Łódź latająca Liore Olivier LeO H-13
(H-13B3)(H-13E)
(łódź latająca)
(brak zdjęć ze służby w Polsce)
Znalazłeś błąd? 
Powstanie
Abstrahując trochę od zagadnień ściśle militarnych i technicznych, należy
stwierdzić, że LeO H13 był jednym z pierwszych samolotów eksploatowanych w
ramach regularnych połączeń lotniczych. Prototyp został opracowany w 1922
roku przez inż. Andrieu z wytwórni samolotów Liore et Olivier w
Levallois-Perret. Zaprojektowano go na zamówienie jednej z francuskich linii
lotniczych- Latecoere. Oblatano go w lipcu 1922 roku. W połowie 1923 roku
rozpoczęto produkcję seryjną pasażerskich łodzi latających oznaczonych LeO
H.13A. Francja, z racji swych licznych posiadłości w Afryce oraz świeżych nabytków na Bliskim Wschodzie, była szczególnie zainteresowana w rozwoju
transportu lotniczego. Zaczęły więc powstawać pierwsze linie lotnicze, celem
zapewnienia szybkiego przewozu poczty, a później i pasażerów, m.in.
Lignes Aériennes Latécoère, przekształcone w 1927r. w
Compagnie Générale Aéropostale. Wtedy też wprowadzono pierwsze
samoloty tego typu w liniach lotniczych Latécoère na Morzu
Śródziemnym.
Linia Alicante - Oran została urucomiona 10 kwietnia 1924 a linia Alicante -
Algier 15 maja 1925. Jednakże loty na LeO H13 do Algieru przerwano w grudniu
1925r. a do Oranu w 1927r. Okazało się, że maszyny te są poważnie
niedopracowane. Zmorą były częste awarie. Łącznie wyprodukowano 23 samoloty w
wersji LeO H.13A.
Reklama producenta samolotu.
Reklama producenta samolotu.
W Polsce
Utworzona wkrótce po odzyskaniu niepodległości Baza Lotnictwa Morskiego w Pucku przez pierwsze lata cierpiała na
dotkliwy brak nowoczesnego sprzętu. Na jej wyposażeniu były przeważnie samoloty
przejęte po Niemcach lub zmontowane z części, w dużym stopniu już
wyeksploatowane. Pomniejszało to w poważnym stopniu jej wartość bojową. W
dodatku fakt, że istniejące maszyny były kilku różnych typów, utrudniał naprawy
i szkolenie.
LeO H-13 w Oranie.
W 1922/23 roku Szef Departamentu IV Żeglugi Powietrznej Francois-Leon
Leveque dokonał licznych zakupów sprzętu we
Francji. Zakupy te były w dużej mierze motywowane politycznie, jednakże w jego wyniku wojsko polskie uzyskało
przynajmniej duże ilości sprzętu zdatnego do użytku. Wśród nich były nowoczesne
wodnosamoloty, które dotarły do Pucka w listopadzie 1924 roku na pokładzie wojskowego
transportowca ORP "Warta". Były to 4 łodzie latające typu LIORE OLIVIER H-13. Otrzymały numery od 1 do 4. Łodzie o
numerach 1 i 2 to wersje wywiadowczo-bombowe, czyli H-13B3, natomiast 3 i 4 to
wersje szkolne H-13E.
Zmontowane w marcu 1925 roku pod nadzorem francuskiego pilota fabrycznego Luciena Bourdin’a, który oblatał je i przeprowadził szkolenie. Wykonanie samolotów było fatalne zarówno pod względem materiałowym, jak i roboczym. Na rozkaz dowódcy jednostki oblatał je ponownie ppor. mar. pil. A. Stępkowski. Przydzielono je do I Morskiej Eskadry Lotniczej i Sekcji Ćwiczeń w Pucku. Eksploatowane były do 1931r (z czego numer 1 wycofano w 1929 roku, a numer 3 w 1929, przenosząc go do Rzecznej Eskadry Lotniczej, gdzie wycofano go całkowicie w 1930).
Zmontowane w marcu 1925 roku pod nadzorem francuskiego pilota fabrycznego Luciena Bourdin’a, który oblatał je i przeprowadził szkolenie. Wykonanie samolotów było fatalne zarówno pod względem materiałowym, jak i roboczym. Na rozkaz dowódcy jednostki oblatał je ponownie ppor. mar. pil. A. Stępkowski. Przydzielono je do I Morskiej Eskadry Lotniczej i Sekcji Ćwiczeń w Pucku. Eksploatowane były do 1931r (z czego numer 1 wycofano w 1929 roku, a numer 3 w 1929, przenosząc go do Rzecznej Eskadry Lotniczej, gdzie wycofano go całkowicie w 1930).
LeO H-13 w Oranie.
Malowanie
Samoloty LeO H-13 malowano na kolor oliwkowo - zielony. Od spodu były
błękitne. Oznaczano je początkowo kolejnymi cyframi z boku kadłuba. Później
nadano im oznaczenie typu 1 i umieszczono 1 przez kolejnym numerem samolotu
(11-14). Znakowano je szachownicami na skrzydłach, usterzeniu, z boku przedniej
części kadłuba, a także na usterzeniu poziomym z dołu i góry, co było
charakterystyczne dla polskich łodzi latających, w latach dwudziestych. Na
każdym samolocie było 12 szachownic.
