (8 pojazdów) i 2. (10 pojazdów) dywizjonów samochodów pancernych. W kolejnych latach, polskie oddziały samochodów pancernych były reorganizowane kilka razy. I tak np. w drugiej połowie maja 1927 r. Peugeoty 1918 miały na stanie:
- 1 szwadron samochodów pancernych (Białystok) - 6 szt.
- 2 szwadron samochodów pancernych (Warszawa) - 6 szt.
- 3 szwadron samochodów pancernych (Poznań)- 5 szt.
Ciekawostką jest to, że niektóre
pojazdy miały nazwy własne, malowane na pasku antyrykoszetowym na masce. Np. w
3. Szwadronie Pancernym w Brześciu nad Bugiem w późnych latach dwudziestych,
samochody z karabinami maszynowymi nosiły tam imiona królów i książąt polskich i
litewskich (nr 1121 "Witold", "Kiejstut"), a samochody z działkami miały
analogiczne imiona żeńskie ( nr 1116 "Jadwiga", nr 1118 "Wanda"). Znakiem
przynależności państwowej była biało-czerwona tarcza( przełom lat dwudziestych i
trzydziestych)
W końcu samochody Peugeot rozdzielono pomiędzy kilka szkolnych pododdziałów. W trakcie eksploatacji okazało się, że ich podwozie jest przeciążone, co powodowało m.in. zużycie przekładni głównej. Przekładnia główna została przekonstruowana i wzmocniona w Centralnych Warsztatach Samochodowych. W niektórych samochodach (np. nr 1114) zainstalowano również silne reflektory elektryczne do oświetlania celów ruchomych.
W końcu samochody Peugeot rozdzielono pomiędzy kilka szkolnych pododdziałów. W trakcie eksploatacji okazało się, że ich podwozie jest przeciążone, co powodowało m.in. zużycie przekładni głównej. Przekładnia główna została przekonstruowana i wzmocniona w Centralnych Warsztatach Samochodowych. W niektórych samochodach (np. nr 1114) zainstalowano również silne reflektory elektryczne do oświetlania celów ruchomych.
Zdjęcie wykonane na placu Trzech Krzyży w
Warszawie w 1926 r. w czasie przewrotu majowego. Samochód Peugeot 1918 użyty w
walkach po stronie sił rządowych. Dowódca tego samochodu, por. Szymański poniósł
śmierć, od własnoręcznie rzuconego granatu. Samochód był przydzielony do Szkoły
Oficerów i Szkoły Podchorążych w Warszawie.
Kolejne zdjęcie samochodu pancernego w czasie przewrotu majowego 1926, tym razem pojazd stronników Piłsudskiego.
W 1930 roku powstał projekt całkowitego opancerzenia samochodów
Peugeot, lecz został on zarzucony, gdyż obciążyło by to nadmiernie podwozie. We
wczesnych latach trzydziestych ckm-y w Peugeotach, typu Hotchkiss wz 14
zastąpiono modelem wz 25, przystosowanym do strzelania amunicją Mauser 7,92 mm,
typową dla armii polskiej.
Od 1929 roku samochody Peugeot 1918 zostały zastępowane nowymi samochodami pancernymi wz 28. Samochód nr 1120 uległ pożarowi i został skasowany ze stanu. W latach trzydziestych samochody Peugeot były wypożyczane Policji, głównie w celach ćwiczebnych. Według jednych źródeł Peugeoty 1918 próbowano sprzedać Policji, lecz nie doszło to do skutku i w końcu 1935 (w tym roku samochody zostały skupione w Bydgoszczy jako sprzęt wyłącznie szkolny) wszystkie Peugeot'y wycofano ze stanu Wojska Polskiego. Z kolei według innych źródeł w latach 1929-1931 pancerne pojazdy Peugeot wycofano z czynnej służby i przekazano Komendzie Głównej Policji Państwowej. Jednak zdjęcia np. z manewrów w Biedrusku w 1932 roku, raczej skłaniają do przyjęcia pierwszej opcji.
