RWD-14 Czapla
(RWD-14A)(RWD-14B)
(LWS Czapla)
Znalazłeś błąd? 
Powstanie
W 1932 roku wprowadzono do służby pierwszy samolot Lublin R-XIII, który
wypełniał zadania samolotu obserwacyjno łącznikowego. Jego produkcja i
modyfikacje prowadzono przez kolejne lata. Departament Aeronautyki MSWojsk
oceniał ten samolot jako maszynę niezdolną do wypełniania wszystkich stawianych
przed nią zadań, szczególnie ze względu na jej małą prędkość. Rozpoczęto więc
poszukiwania zastępcy dla młodej jeszcze konstrukcji. W 1933 roku,
Departament ogłosił konkurs na samolot obserwacyjno – łącznikowy. Do konkursu
stanęły:
- Lubelska Wytwórnia Samolotów (dawny Plage&Laśkiewicz) z samolotem R-XXI z silnikiem Mors
- Podlaska Wytwórnia Samolotów z Bielska Białej z dwiema konstrukcjami, tj. PWS U-6 i Z-7;
- Spółka S.W. Rogalski, S. Wigura, J. Drzewiecki (RWD) z Doświadczalnych Zakładów Lotniczych, z projektem RWD-12;
Ponieważ powyższe konstrukcje były zbyt zbliżone osiągami do Lublin R-XIII, Departament zastrzegł w warunkach przetargowych, iż przedstawione konstrukcje muszą używać silnika rzędu 400 – 500 KM, z nastawieniem na silnik Skoda G-1620 Mors, który miał być wkrótce produkowany w kraju. Konstruktorzy spółki RWD dokonali wymaganych zmian w konstrukcji RWD-12, poprzez zamontowanie wymaganego silnika i drobne zmodyfikowanie płata. Nową konstrukcję oznaczono jako RWD-14. Głównymi konstruktorami samolotu byli J. Drzewiecki i S. Rogalski.
Pierwszy prototyp, ukończony na wiosnę 1935 r. oznaczono jako RWD-14/I (numer fabryczny 118) i oblatano w grudniu t.r. Pilotem oblatywacze był w tym przypadku pil. Aleksander Onoszko. W pierwszym prototypie, z powodu nieprzygotowania silnika Mors, zamontowano amerykański silnik 9 – cio cylindrowy Pratt & Whitney „Wasp Junior” TB (używany przez samolot PWS-24, czy Lokheed Electra), o mocy 400 KM (295 kW). W wyniku prób fabrycznych prowadzonych zimą 1935/36 okazało się, że prototyp nie spełnia założeń. Ujawniły się liczne usterki (za wąskie podwozie, czy trudno dostępny zbiornik paliwa), a prędkość maszyny nie była niższa niż zakładano.
Pierwszy zastosowany w RWD-14/I, RWD-14/II i RWD-14/III silnik P&W Wasp Junior.
Oto fragment ze wspomnień pilota oblatywacza A. Onoszko:
"Był to samolot łącznikowy, bardzo przyjemny w pilotażu. Oblatałem go bez przeszkód. Samolot był przystosowany do lądowania, startu i parkowania w terenach przygodnych, a więc konieczne były do tego sloty i składane skrzydła. Ponieważ sloty były dzielone, już w pierwszym locie okazało się, że część znajdująca się nad baldachimem nie spełniała swego zadania, wysuwa się w locie poziomym i chowa przy większych kątach natarcia przy lądowaniu. Zaraz też została zlikwidowana.
RWD-14 lądował na skrawku powierzchni. Żeby lądować krótko podchodziło się z przepadaniem i samolot mógł twardo uderzyć w ziemię. Stąd też mocne podwozie zaopatrzone w amortyzatory o ogromnym skoku. Drzewiecki przyglądając się moim lądowaniom mawiał dumnie: - Mocniej panie, mocniej. A mnie zdawało się, że fotel załamie się pode mną i czułem to w nerkach. Po takim uderzeniu samolot podskoczył dwa lub trzy razy i stawał w miejscu. W końcu wylądowałem tak mocno, że załamała się lewa goleń podwozia. Jak potem sprawdziliśmy obydwaj, lądując kilka metrów od skraju lotniska, trafiłem na zagrzebany kawał betonowej płyty."
Prototyp RWD-14/I. Widoczna starsza budowa kadłuba oraz węższe podwozie.
Prace kontynuowano już w IBTL. Prace w Instytucje prowadzono do czerwca 1936 r.
W połowie 1936 roku powstała potrzeba by zbudować kolejny prototyp, ze względu na dużą ilość poprawek. 26 czerwca 1936 roku zwrócono się do Szefa Sztabu Głównego z prośbą o zezwolenie na budowę RWD-14/II. W tym prototypie miano zastosować silnik G 1620 bis „Mors B”, a jego cena miała wynieść 170.000 zł. Zgodę wyrażono, (została ona wydana w sierpniu tego roku) i przystąpiono do budowy drugiego prototypu. Tak więc powstał RWD-14/II o numerze fabrycznym 145 oznaczany także jako RWD-14A. W stosunku do pierwszego prototypu w celu zmniejszenia masy do jego skonstruowania użyto stali chromo - molibdenowej, zamiast stali węglowej. Zastosowanie tego rodzaju stali oznaczało znacznie większą wytrzymałość konstrukcji, jednak odbywało się to kosztem skomplikowania produkcji..