LeO H-13bis - cywilny
Konstrukcja
Samolot LeO H.13 była to dwupłatowa
łódź latająca napędzana przez dwa silniki rzędowe chłodzone cieczą, zamocowane
pod górnym płatem, w niewielkiej odległości od kadłuba, po obu jego stronach, na
wewnętrznych słupkach duraluminiowych mocujących i utrzymujących górny płat nad
dolnym. Pod płatem górnym, nad silnikami znajdowały się chłodnice cieczy
chłodzącej. Kadłub miał konstrukcję kratownicową, drewnianą, w kształcie łodzi z
redanem i pokryty był w całości sklejką.
Wersja pasażerska.
W wersji E faktycznie pilot i
uczeń siedzieli z przodu, ewentualnie strzelec w stanowisku za płatem i
obserwator na dziobie (ale nie obok pilota)
W wersji B3 przedniej kabiny nie używano - obserwator był na dziobiem, a pilot i strzelec za płatem
W kadłubie mieściły się dwie odkryte kabiny, każda z dwoma miejscami obok siebie. W wersji szkolnej (E), w przedniej kabinie, pod komorą płatów z lewej strony siedział pilot, a z prawej uczeń, ewentualnie strzelec w stanowisku za płatem i obserwator na dziobie. W wersji B3 przedniej kabiny nie używano - obserwator był na dziobie, a pilot i strzelec za płatem. Między kabinami do kadłuba przytwierdzony był płat dolny, pod którym znajdowały się dwa pływaki ustateczniające Nad dolnym płatem na słupkach duralowych zamocowany był płat górny. W środkowej części tego płata znajdował się zbiornik paliwa o pojemności 400 litrów. Komora płata była usztywniona cięgami stalowymi. Płaty o kształcie prostokątnym były trójdzielne, dwudźwigarowe, drewniane, kryte płótnem. Lotki usytuowano na obu płatach. Samolot posiadał usterzenie klasyczne umocowane na końcu nieco uniesionego kadłuba, o konstrukcji drewnianej i pokryte płótnem.
Istniały dwie wersje samolotu- cywilna i wojskowa. Ta ostatnia powstała po prostu przez zamontowanie uzbrojenia, bez znaczniejszych przeróbek technicznych. Uzbrojenie to było stosunkowo skromne- 1 lub 2 karabiny maszynowe sprzężone, ruchome, mocowane z przodu kadłuba, przed kabiną pilota siedzącego z lewej strony i obserwatora je obsługującego siedzącego z prawej strony przedniej kabiny. Oprócz tego karabin maszynowy w tylnej kabinie obsługiwany przez strzelca pokładowego. Dodatkowo 4 bomby podwieszane pod dolnym płatem na zamkach po dwie z każdej strony kadłuba.
W wersji B3 przedniej kabiny nie używano - obserwator był na dziobiem, a pilot i strzelec za płatem
W kadłubie mieściły się dwie odkryte kabiny, każda z dwoma miejscami obok siebie. W wersji szkolnej (E), w przedniej kabinie, pod komorą płatów z lewej strony siedział pilot, a z prawej uczeń, ewentualnie strzelec w stanowisku za płatem i obserwator na dziobie. W wersji B3 przedniej kabiny nie używano - obserwator był na dziobie, a pilot i strzelec za płatem. Między kabinami do kadłuba przytwierdzony był płat dolny, pod którym znajdowały się dwa pływaki ustateczniające Nad dolnym płatem na słupkach duralowych zamocowany był płat górny. W środkowej części tego płata znajdował się zbiornik paliwa o pojemności 400 litrów. Komora płata była usztywniona cięgami stalowymi. Płaty o kształcie prostokątnym były trójdzielne, dwudźwigarowe, drewniane, kryte płótnem. Lotki usytuowano na obu płatach. Samolot posiadał usterzenie klasyczne umocowane na końcu nieco uniesionego kadłuba, o konstrukcji drewnianej i pokryte płótnem.
Istniały dwie wersje samolotu- cywilna i wojskowa. Ta ostatnia powstała po prostu przez zamontowanie uzbrojenia, bez znaczniejszych przeróbek technicznych. Uzbrojenie to było stosunkowo skromne- 1 lub 2 karabiny maszynowe sprzężone, ruchome, mocowane z przodu kadłuba, przed kabiną pilota siedzącego z lewej strony i obserwatora je obsługującego siedzącego z prawej strony przedniej kabiny. Oprócz tego karabin maszynowy w tylnej kabinie obsługiwany przez strzelca pokładowego. Dodatkowo 4 bomby podwieszane pod dolnym płatem na zamkach po dwie z każdej strony kadłuba.
Wersja pasażerska.
Podstawowe dane
Masa:
własna: 1620 kg
całkowita (w locie): 2500 kg
Rozpiętość: 16,00 m
Długość: 11,50 m
Wysokość: 3,70 m
Powierzchnia nośna: 58,00 m²
Napęd: 2 silniki rzędowe 8-cylindrowe Hispano-Suiza 8E o mocy 150 KM (110
kW)
prędkość:
maksymalna: 150 km/h
przelotowa: 130 km/h
wznoszenie: 3,1 m/s
Pułap: 3600 m
Zasięg: 500 km
Załoga:
E - pilot + uczeń lub pilot + obserwator + strzelec
B3 - pilot + obserwator + strzelec
Uzbrojenie
- 2 karabiny maszynowe kal. 7,7 mm Lewis – ruchome zamontowane na dwóch stanowiskach w przedniej i środkowej części kadłuba
- 4 bomby o masie 12,5 kg lub 25 kg każda podwieszone pod płatem dolnym
-
Dodatkowo aparat foto i radio RKL/L
Źródła
A.
Olejko „Zapomniane Hydroplany. Nad Bałtykiem i Polesiem 1924-1937”
A. Morgała
„Samoloty w polskim lotnictwie morskim”
"Polskie skrzydła" A.
Glass
/GOZDAWA/