Czołg lekki 4TP

(PZInż 140)



Znalazłeś błąd? 



Czołg 4TP podczas prób.

Powstanie

     Jednym z pojazdów pancernych opracowanych w Polsce był rozpoznawczy lekki czołg 4 TP. Należał on do rodziny nowoczesnych pojazdów gąsienicowych, skonstruowanych w całości w Polsce, pod koniec latach trzydziestych przez inż. E. Habicha. Wchodziły do niej ponadto: czołg pływający PZInż 130 i ciągnik gąsienicowy PZInż.152 oraz projekt niszczyciela czołgów PZInż.160, opierające się na zunifikowanych podzespołach. 

    W Polsce na początku lat trzydziestych trwała już seryjna produkcja tankietek. Wpierw TK, a później TKS. W programie rozwoju broni pancernej przewidziano także budowę lekkiego czołgu rozpoznawczego z silniejszym uzbrojeniem umieszczonym w obrotowej wieży. Zakładano, że czołg taki w przyszłości zastąpi tankietki. Wobec tego, we wrześniu 1932 roku przeprowadzono w Polsce pokazy czołgu 4-tonowego, czołgu pływającego oraz ciągnika konstrukcji Cardena i Loyda. W następstwie pokazów, szef Departamentu Zaopatrzenia Inżynierii, płk. T. Kossakowski wystąpił, w maju 1933 roku, z propozycją zakupu 5 czołgów rozpoznawczych 4-tonowych Carden-Loyd i jednego czołgu pływającego, mających służyć do dalszych szczegółowych badań. Do zakupu jednak nie doszło z powodu braku funduszy (zbyt duży koszt jak na warunki polskie). Zdecydowano, zamiast tego, zaprojektować podobne czołgi w kraju, w oparciu o szczegółowe wymagania ustalone przez Biuro Badań Technicznych Broni Pancernych. Opracowanie 4-tonowego czołgu rozpoznawczego oraz opartego na tych samych podzespołach czołgu pływającego zlecono w 1935 roku Państwowym Zakładom Inżynierii (PZInż.).


Czołg 4TP podczas prób. Przed nim prototyp PZInż 130.

         

    Głównym projektantem czołgu 4 TP był szef Działu Studiów PZInż., inż. Edward Habich. Projekt i dokumentację czołgu pływającego ukończono jesienią 1936 roku. Oprócz ogólnego wzorowania się na koncepcji Cardena i Loyda, w projektowaniu pojazdu wykorzystano także inne najnowsze światowe rozwiązania (z konstrukcji angielskich i szwedzkich), oraz szereg własnych rozwiązań, np. nowoczesne zawieszenie wahaczy wózków na wałkach skrętnych. Silnik czołgu (oznaczony PZInż.425) był również polskiej konstrukcji, inż. J. Wernera i J. Dowkontta. Czołg lekki 4 TP dzielił z czołgiem pływającym PZInż 130 ten sam układ ogólny, oraz wiele podzespołów, takich jak silnik, układ napędowy i zawieszenie.

    Już w styczniu 1937 roku, w planie rozwoju broni pancernej na lata 1937-42, przewidziano zastąpienie tankietek TK/TKS nowym czołgiem rozpoznawczym, któremu nadano oznaczenie wojskowe: 4TP. Program zakładał zbudowanie 480 czołgów tego typu dla wyposażenia 18 kompanii czołgów rozpoznawczych w dywizjach piechoty oraz w czterech przewidywanych tzw. Oddziałach Motorowych (odpowiedniki brygad zmotoryzowanych).

       
Czołg 4TP podczas prób zimowych.


Prototyp czołgu lekkiego 4 TP, oznaczonego fabrycznie jako PZInż 140, przekazano wojsku 15 sierpnia 1937 roku. Na początku listopada uczestniczył on w rajdzie doświadczalnym "Jesień 1937", na trasie 1,861 km, wraz z innymi prototypami, m.in. z opartymi na tym samym podwoziu czołgiem pływającym PZInż 130 i ciągnikiem PZInż 152. Czołg wykazał przy tym dużą sprawność marszową i wytrzymałość mechaniczną. 

   Po zakończeniu rajdu czołg wrócił do PZInż. w celu dokonania napraw i poprawek, po czym poddany został ponownie badaniom w 1938 roku. W czerwcu i lipcu tego roku prowadzono próby z użyciem zamontowanego na nim prototypowego nkm wz.38 FK-A. Komisja ekspertów wojskowych orzekła, że czołg jest konstrukcją udaną i nowoczesną, a po pewnych usprawnieniach nadaje się do produkcji seryjnej. Poprawienia wymagało przed wszystkim zawieszenie, które, chociaż pewne w działaniu i elastyczne, okazało się zbyt "miękkie", co powodowało zbyt duże kołysania czołgu na boki i uniemożliwiało prowadzenie względnie celnego ognia w ruchu. Również wytrzymałość materiałów użytych do budowy elementów zawieszenia w prototypie była za mała. Pewne zastrzeżenia budziła także skrzynia biegów. Usterki te wynikały jednak głównie z powodów materiałowych i były łatwe do poprawienia w toku dalszego rozwoju czołgu. Sam czołg był bardzo prosty i łatwy w obsłudze.

