W lutym 1918 roku, w ramach I Korpusu Polskiego w Rosji, pod dowództwem gen. por. Józefa Dowbora – Muśnickiego powstał pierwszy polski pociąg pancerny. Na rozkaz dowódcy 1 Dywizji Strzelców, płk. L. Żeligowskiego, powołano do służby improwizowany pociąg pancerny „Związek Broni”.w lipcu 1918 roku, polskie formacje zbrojne zostały zdemobilizowane. Ten sam los spotkał pociąg „Związek Broni”.

Jeszcze w maju 1918 r. grupa polskich oficerów przedarła się do Murmańska. Wzięła tam udział w organizowaniu szkolnej baterii. Baterię tą przetransportowano drogą morską do Archangielska (zdobytego przez siły inwacyjne sprzymierzonych). Tam w sierpniu 1918 r. zorganizowano dwa  składy pancerne - Nr 1 i Nr 2. Pociągi te nigdy nie otrzymały nazw, dlatego też umownie przyjęto nazwę pociągów "murmańskich". 

Każdy z dwóch pociągów uzbrojono w armatę 76,2 mm wz.1902. Ustawiana ona była w wagonie, obłożonym workami z piaskiem oraz zabezpieczonym stalowymi blachami. Poza tym pociągi wyposażono w kilka ciężkich karabinów maszynowych. Maxim. Załogę pociągu stanowiło 14 żołnierzy. 

Jeden z pociągów, dowodzony przez ppor. Kwiatkowskiego, skierowano do patrolowania linii kolejowej Archangielsk - Wołogda. Drugi skład, pod dowództwem ppor. Fularego działała w okolicacj stacji kolejowej Isakogorce. Poczynając od 6 sierpnia 1918 r. załogi polskich pociągów stoczyły wiele potyczek z oddziałami bolszewickimi. Ze względu na wadliwy i ulegający ciągłym awariom sprzęt nie były one zbyt skuteczne. Na jesieni 1918 r. załogi pociągów zostały ewakuowane z Archangielska drogą morską do Anglii.

Podstawowe dane

Źródła