Dodatkowo umożliwiono składanie skrzydeł, co było wymogiem nałożonym w ostatniej chwili przez wojsko. Prototyp ten oblatano w styczniu 1937 roku, jednak maszyna wciąż latała na amerykańskim silniku typu P&W Wasp Junior, gdyż Mors wciąż nie był gotowy.
Drugi prototyp skierowano do testów w Doświadczalnych Warsztatach Lotniczych, gdzie rozpoczęto szereg prób w locie. Wojsko zastrzegło, że samolot tego typu musi być w stanie uciec przed myśliwcem, więc prowadzono intensywne próby lotu nurkowego. W wyniku tych prób 20 kwietnia 1937 roku pilotowany przez Rolanda Kalpasa prototyp osiągnął 350 km/h (40% większej niż maksymalnej) w locie nurkowym a następnie urwał podwozie i wyrwany w górę utracił skrzydła na wysokości 3.000 metrów, dosłownie rozsypując się w locie. Pilot uratował się skacząc na spadochronie. Przyczyna tego wypadku nie jest do końca jasna, ale najprawdopodobniej leżała po stronie flatteru steru wysokości.
Zdjęcie prototypu RWD-14/III lub RWD-14/IV.
Ponieważ projekt pozostał bez prototypu, wyrażono zgodę na budowę trzeciej maszyny, której budowę rozpoczęto 3 lipca 1937 roku w DWL. Kadłub i skrzydła były gotowe już 24 sierpnia 1937 roku, a całkowita budowa ukończona została w styczniu 1938 roku. Budowę ukończono szybciej niż się tego spodziewały władze wojskowe (silnik Mors miał być gotowy na marzec 1938). Oblatał go Eugenusz Przysiecki. Trzeci prototyp oznaczono jako RWD-14/III. W stosunku do poprzednika statecznik poziomy wzmocniono dodatkowym dźwigarem, zastosowano szerzej rozstawiane golenie podwozia, silnik ustawiono pod innym kątem, oraz wprowadzono nową konstrukcję kabiny (wspólne wycięcie typu wannowego). Dodatkowo należy także wspomnieć, że RWD-14/III był jedynym uzbrojonym prototypem.
Loty próbne wznowiono 20 stycznia 1938 roku w ITL. Po raz kolejny zdecydowano się na próbę nurkową, której wykonanie zlecono E. Przysieckiemu. Gdy, tak jak w przypadku poprzedniego prototypu osiągnął 140% prędkości maksymalnej, okazało się, że zablokowaniu uległ drążek sterowy. Przysiecki opuścił samolot na spadochronie.
Natychmiast po rozbiciu RWD-14/III konstruktorzy z DWL rozpoczęli dochodzenie do skutków wypadku. Okazało się, że wypadek RWD-14/II nie wynikał z nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, ale z usterki w konstrukcji ogona. Okazało się, ze w trakcie lotu nurkowego dźwignia mechanizmu sterowania zahacza o odkształcającą się kratownicę w tylnej części kadłuba. Poza tym w przypadku maksymalnego wychylenia sterów wysokości i kierunku dźwignie blokowały się nawzajem. Problem rozwiązano poprzez odsunięcie mechanizmu sterującego od elementów kratownicy.
Już w lipcu 1938 roku do lotu gotowy był prototyp numer cztery, czyli RWD-14/IV zbudowany w Lubelskiej Wytwórni Samolotów. Próba zdatności przeprowadzona została 18 lipca w ITL. Dalsze próby prowadzono bardzo szybko. Zastosowano w nim krajowej produkcji silnik G-1620B "Mors II" o mocy 309 kW (420 KM).
Zdjęcie tego samego prototypu RWD-14/III lub RWD-14/IV.
- Lubelska Wytwórnia Samolotów (dawny Plage&Laśkiewicz) z samolotem R-XXI z silnikiem Mors
- Podlaska Wytwórnia Samolotów z Bielska Białej z dwiema konstrukcjami, tj. PWS U-6 i Z-7;
- Spółka S.W. Rogalski, S. Wigura, J. Drzewiecki (RWD) z Doświadczalnych Zakładów Lotniczych, z projektem RWD-12;
Ponieważ powyższe konstrukcje były zbyt zbliżone osiągami do Lublin R-XIII, Departament zastrzegł w warunkach przetargowych, iż przedstawione konstrukcje muszą używać silnika rzędu 400 – 500 KM, z nastawieniem na silnik Skoda G-1620 Mors, który miał być wkrótce produkowany w kraju. Konstruktorzy spółki RWD dokonali wymaganych zmian w konstrukcji RWD-12, poprzez zamontowanie wymaganego silnika i drobne zmodyfikowanie płata. Nową konstrukcję oznaczono jako RWD-14. Głównymi konstruktorami samolotu byli J. Drzewiecki i S. Rogalski.
