Znalazłeś błąd? 

Powstanie

    Jednym z „cięższych” pojazdów pancernych opracowanych w Polsce był lekki czołg 10 TP. Należał on do rodziny czołgów kołowo-gąsienicowych wzorowanych naamerykańskim czołgu Chistiego.

    Fiasko zakupu czołgu Christiego M.1928 (Christii w ostateczności podpisał kontrakt z ZSRR), spowodowało, że w Polsce przystąpiono do opracowywania własnego wariantu czołgu kołowo-gąsienicowego, wzorując się na materiałach reklamowych, notatkach i szkicach uzyskanych przez kapitana Rucińskiego od Christiego. Pod koniec 1930 roku w Biurze Konstrukcyjnym Broni Pancernych Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii rozpoczęto pierwsze prace projektowe nad czołgiem kołowo-gąsienicowym. Do 1932 roku opracowano zestawienie detali i rysunków konstrukcyjnych wozu, poczym prawie całkowicie zahamowano dalsze prace nad projektem z powodu przekierowania większości konstruktorów i inżynierów do prac nad modernizacją zakupionego czołgu lekkiego Vickers do wersji 7 TP. 

    W końcu 1934 roku w związku z likwidacja Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii i utworzeniu samodzielnego Biura Badań Technicznych Broni Pancernych, podległego bezpośrednio Dowództwu Broni Pancernych, większość dokumentacji technicznej została komisyjnie zniszczona, pozostały tylko odręczne notatki i obliczenia w brudnopisach. Jednak niebawem w Biura Badań Technicznych Broni Pancernych powrócono do koncepcji czołgu kołowo-gąsienicowego, określanego mianem pościgowego. Mimo, iż w 1936 roku nie zakończono ostatecznie projektu, został on najpierw zaproponowany, a następnie włączony do perspektywicznego programu rozbudowy broni pancernej na najbliższe lata. Kiedy w styczniu 1937 roku Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu zatwierdził ten pogram, czołg 10 TP figurował w wykazie sprzętu przewidzianego dla batalionów czołgów czterech dużych oddziałów motorowych – miały to być szybkie związki brygadowe w rodzaju późniejszej Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.

     Głównymi projektantami czołgu 10 TP byli inż. Jan Łapusewski, inż. Stefan Ołdakowski, inż. Mieczysław Staszewski, inż. Kazimierz Hejnowicz i technolog Jerzy Napiórkowski. Całym projektem od początku prac projektowych (10 marca 1935 roku) osobiście kierował szef Wydziału Projektów i Konstrukcji Biura Badań Technicznych Broni Pancernych major Rudolf Gundlach.

     Na początku 1937 roku zakładano, utworzenie 4 kompanii po 16 czołgów 10 TP, które będą przydzielone do planowanych brygad motorowych jako element do wykonywania szybkich manewrów operacyjnych.

10TP na gąsienicach.

10TP na kołach.

Prototyp czołgu lekkiego 10TP przekazano wojsku w lipcu 1938 roku. Wtedy to rozpoczeły się 2 tygodniowe próby. Od 16 sierpnia rozpoczęto cykl różnorodnych prób czołgu (w czasie prób osiągnięto prędkość jazdy na gąsienicach 40 km/h a na kołach 70 km/h). po zakończeniu prób na wniosek kapitana Czekalskiego wstrzymano dalsze testy do czasu wprowadzenia modyfikacji (przekonstruowanie mechanizmów skrętu, wymontowanie jednego zbiornika paliwa żeby zrobić miejsce na stelaż z pociskami dla armaty). W okresie zimy 1938/39, w czołgu 10 TP (z powodu masy Czekalski nazywał go 12 TP) planowano zamienić silnik na niemiecki silnik Maybach HL108 o mocy 300KM. Niestety nie udało się tego dokonać choć starano się go pozyskać. Nawet za pośrednictwem Szwecji do Polski trafił tylko jeden taki silnik, który zamontowano w prototypie 14 TP (czołg szturmowy). 

16 stycznia 1939 roku czołg 10 TP pod osobistym nadzorem głównego konstruktora inż. Łapuszewskiego i przy udziale inż. Ołdakowskiego, badany był na trasie krótkiego rajdu do Łowicza (154 km). Kolejny rajd w dniach od 22 do 25 kwietnia o długości 610 km pokonał w ciągu 25 godzin i 15 minut (w czasie tym aż 8 godzin i 10 minut stał z powodu usterek technicznych). Uzyskano też przeciętną prędkość 36km/h.

