Pociąg Pancerny nr 12
("Poznańczyk")
Znalazłeś błąd? 
Pociąg pancerny nr 12 w 1939
roku, zniszczony przez załogę. Po prawej wagon artyleryjski z widocznymi
uszkodzeniami, w środku wagon szturmowy, po lewej lokomotywa.
Powstanie
"Poznańczyk" powstał w grudniu
1918 roku w Warszawie, czyli praktycznie u zarania państwowości polskiej.
Początkowo nie nazywał się tak, gdyż nazwa stała się oficjalna na początku lat
dwudziestych. Początkowo nadano mu oznaczenie pociągu nr 11, w skrócie P.P.11.
Jego pierwszym dowódcą został ppor. Szlagowski, a pierwszymi wagonami były
przebudowane wagony towarowe, których ściany zwykle wzmacniano betonem i workami
z piaskiem. Montowano też karabiny maszynowe.
Pierwszą akcją "Poznańczyka" była walka w powstaniu wielkopolskim, do czego został od razu skierowany. W dniu 31 grudnia 1918 roku wziął udział w walkach o zdobycie Ostrowa Wielkopolskiego, a następnego dnia 1 stycznia 1919 roku w zdobyciu Krotoszyna. Po zakończeniu walk w powstaniu wielkopolskim pociąg został skierowany do Poznania, gdzie w Zakładach H. Cegielskiego został zmodernizowany i uzyskał wyposażenie jak wcześniej sformowany w Poznaniu pociąg pancerny „Danuta”, stając się jego bliźniakiem.
Pierwszą akcją "Poznańczyka" była walka w powstaniu wielkopolskim, do czego został od razu skierowany. W dniu 31 grudnia 1918 roku wziął udział w walkach o zdobycie Ostrowa Wielkopolskiego, a następnego dnia 1 stycznia 1919 roku w zdobyciu Krotoszyna. Po zakończeniu walk w powstaniu wielkopolskim pociąg został skierowany do Poznania, gdzie w Zakładach H. Cegielskiego został zmodernizowany i uzyskał wyposażenie jak wcześniej sformowany w Poznaniu pociąg pancerny „Danuta”, stając się jego bliźniakiem.
1920. Oficerowie pociągu
pancernego "Poznańczyk"
W czasie wojny polsko - bolszewickiej
pociąg skierowano na front białorusko-litewski. Wiadomo, że został on
przystosowany do torów formatu rosyjskiego (czyli nieco szerszych). W maju 1920
pociąg był przejściowo przestawiony na szeroki tor 1524 mm we lwowskich
warsztatach i otrzymał pancerną lokomotywę serii "O" z rozformowanego pociągu
"Śmiały-szeroki", w celu operowania na nieprzekutych jeszcze szerokich
radzieckich torach.
W grudniu 1919 roku Poznańczyka wycofano z walk na wschodzie. Walczył za to w bitwie warszawskiej, wspierając operację na odcinku 1 Dywizji Piechoty Legionów (3. Armia). W ciągu dalszych walk, między innymi, z powodu uszkodzenia mostu, pociąg walczył samotnie przez kilkanaście godzin w rejonie Kuźnicy (okolice Białegostoku). Podczas Bitwy Niemeńskiej we wrześniu walczył on w składzie 2. Armii na terenie Litwy.
W grudniu 1919 roku Poznańczyka wycofano z walk na wschodzie. Walczył za to w bitwie warszawskiej, wspierając operację na odcinku 1 Dywizji Piechoty Legionów (3. Armia). W ciągu dalszych walk, między innymi, z powodu uszkodzenia mostu, pociąg walczył samotnie przez kilkanaście godzin w rejonie Kuźnicy (okolice Białegostoku). Podczas Bitwy Niemeńskiej we wrześniu walczył on w składzie 2. Armii na terenie Litwy.
Wagon artyleryjski
"Poznańczyka". Lata dwudzieste, jeszcze przed przebudową.
Po zakończeniu wojny Poznańczyk wraz
z Danutą wymieniły swój tabor na nowe wagony artyleryjskie typu II. Pociągi
otrzymały też w tym okresie nowsze wagony szturmowe i lokomotywy. Modernizację
prowadzono w Zakładach H.Cegielski w Poznaniu. Oba pociągi zostały
zakwalifikowane do dalszej służby, wśród 12 najnowocześniejszych pociągów. W
służbie postanowiono zatrzymać 12 pociągów, z których utworzono 6 dywizjonów,
które włączono w skład trzech pułków saperów kolejowych:. W wyniku tej reformy
zmieniła się też numeracja, a omawiany P.P.11 był teraz P.P.9.
W 1924 roku zostaje zdemobilizowany i zakonserwowany. Stanowi rezerwowy sprzęt dla szkolnego dywizjonu pociągów pancernych w Legionowie. Organizacja polskich pociągów pancernych zmieniała się kilka razy i w końcu w październiku 1927, dywizjon szkolny został przeformowany w 1. dywizjon pociągów pancernych w Legionowie, a oba pociągi służyły w tej jednostce.