Pierwszy prototyp, ukończony na wiosnę 1935 r. oznaczono jako RWD-14/I (numer fabryczny 118) i oblatano w grudniu t.r. Pilotem oblatywacze był w tym przypadku pil. Aleksander Onoszko. W pierwszym prototypie, z powodu nieprzygotowania silnika Mors, zamontowano amerykański silnik 9 – cio cylindrowy Pratt & Whitney „Wasp Junior” TB (używany przez samolot PWS-24, czy Lokheed Electra), o mocy 400 KM (295 kW). W wyniku prób fabrycznych prowadzonych zimą 1935/36 okazało się, że prototyp nie spełnia założeń. Ujawniły się liczne usterki (za wąskie podwozie, czy trudno dostępny zbiornik paliwa), a prędkość maszyny nie była niższa niż zakładano.
Pierwszy zastosowany w RWD-14/I, RWD-14/II i RWD-14/III silnik P&W Wasp Junior.
Oto fragment ze wspomnień pilota oblatywacza A. Onoszko:
"Był to samolot łącznikowy, bardzo przyjemny w pilotażu. Oblatałem go bez przeszkód. Samolot był przystosowany do lądowania, startu i parkowania w terenach przygodnych, a więc konieczne były do tego sloty i składane skrzydła. Ponieważ sloty były dzielone, już w pierwszym locie okazało się, że część znajdująca się nad baldachimem nie spełniała swego zadania, wysuwa się w locie poziomym i chowa przy większych kątach natarcia przy lądowaniu. Zaraz też została zlikwidowana.
RWD-14 lądował na skrawku powierzchni. Żeby lądować krótko podchodziło się z przepadaniem i samolot mógł twardo uderzyć w ziemię. Stąd też mocne podwozie zaopatrzone w amortyzatory o ogromnym skoku. Drzewiecki przyglądając się moim lądowaniom mawiał dumnie: - Mocniej panie, mocniej. A mnie zdawało się, że fotel załamie się pode mną i czułem to w nerkach. Po takim uderzeniu samolot podskoczył dwa lub trzy razy i stawał w miejscu. W końcu wylądowałem tak mocno, że załamała się lewa goleń podwozia. Jak potem sprawdziliśmy obydwaj, lądując kilka metrów od skraju lotniska, trafiłem na zagrzebany kawał betonowej płyty."
Prototyp RWD-14/I. Widoczna starsza budowa kadłuba oraz węższe podwozie.
Prace kontynuowano już w IBTL. Prace w Instytucje prowadzono do czerwca 1936 r.
W połowie 1936 roku powstała potrzeba by zbudować kolejny prototyp, ze względu na dużą ilość poprawek. 26 czerwca 1936 roku zwrócono się do Szefa Sztabu Głównego z prośbą o zezwolenie na budowę RWD-14/II. W tym prototypie miano zastosować silnik G 1620 bis „Mors B”, a jego cena miała wynieść 170.000 zł. Zgodę wyrażono, (została ona wydana w sierpniu tego roku) i przystąpiono do budowy drugiego prototypu. Tak więc powstał RWD-14/II o numerze fabrycznym 145 oznaczany także jako RWD-14A. W stosunku do pierwszego prototypu w celu zmniejszenia masy do jego skonstruowania użyto stali chromo - molibdenowej, zamiast stali węglowej. Zastosowanie tego rodzaju stali oznaczało znacznie większą wytrzymałość konstrukcji, jednak odbywało się to kosztem skomplikowania produkcji..
Dodatkowo umożliwiono składanie skrzydeł, co było wymogiem nałożonym w ostatniej chwili przez wojsko. Prototyp ten oblatano w styczniu 1937 roku, jednak maszyna wciąż latała na amerykańskim silniku typu P&W Wasp Junior, gdyż Mors wciąż nie był gotowy.
Drugi prototyp skierowano do testów w Doświadczalnych Warsztatach Lotniczych, gdzie rozpoczęto szereg prób w locie. Wojsko zastrzegło, że samolot tego typu musi być w stanie uciec przed myśliwcem, więc prowadzono intensywne próby lotu nurkowego. W wyniku tych prób 20 kwietnia 1937 roku pilotowany przez Rolanda Kalpasa prototyp osiągnął 350 km/h (40% większej niż maksymalnej) w locie nurkowym a następnie urwał podwozie i wyrwany w górę utracił skrzydła na wysokości 3.000 metrów, dosłownie rozsypując się w locie. Pilot uratował się skacząc na spadochronie. Przyczyna tego wypadku nie jest do końca jasna, ale najprawdopodobniej leżała po stronie flatteru steru wysokości.
Zdjęcie prototypu RWD-14/III lub RWD-14/IV.
Ponieważ projekt pozostał bez prototypu, wyrażono zgodę na budowę trzeciej maszyny, której budowę rozpoczęto 3 lipca 1937 roku w DWL. Kadłub i skrzydła były gotowe już 24 sierpnia 1937 roku, a całkowita budowa ukończona została w styczniu 1938 roku. Budowę ukończono szybciej niż się tego spodziewały władze wojskowe (silnik Mors miał być gotowy na marzec 1938). Oblatał go Eugenusz Przysiecki. Trzeci prototyp oznaczono jako RWD-14/III. W stosunku do poprzednika statecznik poziomy wzmocniono dodatkowym dźwigarem, zastosowano szerzej rozstawiane golenie podwozia, silnik ustawiono pod innym kątem, oraz wprowadzono nową konstrukcję kabiny (wspólne wycięcie typu wannowego). Dodatkowo należy także wspomnieć, że RWD-14/III był jedynym uzbrojonym prototypem.