   Ostatnie pokazy czołgu 10 TP miały miejsce w maju, kiedy to był prezentowany przedstawicielom najwyższych władz wojskowych wraz z innymi prototypami PZinż 130 i 4TP. Dalsze losy pojazdu nie są znane, gdyż nie zachowały się żadne dokumenty. Przypuszczalnie został on zniszczony we wrześniu 1939 roku na terenie WD.

Produkcja

    Budowę prototypu ukończono w 1938 roku. Sztab Główny Wojska Polskiego widział potrzebę wprowadzenia w latach 1939-1944 aż 394 lekkich czołgów kołowo-gąsienicowych. (Choć z obecnie znanych dokumentów nie ma wzmianki o terminie, w którym miano rozpocząć produkcję czołgu 10 TP).

 

10 TP w przydrożnym rowie w czasie rajdu doświadczalnego w kwietniu 1939 roku.

Konstrukcja 

    Czołg ten napędzany był silnikiem American la France. Uzyskiwał on moc maksymalną 240 KM przy 2800 obr/min. Był to silnik gaźnikowy, 12 - cylindrowy, rzędowy o całkowitej pojemności cylindrów 12358 cm3. Zużywał 110 litrów benzyny na 100 km w czasie jazdy po drodze. Silnik ten chłodzony był płynem. Zbiornik paliwa miał pojemność 130 litrów. Benzyny zawartej w zbiorniku wystarczało na przejechanie od 210 km na drodze lub 130 km w terenie. Kadłub czołgu wykonany był z blach walcowanych różnej grubości, które przymocowane były do szkieletu nitami. Grubość blach wynosiła: przednich 20 mm, bocznych 20 mm, tylnych 20 mm, dolnych 8 mm i górnych 8 mm. Czołg 10 TP miał znacznie szerszy kadłub o zupełnie zmienionym kształcie przedniego pancerza w stosunku do swich poprzedników co umożliwiło umieszczenie obok kierowcy karabinu maszynowego, obsługiwanego przez strzelca przedniego. Kadłub był nitowany z płyt pancernych. Załoga składała się z kierowcy, celowniczego, strzelca przedniego i dowódcy. Dowódca miał swoje stanowisko w wieży i wraz z celowniczym obsługiwał główne uzbrojenie czołgu. Obrót wieży - ręczny. Czołg miał być wyposażony w odwracalny peryskop obserwacyjny dowódcy na dachu wieży.

   Czołg 10 TP uzbrojony był  w 1 armatę 37 mm wz.37 i w 2 karabiny maszynowe  7,92 mm wz.30. Zapas amunicji: 80 pocisków do armaty lub 4500 naboi do km-ów.

10 TP w przydrożnym rowie w czasie rajdu doświadczalnego w kwietniu 1939 roku.
 

    Układ napędowy – sprzęgło główne suche wielotarczowe, sprzęgła boczne wielotarczowe z hamulcami szczękowymi sterowane hydraulicznie, skrzynia przekładniowa mechaniczna, sprzęgła boczne z przekładniami mechanicznymi przenoszącymi moment obrotowy silnika do ostatniej pary kół nośnych.

     Układ jezdny – cztery pary podwójnych kół nosnych z bandażami gumowymi, zawieszone niezależnie na resorach sprężynowych, pierwsza para kół na zwrotnicach, kierowana, druga para kół nośnych podnoszonych siłownikiem hydraulicznym, kola napinające z przodu kadłuba, koła napędowe z tyłu..

    Gąsienice metalowe, jednosworzniowe, jednogrzebieniowe, po 65-67 ogniw. Szerokość gąsienicy 350mm, podziałka 170mm, długość oporowa 3,34 m, rozstaw środków gąsienic 2,24m.

    Instalacja elektryczna: jednoprzewodowa 12V, moc prądnicy 300 W, bateria akumulatorów 120 Ah.

    Łączność: zewnętrzna radiostacja nadawczo-odbiorcza N2/C, wewnętrzna: telefon czołgowy

Uszkodzone ogumienie, po przejechaniu 2000 km.

Źródła

Nowa Technika Wojskowa  nr 6/1996
Poligon nr 1/2009
http://pl.wikipedia.org/wiki/PZIn%C5%BC_10_TP