Bleriot SPAD VII - XIII
(SPAD VII)(SPAD XIII)
(SPAD - Societe pour l’Aviation et ses Derives)
Znalazłeś błąd? 
Powstanie
Samoloty SPAD VII i XIII były jednymi z
najlepszych myśliwców I wojny światowej. W 1916 roku, ze względu na wojenny
rozwój lotnictwa myśliwskiego, francuski Wydział Techniki Lotnictwa Wojskowego
sformułował plan, który zakładał konstrukcję samolotów o parametrach
przewyższających ówczesne konstrukcje niemieckie. Było to o tyle utrudnione
zadanie, ze względu na powszechne zastosowanie nieudanych silników rotacyjnych.
Z pomocą przyszła jednak konstrukcja silnika inż Marc'a Birkigt'a – silnika
ośmio-cylindrowego, chłodzonego wodą, w układzie V. Dodatkową zaletą tego
silnika była o wiele mniejsza masa niż w pozostałych silnikach lotniczych.
Silnik ważył 150 kg. Po próbach silnika spotkał się on z zainteresowaniem
lotnictwa wojskowego. Postanowiono zamontować go w nowym samolocie
myśliwskim.
Zakłady SPAD otrzymały zlecenie na budowę nowego samolotu. Napędzany miał być początkowo silnikiem Hispano – Suiza, którego jedynie makieta 1:1 oraz plany udostępniono inż. Becherau. Pomimo to prace postępowały bardzo szybko. W kwietniu 1916 roku dokonano pierwszego oblotu samolotu oznaczonego jako SPAD typ V. Zanotowano prędkość poziomą 190 km/h oraz prędkość w locie nurkowym 200 km/h, a czas wznoszenia na 300 m – 15 min. Dodatkowo konstrukcję charakteryzowała duża wytrzymałość. Samolot skierowano do produkcji i do jednostek.
SPAD S.VII w barwach francuskich.
Po krótkim czasie użycia bojowego rozpoczęto dostarczanie do jednostek nieco zmodyfikowanych samolotów oznaczonych SPAD S.VII. Samolot jednak nie wzbudzał entuzjazmu pilotów, gdyż był cięższy i potrzebował o wiele większego rozbiegu niż wcześniej używane samoloty myśliwskie. Wkrótce jednak stał się ulubionym myśliwcem lotnictwa francuskiego, ze względu na wytrzymałość i dużą prędkość.
Ponieważ całe jednostki uzależniały wykonanie akcji bojowych od dostarczenia im samolotów SPAD S.VII, powstał problem zbyt małej produkcji. Zleconą więc ją także zakładom Bleriot, Bernard, Kellner, Nieuport, Borel, Levasseur. Jednocześnie rozwijano osiągi silnika, co doprowadziło do powstania silnika Hispano – Suiza 8Ba. Do 1917 roku wyprodukowano łącznie 5.000 samolotów myśliwskich SPAD S.VII. Z tej puli 118 maszyn otrzymali Brytyjczycy wraz z licencją, w ramach której wyprodukowali dalsze 220 maszyn. Belgia otrzymała 15 sztuk, 43 wysłano do Włoch i Rosji. Ta ostatnia wyprodukowała na licencji ponad 100 maszyn tego typu w Zakładach DUKS w Moskwie.
Odmianą samolotu SPAD S.VII był SPAD XII CA1, w którym między blokami cylindrów zamontowano działka 37 mm Puteaux, które strzelały przez otwór w osi śmigła. Działko ładował pilot ręcznie. Samolot posiadał także silnik Hispano – Suiza 8c. Samolot był też nieco większy i miał zaokrąglone końcówki skrzydeł. Konstrukcja była jednak nieudana i wyprodukowano tylko kilkanaście sztuk.
Dalszy rozwój konstrukcji przyniósł powstanie samolotu SPAD S.XIII C1. Niewiele różnił się on od SPAD S.VII. Był nieco większy, uzbrojony był w 2 k.m. (zamiast jednego), inne blachy osłony silnika. Napędzany był silnikiem Hispano – Suiza 8Ba o mocy 160 kW. Prototyp oblatano 4 marca 1917 roku. Samolot osiągnął prędkość 217 km/h na wysokości 2.000 m. Samolot miał też inne właściwości w locie, gdyż miał śmigło prawoobrotowe, a S.VII lewoobrotowe.
Szybko udało się wyposażyć 81 eskadr francuskich, 15 amerykańskich, 55 maszyn dla Wlk. Brytanii, 2 eskadr włoskich i 1 belgijskiej. Łącznie powstało 8.472 sztuki. Użytkowano do, aż do 1923 roku, kiedy zaczęto je wycofywać z jednostek francuskich. Poza tym maszyna była użytkowana przez wiele innych krajów.