Loty próbne wznowiono 20 stycznia 1938 roku w ITL. Po raz kolejny zdecydowano się na próbę nurkową, której wykonanie zlecono E. Przysieckiemu. Gdy, tak jak w przypadku poprzedniego prototypu osiągnął 140% prędkości maksymalnej, okazało się, że zablokowaniu uległ drążek sterowy. Przysiecki opuścił samolot na spadochronie.
Natychmiast po rozbiciu RWD-14/III konstruktorzy z DWL rozpoczęli dochodzenie do skutków wypadku. Okazało się, że wypadek RWD-14/II nie wynikał z nieszczęśliwego zbiegu okoliczności, ale z usterki w konstrukcji ogona. Okazało się, ze w trakcie lotu nurkowego dźwignia mechanizmu sterowania zahacza o odkształcającą się kratownicę w tylnej części kadłuba. Poza tym w przypadku maksymalnego wychylenia sterów wysokości i kierunku dźwignie blokowały się nawzajem. Problem rozwiązano poprzez odsunięcie mechanizmu sterującego od elementów kratownicy.
Już w lipcu 1938 roku do lotu gotowy był prototyp numer cztery, czyli RWD-14/IV zbudowany w Lubelskiej Wytwórni Samolotów. Próba zdatności przeprowadzona została 18 lipca w ITL. Dalsze próby prowadzono bardzo szybko. Zastosowano w nim krajowej produkcji silnik G-1620B "Mors II" o mocy 309 kW (420 KM).
Zdjęcie tego samego prototypu RWD-14/III lub RWD-14/IV.
Malowanie
Prawdopodobnie na jesieni 1938
roku złożono zamówienie na 65 maszyn RWD-14B. Ponieważ samoloty te powstały w
Lubelskiej Wytwórni Samolotów, przyjęto dla nich oznaczenie LWS Czapla i
wojskowy numer typu 55 (jedyny znany numer Czapli to 55-108) . Seria była gotowa
w lutym 1939 roku. Cena produkcyjna jednej maszyny wyniosła 85.000 zł w wersji
bez uzbrojenia.
Decyzja o produkcji została najprawdopodobniej podjęta w wyniku zagrożenia ze strony Niemiec. Powstający prototyp LWS-3 Mewa był o wiele nowocześniejszy i miał lepsze osiągi, jednak istniała paląca potrzeba wycofania części przestarzałych samolotów Lublin R-XIII. Możliwe, że gdyby nie zagrożenie wojenne Czapla nigdy by nie została skierowana do produkcji.
LWS Czapla znalazło się w następujących jednostkach:
Decyzja o produkcji została najprawdopodobniej podjęta w wyniku zagrożenia ze strony Niemiec. Powstający prototyp LWS-3 Mewa był o wiele nowocześniejszy i miał lepsze osiągi, jednak istniała paląca potrzeba wycofania części przestarzałych samolotów Lublin R-XIII. Możliwe, że gdyby nie zagrożenie wojenne Czapla nigdy by nie została skierowana do produkcji.
Służba w WP
Samoloty LWS Czapla zastosowano do zastąpienia przestarzałych Lublin R-XIII. Pierwsze maszyny pojawiły się w jednostkach na wiosnę 1939 roku. Ponieważ w służyły w lotnictwie polskim przez około pół roku nie zachowało się wiele zdjęć z ich użycia.LWS Czapla znalazło się w następujących jednostkach:
- 13 Eskadra Obserwacyjna (7 maszyn);
- 23 Eskadra Obserwacyjna (7 maszyn);
- 33 Eskadra Obserwacyjna (7 maszyn z czego jedna o kodzie wywoławczym 225 P);
- 53 Eskadra Obserwacyjna (7 maszyn);
- 63 Eskadra Obserwacyjna (7 maszyn);
Epizod wrześniowy
Eskadry obserwacyjne z
samolotami Czapla weszły w skład lotnictwa armijnego. I tak:
LWS Czapla nie operował w ogóle w ramach Armii „Pomorze” (wspomniana wyżej 43 E.O).
Podczas Wojny Obronnej 1939 część Czapli przeniesiono z rezerwy do eskadr jako uzupełnienie. Wiadomo iż 14 sztuk znalazło się w samodzielnych plutonach. 2 maszyny posiadała Eskadra Sztabowa, stacjonująca na Polach Mokotowskich w Warszawie, a 2 Pluton Lotniczy Warszawskiej Brygady Pancerno - Motorowej.