Od 1929 roku samochody Peugeot 1918 zostały zastępowane nowymi samochodami pancernymi wz 28. Samochód nr 1120 uległ pożarowi i został skasowany ze stanu. W latach trzydziestych samochody Peugeot były wypożyczane Policji, głównie w celach ćwiczebnych. Według jednych źródeł Peugeoty 1918 próbowano sprzedać Policji, lecz nie doszło to do skutku i w końcu 1935 (w tym roku samochody zostały skupione w Bydgoszczy jako sprzęt wyłącznie szkolny) wszystkie Peugeot'y wycofano ze stanu Wojska Polskiego. Z kolei według innych źródeł w latach 1929-1931 pancerne pojazdy Peugeot wycofano z czynnej służby i przekazano Komendzie Głównej Policji Państwowej. Jednak zdjęcia np. z manewrów w Biedrusku w 1932 roku, raczej skłaniają do przyjęcia pierwszej opcji.
Samochody Peugeot 1918
podczas manewrów w Biedrusku, 1932 rok. Pojazd na pierwszym planie, nr 1116,
nosi nazwę "Jadwiga" i uzbrojony jest w działko 37mm. Pojazd na drugim planie
(prawdopodobnie "Wanda") także uzbrojony jest w działko
Dwa samochody zostały eksponatami w Muzeum Wojska Polskiego w
Warszawie i jego odpowiednika w Paryżu (nr samochodu 810 - nosił on
francuskie odznaczenie wojenne "Croix de Guerre" zdobyte podczas I wojny
światowej). Jednak wg niektórych źródeł, mogło to nie dojść do skutku, gdyż
samochód nr 810, w 1938 roku wciąż znajdował się w 5 Batalionie
Pancernym w Krakowie.
W 1937 roku, trzy samochody Peugeot 1918 planowano sprzedać policji portugalskiej, lecz nie wiadomo, czy sprzedaż doszła do skutku.
W 1937 roku, trzy samochody Peugeot 1918 planowano sprzedać policji portugalskiej, lecz nie wiadomo, czy sprzedaż doszła do skutku.
Epizod wrześniowy
W 1939 roku kilkanaście Peugeot'ów stacjonujących w Katowicach było używanych do działań antydywersyjnych,. 1 września rano, samochody pancerne skutecznie wsparły żołnierzy Obrony Narodowej walczących z grupą Freikorpusu, atakującą elektrownię na przedmieściu Chorzowa. Wiadomo też, że tego dnia jeden z pojazdów uległ zniszczeniu, wspomagając 7 kompanię 75 pp, która wraz z oddziałem samoobrony odbijała opanowaną przez hitlerowców kopalnię "Maks" w Michałowicach. Samochód ( dowódca kpt. W. Fojkis ) został zapalony granatami ręcznymi podczas próby sforsowania bramy (załoga. uratowała się, lecz odniosła rany).Konstrukcja
Samochód pancerny lekki z
nadwoziem pancernym z blach 5,5 mm, otwartym od góry. Nadwozie pancerne miało
otwierane do tyłu drzwi po lewej stronie (po prawej nie było drzwi). Kierowca
miał przed sobą niskie, szerokie okno, zamykane klapą pancerną. Przednia płyta
przed kierowcą była mocno nachylona. Pojazdy miały pionowy pasek pancerny przed
tą płytą, na końcu maski, chroniący zapewne okno kierowcy przed rykoszetami.
Pasek ten służył także za podstawę dla lusterek wstecznych (także nazwa
samochodu była często namalowana na nim). Chłodnica była chroniona pancerna
żaluzją. Otwarty przedział bojowy mógł być zakrywany brezentem (zwykle zwiniętym
nad kabiną kierowcy). Dno pojazdy prawdopodobnie nie
opancerzone.