    Ostatnie próby prototypu miały miejsce w maju 1939 roku (prawdopodobnie miał wtedy wymieniony silnik na PZInż 725), ogółem przejechał on ponad 4300 km, bez poważniejszych awarii.. Prototyp przekazano do Warsztatu Doświadczalnego w Ursusie, dalszy jego los nie jest znany, prawdopodobnie zniszczony w Ursusie


Czołg 4TP podczas prób zimowych.

    Budowę prototypu 4TP ukończono w 1937 roku, jednak produkcji seryjnej nie uruchomiono ponieważ Sztab Główny jesienią 1938 roku uznał , że czas potrzebny na zorganizowanie produkcji seryjnej czołgu 4 TP spowoduje zbyt duży spadek wartości bojowej pojazdu. Było to spowodowane wnioskami, jakie wyciągnięto z obserwacji wojny w Hiszpanii, która zapowiadała zmierzch lekkich czołgów. Niektóre źródła podają jakoby zamierzano uruchomić jego produkcję w 1940 roku. 

   

 


Szczegóły konstrukcji 4TP.


Konstrukcja

    Czołg ten napędzany był silnikiem PZInż 425. Uzyskiwał on moc maksymalną 95 KM przy 3600 obr/min. Był to silnik gaźnikowy, 6 - cylindrowy, rzędowy o całkowitej pojemności cylindrów 3880 cm3. Zużywał 66 litrów benzyny na 100 km w czasie jazdy po drodze. Silnik ten chłodzony był płynem. Zbiornik paliwa miał pojemność 300 litrów. Benzyny zawartej w zbiorniku wystarczało na przejechanie od 450 km na drodze lub 240 km w terenie. Kadłub czołgu wykonany był z blach walcowanych różnej grubości, które przymocowane były do szkieletu nitami. Grubość blach wynosiła: przednich 8-15 mm, bocznych 13 mm, tylnych od 10 do 13 mm, dolnych 4-8 mm i górnych 5 mm. Czołg miał przedział załogi po lewej stronie kadłuba i przedział silnikowy po prawej stronie. Kadłub był nitowany z płyt pancernych. Załoga składała się z kierowcy i dowódcy. Stanowisko kierowcy znajdowało się z przodu przedziału załogi, po jego prawej stronie znajdowały się mechanizmy przeniesienia napędu. Przed kierowcą znajdował się jednoczęściowy właz, opuszczany na przednią płytę pancerza, z otwieranym lukiem obserwacyjnym ze szczeliną obserwacyjną. Kierowca dysponował ponadto nowoczesnym odwracalnym peryskopem konstrukcji inż. Gundlacha. Ponad przedziałem bojowym znajdowała się jednoosobowa stożkowa wieża, przesunięta na lewo względem osi symetrii kadłuba. Dowódca miał swoje stanowisko w wieży i obsługiwał uzbrojenie czołgu. Wieża miała dwuczęściowe drzwiczki w tylnej ścianie i właz na dachu. Obrót wieży - ręczny. Czołg miał być wyposażony w odwracalny peryskop obserwacyjny dowódcy na dachu wieży.

Przekrój boczny 4TP.

        Czołg 4 TP uzbrojony miał być uzbrojony w najcięższy karabin maszynowy (działko automatyczne) 20 mm wz.38 FK-A i w sprzężony jeden karabin maszynowy 7,92mm wz.30. Zapas amunicji: 200 naboi do działka lub 2500 naboi do km-u. 

 

Podstawowe dane

Załoga - 2 osoby
Ciężar – 4,33 t
Wymiary
- długość: 3,84 m
- szerokość: 2,08 m
- wysokość: 1,75 m
- prześwit: 32 cm
- nacisk jednostkowy: ok. 0,34 kg/cm2;
Napęd - silnik wysokoprężny PZInż-425, 8-cylindrowy, o poj. 3880 cm³, 4-suwowy, chłodzony cieczą, o mocy 95 KM przy 3600 obr/min.
Uzbrojenie
- Nkm (działko automatyczne) kalibru 20 mm wz.38 FK-A (200 naboi)
- karabin maszynowy wz.30 kalibru 7,92 mm (2500 naboi)
Pancerz:
- kadłub: przód 8-15 mm, boki 13 mm, tył 10-13 mm, strop 5 mm, dno 4-8 mm
- wieża: przód, boki i tył 13 mm, strop 5-6 mm
Prędkość maksymalna - 55 km/h na drodze
Zasięg - szosa 450  km, teren 240 km 
Pokonywane wzniesienia - do 38 stopni;
Pokonywane brody – do 0,7 m ;
Pokonywane rowy - o szerokości do 1,6 m
Paliwo - benzyna
Zużycie paliwa – 66 l na 100 km po drodze
Moc jednostkowa: 22 KM/t

 


Źródła

Nowa Technika Wojskowa  nr. 11/1993
Nowa technika Wojskowa nr 3/2005

Internet
http://pibwl.republika.pl/index.html


/SKORO/