Załogi tych samolotów dzielnie wypełniały swoje zadania pomimo potężnych strat wśród tych samolotów. Mimo iż przed wybuchem wojny twierdzono, iż samolot ma być w stanie uciec przed myśliwcem, to niska prędkość maksymalna Czapli doprowadziła do wielu zestrzeleń. Jeśli porównamy prędkość LWS Czapla (247 km/h, a w locie nurkowym do 350 km/h) z Bf 109 C (maks 470 km/h, przelotowa 350 km/h), okaże się, że ucieczka wcale nie była taka oczywista. Okazuje się jednak, że więcej samolotów zestrzeliła obrona przeciwlotnicza, niż myśliwce wroga. Duże straty zanotowano także w wyniku ostrzału polskiej obrony przeciwlotniczej.
Do Rumunii udało się ewakuować załogom od 14 do 17 maszyn, natomiast na lotnisku Wilno – Porubanek 2 maszyny przejęte zostały przez Armię Czerwoną dnia 18 września. Wynika z tych obliczeń, że zdobytych przez Niemców (m.in maszyny w remontach oraz uszkodzone) zostało 11 do 14 maszyn, nie wliczając prototypu RWD-14/I i RWD-14/IV.
- 13 Eskadra Obserwacyjna – z 7 maszynami LWS Czapla weszła w skład SWO „Narew”;
- 23 Eskadra Obserwacyjna; - z 7 maszynami LWS Czapla weszła w skład Armii „Kraków”;
- 33 Eskadra Obserwacyjna – z 7 maszynami LWS Czapla weszła w skład Armii „Poznań”;
- 53 Eskadra Obserwacyjna - z 7 maszynami LWS Czapla weszła w skład Armii „Modlin”;
- 63 Eskadra Obserwacyjna – z 7 maszynami LWS Czapla weszła w skład Armii „Łódź”;
LWS Czapla nie operował w ogóle w ramach Armii „Pomorze” (wspomniana wyżej 43 E.O).
Podczas Wojny Obronnej 1939 część Czapli przeniesiono z rezerwy do eskadr jako uzupełnienie. Wiadomo iż 14 sztuk znalazło się w samodzielnych plutonach. 2 maszyny posiadała Eskadra Sztabowa, stacjonująca na Polach Mokotowskich w Warszawie, a 2 Pluton Lotniczy Warszawskiej Brygady Pancerno - Motorowej.
Załogi tych samolotów dzielnie wypełniały swoje zadania pomimo potężnych strat wśród tych samolotów. Mimo iż przed wybuchem wojny twierdzono, iż samolot ma być w stanie uciec przed myśliwcem, to niska prędkość maksymalna Czapli doprowadziła do wielu zestrzeleń. Jeśli porównamy prędkość LWS Czapla (247 km/h, a w locie nurkowym do 350 km/h) z Bf 109 C (maks 470 km/h, przelotowa 350 km/h), okaże się, że ucieczka wcale nie była taka oczywista. Okazuje się jednak, że więcej samolotów zestrzeliła obrona przeciwlotnicza, niż myśliwce wroga. Duże straty zanotowano także w wyniku ostrzału polskiej obrony przeciwlotniczej.
Do Rumunii udało się ewakuować załogom od 14 do 17 maszyn, natomiast na lotnisku Wilno – Porubanek 2 maszyny przejęte zostały przez Armię Czerwoną dnia 18 września. Wynika z tych obliczeń, że zdobytych przez Niemców (m.in maszyny w remontach oraz uszkodzone) zostało 11 do 14 maszyn, nie wliczając prototypu RWD-14/I i RWD-14/IV.
Bilans znanych strat wśród
samolotó
w LWS "Czapla"
LWS "Czapla" - 2.IX. zestrzelona w rejonie Chorzele - Różan. Pilot ranny, obserwator powrócił do jednostki.
LWS "Czapla" - 3.IX. zestrzelona nad miejscowością Wasilków koło Białegostoku. Obaj lotnicy ponieśli śmierć.
LWS "Czapla" - 5.IX. samolot zaginął w rejonie Ostrów Maz. Wyszków, Węgrów.
LWS "Czapla" - 6.IX samolot uszkodzony podczas lądowania, z powodu ran poniesionych przez pilota od ognia OPL.
LWS "Czapla" - 13.IX samolot zestrzelony nad m. Płaski koło Lublina. Lotnicy ranni
LWS "Czapla" - Ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - Ewakuowana do Rumunii
23 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie 7 maszyn "Czapla" (4 zniszczone, 4 ewakuowane, 1 uzupełniony). Eskadra wykonała 92 zadania bojowe w tym 16 łącznikowych
LWS "Czapla" -1.IX samolot uszkodzony przy lądowaniu, po ciężkim uszkodzeniu przez ogień OPL nieprzyjaciela.
LWS "Czapla" -2.IX samolot rozbity przy lądowaniu, z powodu uszkodzeń ogniem OPL.
LWS "Czapla" -4.IX samolot uszkodzony ogniem OPL, podczas lądowania oparł się na skrzydle i wyłamał podwozie.
LWS "Czapla" - 17.IX samolot rozbity podczas nocnego lotu przed lotniskiem Marokowce.
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
Dodatkowe uzupełnienia:
LWS "Czapla" - Samolot z uzupełnień z bazy w Dęblinie. Mógł to być samolot zniszczony nocą 17.IX (powyżej) lub ewakuowany do Rumuni.