Samochody miały dwa duże reflektory drogowe, oraz dwa mniejsze po bokach maski (pojazdy na części zdjęć nie mają ich). Na wyposażeniu samochodów nie było radia.
Uzbrojenie: armata 37 mm Puteaux 1918 lub karabin maszynowy 7,92 Hotchkiss wz 25, kąty ostrzału obu broni w płaszczyźnie poziomej 360°. Prócz zamontowanego uzbrojenia każdy pojazd woził ze sobą rezerwowy karabin maszynowy (typ nieznany).
Nadwozie samochodu pancernego Peugeot było osadzone na ramie, zawieszenie na wzdłużnych resorach płaskich. Koła szprychowe, stalowe. Opony pneumatyczne miały rozmiar 880x120 (mm?), z tyłu - podwójne koła
Samochody miały dwa duże reflektory drogowe, oraz dwa mniejsze po bokach maski (pojazdy na części zdjęć nie mają ich). Na wyposażeniu samochodów nie było radia.
Uzbrojenie: armata 37 mm Puteaux 1918 lub karabin maszynowy 7,92 Hotchkiss wz 25, kąty ostrzału obu broni w płaszczyźnie poziomej 360°. Prócz zamontowanego uzbrojenia każdy pojazd woził ze sobą rezerwowy karabin maszynowy (typ nieznany).
Nadwozie samochodu pancernego Peugeot było osadzone na ramie, zawieszenie na wzdłużnych resorach płaskich. Koła szprychowe, stalowe. Opony pneumatyczne miały rozmiar 880x120 (mm?), z tyłu - podwójne koła
Silnik: Peugot, gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy, dolnozaworowy, chłodzony cieczą, o pojemności skokowej 2800 cm3, Moc 40 (?) KM (29,4 kW), 4 biegi do przodu, 1 do tyłu.
Peugeot 1918 od frontu i z boku. Rys. Adam Jońca.
Peugeot 1918 od frontu i z boku. Rys. Adam Jońca.
Malowanie
"Samochody były prawdopodobnie ciemnozielone. Możliwe, że był stosowany ciemny kamuflaż, na podstawie zdjęć trudno określić to z całą pewnością. Niektóre samochody prawdopodobnie pod koniec swojej służby w WP były malowane w tzw. "kamuflarz japoński".Podstawowe dane
Masa: ok. 5000 kg.Wymiary:
- długość: ok. 4800 mm,
- szerokość: ok. 1800 mm,
- wysokość: 2800 mm,
- rozstaw kół: 1800 mm,
- rozstaw osi: 3500 mm,
- prześwit: 250 mm.
Opancerzenie: otwarte od góry nadwozie pancerne o grubości blach 5,5 mm.
Uzbrojenie: 1 armata 37 mm Puteaux S.A. 1918 lub 1 ckm 7,92 mm Hotchkiss wz. 25.
Silnik: Peugeot, gaźnikowy, 4-cylindrowy, 4-suwowy, dolnozaworowy, chłodzony cieczą, o pojemności skokowej 2800 cm³. Moc: 40 (?) KM (29,4 kW).
Prędkość maksymalna: 45 km/h po drodze.
Zużycie paliwa: 18-30 l/100 km.
Zasięg: 140 km.
Źródła
Janusz Magnuski, "Samochody pancerne Wojska Polskiego 1918-1939", WiS; Warszawa 1993Jan Tarczyński, K. Barbarski,
A. Jońca, "Pojazdy w Wojsku Polskim - Polish Army Vehicles - 1918-1939"; Ajaks;
Pruszków 1995.
A. Jońca, R. Szubański, J.
Tarczyński, "Wrzesień 1939 - Pojazdy Wojska Polskiego - Barwa i broń"; WKŁ;
Warszawa 1990
" Broń strzelecka i sprzęt
artyleryjski formacji polskich i WP w latach 1914-1939"
A.Kontankiewicz
//PAVLO777/