Zakłady SPAD otrzymały zlecenie na budowę nowego samolotu. Napędzany miał być początkowo silnikiem Hispano – Suiza, którego jedynie makieta 1:1 oraz plany udostępniono inż. Becherau. Pomimo to prace postępowały bardzo szybko. W kwietniu 1916 roku dokonano pierwszego oblotu samolotu oznaczonego jako SPAD typ V. Zanotowano prędkość poziomą 190 km/h oraz prędkość w locie nurkowym 200 km/h, a czas wznoszenia na 300 m – 15 min. Dodatkowo konstrukcję charakteryzowała duża wytrzymałość. Samolot skierowano do produkcji i do jednostek.
SPAD S.VII w barwach francuskich.
Po krótkim czasie użycia bojowego rozpoczęto dostarczanie do jednostek nieco zmodyfikowanych samolotów oznaczonych SPAD S.VII. Samolot jednak nie wzbudzał entuzjazmu pilotów, gdyż był cięższy i potrzebował o wiele większego rozbiegu niż wcześniej używane samoloty myśliwskie. Wkrótce jednak stał się ulubionym myśliwcem lotnictwa francuskiego, ze względu na wytrzymałość i dużą prędkość.
Ponieważ całe jednostki uzależniały wykonanie akcji bojowych od dostarczenia im samolotów SPAD S.VII, powstał problem zbyt małej produkcji. Zleconą więc ją także zakładom Bleriot, Bernard, Kellner, Nieuport, Borel, Levasseur. Jednocześnie rozwijano osiągi silnika, co doprowadziło do powstania silnika Hispano – Suiza 8Ba. Do 1917 roku wyprodukowano łącznie 5.000 samolotów myśliwskich SPAD S.VII. Z tej puli 118 maszyn otrzymali Brytyjczycy wraz z licencją, w ramach której wyprodukowali dalsze 220 maszyn. Belgia otrzymała 15 sztuk, 43 wysłano do Włoch i Rosji. Ta ostatnia wyprodukowała na licencji ponad 100 maszyn tego typu w Zakładach DUKS w Moskwie.
Odmianą samolotu SPAD S.VII był SPAD XII CA1, w którym między blokami cylindrów zamontowano działka 37 mm Puteaux, które strzelały przez otwór w osi śmigła. Działko ładował pilot ręcznie. Samolot posiadał także silnik Hispano – Suiza 8c. Samolot był też nieco większy i miał zaokrąglone końcówki skrzydeł. Konstrukcja była jednak nieudana i wyprodukowano tylko kilkanaście sztuk.
Dalszy rozwój konstrukcji przyniósł powstanie samolotu SPAD S.XIII C1. Niewiele różnił się on od SPAD S.VII. Był nieco większy, uzbrojony był w 2 k.m. (zamiast jednego), inne blachy osłony silnika. Napędzany był silnikiem Hispano – Suiza 8Ba o mocy 160 kW. Prototyp oblatano 4 marca 1917 roku. Samolot osiągnął prędkość 217 km/h na wysokości 2.000 m. Samolot miał też inne właściwości w locie, gdyż miał śmigło prawoobrotowe, a S.VII lewoobrotowe.
Szybko udało się wyposażyć 81 eskadr francuskich, 15 amerykańskich, 55 maszyn dla Wlk. Brytanii, 2 eskadr włoskich i 1 belgijskiej. Łącznie powstało 8.472 sztuki. Użytkowano do, aż do 1923 roku, kiedy zaczęto je wycofywać z jednostek francuskich. Poza tym maszyna była użytkowana przez wiele innych krajów.
W Polsce
Pierwsze spotkanie pilotów polskich z samolotami SPAD VII oraz SPAD XIII miało
miejsce jeszcze w czasie I wojny światowej, jeszcze we Francji. Na samolotcie
SPAD VII latał m.in. Stanisław Pawlikowski, późniejszy dowódca lotnictwa
myśliwskiego.
SPAD VII z dostaw francuskich w Warszawie w maju 1919 roku.
Piersze maszyny omawianego typu w jednostkach na terenie kraju pochodziły ze zdobyczy na wojskach zaborczych. Dysponowano m.in. 2 samolotami SPAD VII z rosyjskiej produkcji licencyjnej, zdobyte na Ukrainie. Używano je w I Oddziale Awiacyjnym.
2 listopada 1918 roku, na lotnisku Lewandówka we Lwowie zdobyto 1 samolot SPAD VII. W 1919 roku Komisja Zakupów we Francji pozyskała 18 maszyn SPAD VII i 40 maszyn SPAD XIII. Samoloty typu VII stanowiły wyposażenie francuskiej eskadry 162 SPA, którą wypożyczono Polsce wraz z personelem. Samoloty składane były w Polsce i oblatywane.
Samoloty SPAD VII i XIII latały w polskich barwach latały na południowo – wschodnim i wschodnim teatrze działań. 1 maszyna znajdowała się w 7 Eskadrze Myśliwskiej, jednak rozbiła się 8 czerwca 1919 roku we Lwowie. Pewną ilość maszyn posiadała także 15 Eskadra.