33 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie 7 maszyn "Czapla" (wszystkie zniszczone). Eskadra wykonała 44 zadania bojowe w tym 4 łącznikowych
LWS "Czapla" -3.IX, podczas próby zrzucenia meldunku z rozpoznania dla Sztabu Armii "Poznań" w miejscowości Wapno Nowe, zestrzelona przez polską obronę OPL. Załoga nie odniosła ran.
LWS "Czapla" - 4.IX w czasie dyslokacji Eskadry samolot w czasie kołowania zderzył się z drugą Czaplą.
LWS "Czapla" - 4.IX w czasie dyslokacji Eskadry samolot w czasie lądowania zderzył się z drugą Czaplą.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot zaginął w rejonie Kalisz - Ostrów Maz.
LWS "Czapla" - 14.IX prawdopodobnie zniszczona podczas bombardowania lot. w Luszynie.
LWS "Czapla" - 16.IX ciężko uszkodzona przez OPL Warszawy, wylądowała na Polu Mokotowskim.
LWS "Czapla" - Zniszczona w nieznanych okolicznościach.
Spalona LWS Czapla z 33 eskadry obserwacyjnej przydzielonej Armii "Poznań", spalona na ziemi. Możliwe, że jest to samolot
Rozbita Czapla. Z uszkodzeń ogólnych wynika, iż samolot mógł rozbić się przy lądowaniu. Sądząc po przerytej ziemi śmigło działało w momencie przechylenia się na dziób. Samolot także utracił ogon. Zdaniem autora może to być to jeden z samolotów 33 EO utraconych 4.IX podczas zderzenia na lotnisku. Nie ma jednak pewności, z powodu braku widocznych oznaczeń.
LWS "Czapla" - 18.IX samolot spalony po wymontowaniu uzbrojenia w Kołomyi. Załoga ewakuowała się do Rumunii.
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
Zestrzelona Czapla.
LWS Czapla w malowaniu rumuńskim.
Kolejne zdjęcie Czapli w Rumunii.
Szkic stanowiska obserwatora z karabinem 7,92 mm Vickers F.
Kabina obserwatora LWS Czapla z widoczną po prawej rakietnicą Perkun
w LWS "Czapla"
Bilans znanych strat
13 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie 7 maszyn "Czapla" (5 zniszczonych, 2 ewakuowane). Eskadra wykonała 45 lotów bojowych (10 łącznościowych).LWS "Czapla" - 2.IX. zestrzelona w rejonie Chorzele - Różan. Pilot ranny, obserwator powrócił do jednostki.
LWS "Czapla" - 3.IX. zestrzelona nad miejscowością Wasilków koło Białegostoku. Obaj lotnicy ponieśli śmierć.
LWS "Czapla" - 5.IX. samolot zaginął w rejonie Ostrów Maz. Wyszków, Węgrów.
LWS "Czapla" - 6.IX samolot uszkodzony podczas lądowania, z powodu ran poniesionych przez pilota od ognia OPL.
LWS "Czapla" - 13.IX samolot zestrzelony nad m. Płaski koło Lublina. Lotnicy ranni
LWS "Czapla" - Ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - Ewakuowana do Rumunii
23 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie 7 maszyn "Czapla" (4 zniszczone, 4 ewakuowane, 1 uzupełniony). Eskadra wykonała 92 zadania bojowe w tym 16 łącznikowych
LWS "Czapla" -1.IX samolot uszkodzony przy lądowaniu, po ciężkim uszkodzeniu przez ogień OPL nieprzyjaciela.
LWS "Czapla" -2.IX samolot rozbity przy lądowaniu, z powodu uszkodzeń ogniem OPL.
LWS "Czapla" -4.IX samolot uszkodzony ogniem OPL, podczas lądowania oparł się na skrzydle i wyłamał podwozie.
LWS "Czapla" - 17.IX samolot rozbity podczas nocnego lotu przed lotniskiem Marokowce.
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
LWS "Czapla" - 18/19.IX ewakuowana do Rumunii
Dodatkowe uzupełnienia:
LWS "Czapla" - Samolot z uzupełnień z bazy w Dęblinie. Mógł to być samolot zniszczony nocą 17.IX (powyżej) lub ewakuowany do Rumuni.
33 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie 7 maszyn "Czapla" (wszystkie zniszczone). Eskadra wykonała 44 zadania bojowe w tym 4 łącznikowych
LWS "Czapla" -3.IX, podczas próby zrzucenia meldunku z rozpoznania dla Sztabu Armii "Poznań" w miejscowości Wapno Nowe, zestrzelona przez polską obronę OPL. Załoga nie odniosła ran.
LWS "Czapla" - 4.IX w czasie dyslokacji Eskadry samolot w czasie kołowania zderzył się z drugą Czaplą.
LWS "Czapla" - 4.IX w czasie dyslokacji Eskadry samolot w czasie lądowania zderzył się z drugą Czaplą.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot zaginął w rejonie Kalisz - Ostrów Maz.
LWS "Czapla" - 14.IX prawdopodobnie zniszczona podczas bombardowania lot. w Luszynie.