W latach trzydziestych pociąg przeszedł modernizację. Lokomotywę "Poznańczyka" wymieniono na standardowy typ Ti3. Otrzymał wyposażenie radiowe, k.m.y przeciwlotnicze i standaryzowano jego uzbrojenie (armaty 75mm i haubice 100mm). Ciekawym szczegółem było wycięcie części dolnych fartuchów pancernych w wagonach w późnych latach trzydziestych.
W ramach mobilizacji w 1939 roku w 1 dywizjonie pociągów pancernych zostaje zmobilizowany i otrzymuje nazwę pociąg pancerny nr 12 „Poznańczyk”. Najprawdopodobniej "Danuta" była wciąż używana do szkolenia, podczas gdy "Poznańczyk" pozostawał w rezerwie "mob", aż do mobilizacji latem 1939 roku. "Poznańczyk" we wrześniu 1939 roku nosił już oznaczenie "pociąg pancerny nr 12". Nazwa własna nie była używana oficjalnie.
31 sierpnia 1939 roku dowódcą pociągu był kpt. Kazimierz Majewski, a jego zastępcą por. Taduesz Lajourdie.
W 1924 roku zostaje zdemobilizowany i zakonserwowany. Stanowi rezerwowy sprzęt dla szkolnego dywizjonu pociągów pancernych w Legionowie. Organizacja polskich pociągów pancernych zmieniała się kilka razy i w końcu w październiku 1927, dywizjon szkolny został przeformowany w 1. dywizjon pociągów pancernych w Legionowie, a oba pociągi służyły w tej jednostce.
W latach trzydziestych pociąg przeszedł modernizację. Lokomotywę "Poznańczyka" wymieniono na standardowy typ Ti3. Otrzymał wyposażenie radiowe, k.m.y przeciwlotnicze i standaryzowano jego uzbrojenie (armaty 75mm i haubice 100mm). Ciekawym szczegółem było wycięcie części dolnych fartuchów pancernych w wagonach w późnych latach trzydziestych.
W ramach mobilizacji w 1939 roku w 1 dywizjonie pociągów pancernych zostaje zmobilizowany i otrzymuje nazwę pociąg pancerny nr 12 „Poznańczyk”. Najprawdopodobniej "Danuta" była wciąż używana do szkolenia, podczas gdy "Poznańczyk" pozostawał w rezerwie "mob", aż do mobilizacji latem 1939 roku. "Poznańczyk" we wrześniu 1939 roku nosił już oznaczenie "pociąg pancerny nr 12". Nazwa własna nie była używana oficjalnie.
31 sierpnia 1939 roku dowódcą pociągu był kpt. Kazimierz Majewski, a jego zastępcą por. Taduesz Lajourdie.
P.P.12 Poznańczyk.
Epizod wrześniowy
Pociąg pancerny nr 12
podporządkowano Armii Poznań, a dokładniej 56 pułkowi piechoty z 25 DP, który
obsadzał podejścia do Krotoszyna. Wczesnym rankiem 1 września pociąg przyjechał
do miasta, skąd skierowano go na odcinek Zdun atakowany przez 183 pułk
Landwehry. Stojąc koło Krotoszyna Starego pociąg wystrzelił 80 pocisków na
zgrupowanie niemieckiej piechoty pod Cieszkowem (Freyhan), przyczyniając się do
odparcia nieprzyjaciela.
Pociąg walczył na linii Krotoszyn - Rawicz. Potem miedzy Bożęciniem, a Wolenicami. Położył duże zasługi w starciach z nieprzyjacielem pod Jarocinem, gdzie w ramach Wielkopolskiej BK patrolował linie Jarocin - Krotoszyn i Jarocin - Gostyń. Potem było Nowe Miasto i starcia z Grenzwachtem.4 września udał się do Wrześni, kierując się na Warszawę. 7 września, po minięciu Kutna, utknął w zatorze pociągów na linii Sochaczew - Błonia.
Rano 9 września niemiecki oddział wydzielony, złożony z doraźnie zmotoryzowanych elementów 102 pp, artylerii oraz z dywizjonu rozpoznawczego niemieckiej 24 DP, wysłano w celu uchwycenia przepraw na Bzurze w Łowiczu i Sochaczewie. Około południa posuwanie się jego zatrzymane zostało pod Legionowem przez pociąg nr 12, który w pierwszych minutach boju zniszczył swym ogniem 7 pojazdów. Od ognia artylerii niemieckiej jeden z wagonów zajął się, co zmusiło go do wycofania się do Błonia. Tam dokonano prowizorycznych napraw, po czym pociąg próbował przebić się do Warszawy. Ponieważ drogę przeciął dywizjon rozpoznawczy 4 DPanc.
Na rozkaz dowódcy żołnierze opuścili pociąg, poważnie go wcześniej uszkadzając. Wysadzono amunicję. Załoga walczyła później w batalionie ochrony mostów.
Wysadzenie wagonów uniemożliwiło wrogom użyć pociągu bojowo.