Podejmując samoloty typu SPAD VII wcielano je do 19 Eskadry Myśliwskiej. Używano ich do zadań rozpoznaczych i szturmowych. Polscy piloci uzyskali na nich wiele zwycięstw powietrznych. Pojedyncze Spady XIII trafiły do 1 i 14 Eskadry Wywiadowczej, które włączono do organizującego się w Krakowie 2 Pułku Lotniczego.
SPAD VII z dostaw francuskich. Przy samolocie stoi ppor. S. Pawluć.
Dostarczone maszyny nie były jednak nowe. Ponieważ brakowało części, przeszkolonych mechaników, a same samoloty były wysłużone, niewiele maszyn dotrwało do końca działań wojennych w 1921 roku. Pozostałe maszyny wcielono do 18 EM, 10 EW oraz do Wyższej Szkoły Pilotów w Poznaniu i Szkoły Obserwatorów w Toruniu. Ostatnie egzemplarze SPAD VII i XIII zlikwidowano na poznańskiej Ławicy w 1924 roku.
SPAD VII z 7 Eskadry. Na boku widoczne godło osobiste por. L. Rayskiego.
Polski SPAD XIII.
Konstrukcja
Samolot myśliwski, jednomiejscowy, dwupłat
z podwoziem stałym. Kadłub o przekroju prostokątnym zbudowany z podłużnic
sosnowych z elementami drutu stalowego. Płat montowany do 3 ażurowych wręg
stalowych. Pokrycie z blachy duralowej od przodu aż do 3 poprzeczki. W wersji
XIII aż do piątej poprzeczki. Dalej płótno. Zbiornik paliwa umieszczony w
środkowej części płata – 25 l pojemności. Główny zbiornik paliwa o pojemności 90
l montowano pod podłogą.
Płat dolny i górny podobne. Wszystkie słupki z rurek stalowych oprofilowanych drewnem. Lotki na górnym płacie. Kolenie podwozia wycięte z arkusza grubej sklejki, wzmocnione stalowymi rurkami. Koła szprychowe o wymiarach 65x650 mm. Z tyłu drewniana płoza ogonowa.
Samolot napędzany silnikiem rzędowym, benzynowym, 8 – cylindrowym, w układzie V Hispano – Suiza 8Ba lub 8Be. Chłodzone cieczą. Śmigło dreweniane, dwupłatowe, o średnicy 2450 mm.
Samolot w wersji S.VII uzbrajano w 1 k.m. Vickers kal. 7,7 mm, połączony z synchronizatorem Birkigt'a. Samolot S.XIII uzbrojono w 2 k.m. Vickers.
Dziób samolotu SPAD XIII.
SPAD XIII. W piaście śmigła widoczny wylot lufy działa zamontowanego w kilkunastu modelach.
Płat dolny i górny podobne. Wszystkie słupki z rurek stalowych oprofilowanych drewnem. Lotki na górnym płacie. Kolenie podwozia wycięte z arkusza grubej sklejki, wzmocnione stalowymi rurkami. Koła szprychowe o wymiarach 65x650 mm. Z tyłu drewniana płoza ogonowa.
Samolot napędzany silnikiem rzędowym, benzynowym, 8 – cylindrowym, w układzie V Hispano – Suiza 8Ba lub 8Be. Chłodzone cieczą. Śmigło dreweniane, dwupłatowe, o średnicy 2450 mm.
Samolot w wersji S.VII uzbrajano w 1 k.m. Vickers kal. 7,7 mm, połączony z synchronizatorem Birkigt'a. Samolot S.XIII uzbrojono w 2 k.m. Vickers.
Dziób samolotu SPAD XIII.
SPAD XIII. W piaście śmigła widoczny wylot lufy działa zamontowanego w kilkunastu modelach.
Podstawowe dane
DANE DLA S.VII
Rozpiętość płata górnego:
7,82 mm
Rozpiętość płata dolnego:
7,57 mm
Długość całkowita: 6,08
mm
Wysokość: 2,20
mm
Powierzchnia nośna:
17,85 m2
Masa własna: 545
kg
Masa całkowita: 775
kg
Prędkość maks. przy
ziemi: 193 km/h
Prędkość maks. na 2000m:
187 km/h
Maks. pułap: 5500
m
Czas lotu: 1,5
h
Zasięg: 350
km
DANE DLA S.XIII
Rozpiętość płata górnego:
8,08 mm
Rozpiętość płata dolnego:
7,80 mm
Długość całkowita: 6,20
mm
Wysokość: 2,28
mm
Powierzchnia nośna:
21,10 m2
Masa własna: 570
kg
Masa całkowita: 823
kg
Prędkość maks. przy
ziemi: 220 km/h
Prędkość maks. na 2000m:
216 km/h
Maks. pułap: 6650
m
Czas lotu: 1,7
h
Zasięg: 400
km
Źródła
"Polski
samolot i barwa" T.Królikiewicz
"Mała
kronika polskiego lotnictwa wojskowego" M.Borkowski, C.Krzemieński
"Samolot
Myśliwski SPAD VII - XIII" W. Bączkowski, TBiU, 1987
/PATHE/