LWS "Czapla" - 16.IX ciężko uszkodzona przez OPL Warszawy, wylądowała na Polu Mokotowskim.
LWS "Czapla" - Zniszczona w nieznanych okolicznościach.
Spalona LWS Czapla z 33 eskadry obserwacyjnej przydzielonej Armii "Poznań", spalona na ziemi. Możliwe, że jest to samolot
Rozbita Czapla. Z uszkodzeń ogólnych wynika, iż samolot mógł rozbić się przy lądowaniu. Sądząc po przerytej ziemi śmigło działało w momencie przechylenia się na dziób. Samolot także utracił ogon. Zdaniem autora może to być to jeden z samolotów 33 EO utraconych 4.IX podczas zderzenia na lotnisku. Nie ma jednak pewności, z powodu braku widocznych oznaczeń.
53 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie
7 maszyn "Czapla" (6 zniszczonych, 1 ewakuowany). Eskadra wykonała 42 zadania
bojowe.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot spalony podczas ewakuacji na lotnisku Zawady k/ Modlina
LWS "Czapla" - 7.IX zestrzelony ogniem OPL nieprzyjaciela
LWS "Czapla" - 7.IX zestrzelony polskim ogniem OPL.
LWS "Czapla" - 8.IX zestrzelony przez samolot Donier w okolicy Węgrowa. Załoga zginęła.
LWS "Czapla" - 11.IX ???
LWS "Czapla" - 17.IX z braku paliwa i pory nocnej, załoga w locie opuściła samolot na spadochronach. Lotnicy uciekli z niewoli niemieckiej i dostali się na Węgry.
LWS "Czapla" - 20.IX samolot ewakuowany do Rumunii.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot spalony podczas ewakuacji na lotnisku Zawady k/ Modlina
LWS "Czapla" - 7.IX zestrzelony ogniem OPL nieprzyjaciela
LWS "Czapla" - 7.IX zestrzelony polskim ogniem OPL.
LWS "Czapla" - 8.IX zestrzelony przez samolot Donier w okolicy Węgrowa. Załoga zginęła.
LWS "Czapla" - 11.IX ???
LWS "Czapla" - 17.IX z braku paliwa i pory nocnej, załoga w locie opuściła samolot na spadochronach. Lotnicy uciekli z niewoli niemieckiej i dostali się na Węgry.
LWS "Czapla" - 20.IX samolot ewakuowany do Rumunii.
63 Eskadra Obserwacyjna - Łącznie
7 maszyn "Czapla" (4 zniszczonych, 3 ewakuowane). Eskadra wykonała 31 zadania
bojowe.
LWS "Czapla" - 2.IX chyba najtragiczniejsza strata. Samolot w rejonie Pajęczyno - Dylów, zaatakowały 3 myśliwce niemieckie. Załoga ratowała się szybkimi manewrami, w wykonaniu por Kaczorowskiego. Samolot dostał się pod ogień własnej OPL, w skutek którego zapalił się w powietrzu. Załoga spłonęła.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot uciekając od własnej obrony OPL uszkodzony został przez ogień OPL niemiecki. Przymusowo lądował. Obserwator w czasie próby dostarczenie meldunku do sztabu, ciężko pobity przez ludność...polską, która wzięła go za przebranego Niemca (odwieziony do szpitala). Pilot spalił maszynę.
LWS "Czapla"
- 16.IX samolot
uszkodzony przez 2 Dorniery i rozbity podczas lądowania w skutek uszkodzeń.
LWS "Czapla" - 2.IX chyba najtragiczniejsza strata. Samolot w rejonie Pajęczyno - Dylów, zaatakowały 3 myśliwce niemieckie. Załoga ratowała się szybkimi manewrami, w wykonaniu por Kaczorowskiego. Samolot dostał się pod ogień własnej OPL, w skutek którego zapalił się w powietrzu. Załoga spłonęła.
LWS "Czapla" - 5.IX samolot uciekając od własnej obrony OPL uszkodzony został przez ogień OPL niemiecki. Przymusowo lądował. Obserwator w czasie próby dostarczenie meldunku do sztabu, ciężko pobity przez ludność...polską, która wzięła go za przebranego Niemca (odwieziony do szpitala). Pilot spalił maszynę.
LWS "Czapla" - 18.IX samolot spalony po wymontowaniu uzbrojenia w Kołomyi. Załoga ewakuowała się do Rumunii.
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
LWS "Czapla" - 18. IX ewakuowany do Rumunii
Eskadra Sztabowa - Łącznie 2
maszyn "Czapla" (z 28 różnych maszyn posiadanych)
LWS "Czapla" - Los nieznany. Możliwe, że ewakuowano do Rumunii.
LWS "Czapla" - Los nieznany. Możliwe, że ewakuowano do Rumunii.
LWS "Czapla" - Los nieznany. Możliwe, że ewakuowano do Rumunii.
LWS "Czapla" - Los nieznany. Możliwe, że ewakuowano do Rumunii.
Zestrzelona Czapla.
Pluton Lotniczy Warszawskiej Brygady
Pancerno - Motorowej - Łącznie 2 maszyny "Czapla".