Pociąg walczył na linii Krotoszyn - Rawicz. Potem miedzy Bożęciniem, a Wolenicami. Położył duże zasługi w starciach z nieprzyjacielem pod Jarocinem, gdzie w ramach Wielkopolskiej BK patrolował linie Jarocin - Krotoszyn i Jarocin - Gostyń. Potem było Nowe Miasto i starcia z Grenzwachtem.4 września udał się do Wrześni, kierując się na Warszawę. 7 września, po minięciu Kutna, utknął w zatorze pociągów na linii Sochaczew - Błonia.
Rano 9 września niemiecki oddział wydzielony, złożony z doraźnie zmotoryzowanych elementów 102 pp, artylerii oraz z dywizjonu rozpoznawczego niemieckiej 24 DP, wysłano w celu uchwycenia przepraw na Bzurze w Łowiczu i Sochaczewie. Około południa posuwanie się jego zatrzymane zostało pod Legionowem przez pociąg nr 12, który w pierwszych minutach boju zniszczył swym ogniem 7 pojazdów. Od ognia artylerii niemieckiej jeden z wagonów zajął się, co zmusiło go do wycofania się do Błonia. Tam dokonano prowizorycznych napraw, po czym pociąg próbował przebić się do Warszawy. Ponieważ drogę przeciął dywizjon rozpoznawczy 4 DPanc.
Na rozkaz dowódcy żołnierze opuścili pociąg, poważnie go wcześniej uszkadzając. Wysadzono amunicję. Załoga walczyła później w batalionie ochrony mostów.
Wysadzenie wagonów uniemożliwiło wrogom użyć pociągu bojowo.
1939 rok. Zdjęcie niemieckie.
P.P.12 zniszczony przez załogę.
Skład pociągu
Pociąg pancerny w WP stanowił zawsze bardzo samodzielną jednostkę bojową. Składał się z:
- Części pancernej (potoczne rozumienie P.P.) - część bojowa
- Plutonu drezyn pancernych - część bojowa
- Składu gospodarczego - cześć logistyczna
Część pancerna w P.P.12 składała się z:
- platformy - typu Pdkz
- wagonu artyleryjskiego - typ II
- wagonu szturmowego
- parowozu pancernego - lokomotywa Ti3 od 1927 roku
- wagonu artyleryjskiego - typ II
- platformy - typu Pdkz
Pluton drezyn pancernych składał się z:
- 2 sztuki drezyn pancernych typu "R" - czołg FT-17 na prowadnicy
- 4 sztuk drezyn typu "TK" - tankietka TK/TKS na prowadnicy
- Ustawiano je w kolejności TK-R-TK
Skład gospodarczy zapewniał zaplecze medyczne, warsztatowe. Pozostawał w łączności z częścią bojową. Obsługiwały go drużyny:
- techniczna
- warsztatowa
- gospodarcza
P.P.12 w 1939 roku.
Składał się z
- lokomotywy
- 2 wagonów mieszkalnych oficerskich
- 2 wagonów mieszkalnych podoficerskich
- 8 wagonów mieszkalnych żołnierskich
- 2 wagonów amunicyjnych
- wagonu magazynowego materiałów pędnych
- wagonu magazynowego technicznego
- wagonu magazynowego umundurowania i broni
- wagonu warsztatowego
- wagonu cysterny na wodę
- wagonu węglarki
- wagonu kuchni
- wagonu izby chorych
- 5 sztuk platform
Razem: 30 wagonów. Dodatkowo do składu wchodziły 2 ciężarówki wz.34 (z rolkami do jazdy szynowej), jedna ciężarówka lekka PF 618 i 4 motocykle CWS M-111. Wszystko to na 3 platformach.
Zabytek
W 1991 roku załoga Specjalnego Pociągu Ratunkowego pod kierownictwem Bernarda Kramera odnalazła na bocznicy kolejowej zdezelowany, niszczejący wagon. Przeholowano go na nieuczęszczane tory bazy pociągu w Poznaniu. Został odnowiony i ocalony, gdy okazało się, że jest to najprawdopodobniej wagon szturmowy "Poznańczyka" z czasów Powstania Wielkopolskiego. Później zainteresował Tomasza Ogrodniczuka z Muzeum Broni Pancernej przy CSWL w Poznaniu, wsparty przez płk Stefana Filarego. Obecnie wagon stoi w CSWL w Poznaniu i jest dostępny dla zwiedzających. Jest to jedyny zachowany zabytek tego typu na świecie.
Wagon Pociągu Pancernego "Poznańczyk" z 1918 roku.
Podstawowe dane
Długość składu bojowego: ???Długość składu gospodarczego: 250 m
Źródła
Rajmund Szubański, "Polska broń pancerna 1939"; Warszawa 1989
"Pociąg pancerny 'Danuta'" TBiU nr 18, J.Magnuski
"Mundur i broń" nr 8
"Militaria XX wieku" - czerwiec 2006
http://www.wp39.netlook.pl/str/wp/wp1/w2/bp/obbp.php
http://pibwl.republika.pl/index.htm
/PATHE/