LWS "Czapla" - Los nieznany. Samolot zniszczony lub zdobyty przez Niemców
LWS "Czapla" - Los nieznany. Samolot zniszczony lub zdobyty przez Niemców
Poza tym Czaple używane były w:
26 Eskadra obserwacyjna;
LWS "Czapla" - Otrzymana 4.IX jako uzupełnienie. 18.IX spalona na rozkaz dowódcy;
56 Eskadra obserwacyjna;
LWS "Czapla" - Otrzymana 10.IX jako uzupełnienie. 17.IX ewakuowana do Rumunii;
LWS "Czapla" - Otrzymana 10.IX jako uzupełnienie. 18.IX ewakuowana do Rumunii;
LWS "Czapla" - Los nieznany. Samolot zniszczony lub zdobyty przez Niemców
LWS "Czapla" - Los nieznany. Samolot zniszczony lub zdobyty przez Niemców
Poza tym Czaple używane były w:
26 Eskadra obserwacyjna;
LWS "Czapla" - Otrzymana 4.IX jako uzupełnienie. 18.IX spalona na rozkaz dowódcy;
56 Eskadra obserwacyjna;
LWS "Czapla" - Otrzymana 10.IX jako uzupełnienie. 17.IX ewakuowana do Rumunii;
LWS "Czapla" - Otrzymana 10.IX jako uzupełnienie. 18.IX ewakuowana do Rumunii;
Obca służba
Jak podkreślono wyżej do Rumunii ewakuowano od 14 do 17 samolotów. Zostały one
tam przejęte przez lotnictwo wojskowe i używano ich do szkolenia załóg samolotów
obserwacyjnych. Pewne jest, iż 1 kwietnia 1943 roku na stanie rumuńskiego
lotnictwa wojskowego było 14 samolotów RWD-14. Ich dalsze losy nie są znane.
Należy się spodziewać, że podobnie jak samoloty Łoś zostały zniszczone w toku
działań wojennych i nalotów aliantów.
LWS Czapla w malowaniu rumuńskim.
Kolejne zdjęcie Czapli w Rumunii.
Konstrukcja
RWD-14B Czapla (LWS Czapla) był górnopłatem zastrzałowym. Konstrukcja kadłuba
mieszana, tj. wykonana z rur chromo-molibdenowych, kryta płótnem, a w części
dziobowej blachą. Płat drewniany, pokryty płótnem. Podwozie stałe trójgoleniowe.
Na całej rozpiętości płata był ruchomy slot, zaś podwozie miało duży skok - co
pozwalało na krótkie lądowanie na lotniskach polowych.
Samolot napędzany był polskim silnikiem gwiazdowym, 9-cio cylindrowym PZL G-1620B Mors II o mocy 316 kW (430 KM)
Samolot wyposażony także w radiostację nadawczo-odbiorczą, aparat fotograficzny oraz rakietnicę 35 mm Perkum wz.26.
Plan deski rozdzielczej LWS Czapla
Plan kabiny obserwatora
Samolot napędzany był polskim silnikiem gwiazdowym, 9-cio cylindrowym PZL G-1620B Mors II o mocy 316 kW (430 KM)
Samolot wyposażony także w radiostację nadawczo-odbiorczą, aparat fotograficzny oraz rakietnicę 35 mm Perkum wz.26.
Plan deski rozdzielczej LWS Czapla
Plan kabiny obserwatora
Uzbrojenie
Czapla uzbrojona była w karabin maszynowy pilota, stały 7,92 mm PWU wz.33 strzelający przez cylindry silnika przez płaszczyznę obracającego się śmigła. Obserwator do dyspozycji miał karabin ruchomy 7,92 mm Vickers F. Samolot nie posiadał wyrzutników bombowych.Szkic stanowiska obserwatora z karabinem 7,92 mm Vickers F.
Kabina obserwatora LWS Czapla z widoczną po prawej rakietnicą Perkun
Podstawowe dane
Załoga: 2
Masa
własna: 1153 kg
Masa
całkowita: 1700 kg
Rozpiętość: 11,9 m
Długość: 9,0 m
Wysokość: 3,0 m
Powierzchnia nośna: 22,0
m2
Napęd: 9-cio cylindrowy silnik
gwiazdowy PZL G-1620B Mors II
Moc
silnika: 316 kW (430 KM)
Prędkość maks: 247 km/h
Prędkość min.: 80 km/h
Pułap
maksymalny: 5100 m
Prędkość wznoszenia: 6,1 m/s
Zasięg: 675 km
Rozbieg: 140 m
Dobieg: ???
Maksymalny czas lotu: 3h
Zużycie paliwa: 105 l/h
Źródła
- Mała kronika polskiego lotnictwa wojskowego" M.Borkowski, C.Krzemieński
- "Polskie Eskadry w Wojnie Obronnej 1939" J.Pawlak
- "Polskie Skrzydła" A. Glass
- "Broń Wojska Polskiego 1939 - 1945. Lotnictwo.Marynarka Wojenna" A. Zasieczny, Warszawa 2006
- "Uzbrojenie lotnictwa polskiego 1918-1939" A.Popiel
- "Samoloty wojskowe w Polsce 1924-1939" Morgała
/PATHE/