Latham 43HB3
(Francuska rozpoznawczo-bombowa łódź latająca)
Znalazłeś błąd? 
Samolot Latham 43HB3 z godłem eskadry „Rugia” w
Gdyni.
W 1924 roku we francuskiej wytwórni
lotniczej Latham Cie. Societe
Industrie de Caudebec w
Caudebec-en-Caux opracowano ciężką łódź latającą rozpoznawczo-bombową. Jeszcze
tym samym roku została ona oblatana i wprowadzono do produkcji seryjnej.
Samoloty seryjne zostały oznaczone jako Latham 43HB3.
Latham i personel
techniczny.
Użycie samolotu
We Francji samolot Latham 43HB3 po wprowadzeniu do produkcji seryjnej
były wprowadzane do lotnictwa francuskiej marynarki wojennej, lecz z uwagi ich
niezbyt nowoczesną budowę, dostaw tych zaniechano a następnie skierowano je do
jednostek treningowych.
W lotnictwie polskim samoloty Latham 43HB3 pojawił się w 1926 roku. Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku otrzymał 8 zakupionych we Francji samolotów. W dywizjonie przeznaczone one zostały do bombardowania i dalekiego rozpoznania i przydzielone do Eskadry Niszczycielskiej (zwanej także Eskadrą Dalekiego Wywiadu).
Rok 1926 był rokiem, w którym nastąpiły największe dostawy wodnosamolotów zamówionych we francuskich wytwórniach CAMS, FBA i Latham. Otrzymano wtedy 6 samolotów Schreck FBA-17HE2, 10 samolotów Schreck FBA-17HMT2, 8 samolotów Latham 43HB3 i 4 samoloty CAMS 30E – razem 28 sztuk. Do końca maja 1926 roku wprowadzono nowe samoloty do dwóch eskadr liniowych, a klika miesięcy później do eskadry szkolnej. Pod koniec 1926 roku Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku był całkowicie wyposażony w nowy pełnowartościowy sprzęt sprowadzony z Francji. Samoloty przybyły do Pucka na pokładzie transportowca ORP „Wilia”.
W 1927 roku sprowadzono jeszcze 7 samolotów LeO H-135B3, a w bazie obok basenu portowego postawiono dźwig o długim ramieniu przeznaczony dla ciężkich łodzi latających Latham 43HB3, do ustawiania na wodzie przed startem i wyciągania na brzeg po wodowaniu. Samolotom Latham 43HB3 nadano numery od 3-1 do 3-8.
Podnoszenie Lathama 43HB3 nr 3-2 przy pomocy dźwigu.
W lotnictwie polskim samoloty Latham 43HB3 pojawił się w 1926 roku. Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku otrzymał 8 zakupionych we Francji samolotów. W dywizjonie przeznaczone one zostały do bombardowania i dalekiego rozpoznania i przydzielone do Eskadry Niszczycielskiej (zwanej także Eskadrą Dalekiego Wywiadu).
Rok 1926 był rokiem, w którym nastąpiły największe dostawy wodnosamolotów zamówionych we francuskich wytwórniach CAMS, FBA i Latham. Otrzymano wtedy 6 samolotów Schreck FBA-17HE2, 10 samolotów Schreck FBA-17HMT2, 8 samolotów Latham 43HB3 i 4 samoloty CAMS 30E – razem 28 sztuk. Do końca maja 1926 roku wprowadzono nowe samoloty do dwóch eskadr liniowych, a klika miesięcy później do eskadry szkolnej. Pod koniec 1926 roku Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku był całkowicie wyposażony w nowy pełnowartościowy sprzęt sprowadzony z Francji. Samoloty przybyły do Pucka na pokładzie transportowca ORP „Wilia”.
W 1927 roku sprowadzono jeszcze 7 samolotów LeO H-135B3, a w bazie obok basenu portowego postawiono dźwig o długim ramieniu przeznaczony dla ciężkich łodzi latających Latham 43HB3, do ustawiania na wodzie przed startem i wyciągania na brzeg po wodowaniu. Samolotom Latham 43HB3 nadano numery od 3-1 do 3-8.
Podnoszenie Lathama 43HB3 nr 3-2 przy pomocy dźwigu.
Samoloty Latham 43HB3 służyły do
patrolowania morza za linią wód terytorialnych, do sygnalizowania ruchu okrętów
i statków oraz przelatujących samolotów obcych. Używano ich także do holowania
celów powietrznych, korygowania ognia artylerii, wykonywania zdjęć lotniczych,
wyszukiwania torped i min szkolnych.
Puck 1930 – na pierwszym planie LeO H-135B3, w głębi 3 samoloty Latham-43HB3.
Poza zadaniami typowo wojskowymi
wykonywano na nich loty pokazowe w głąb kraju, wodując m.in. w Gdyni oraz na
Wiśle w Warszawie, Krakowie i Tyńcu koło Krakowa. Samoloty Latham 43HB3 bywały
również za granicą:
- 17 sierpnia 1928r. dwa samoloty nr 3-3 i 3-4 poleciały do Kopenhagi,
- 6 września 1928r. te same samoloty udały się do Rygi
-
27 września 1930r. Lathamy 43HB3 nr 3-6, 3-7 i 3-8 złożyły wizytę w łotewskiej Libawie.
Latham z godłem Eskadry Szkolnej.
Samoloty Latham 43HB3 były
wycofywane sukcesywnie z użycia z powodu ich zużycia. W 1930 roku skasowano w
Pucku samolot nr 3-2, a w 1932 samolot nr 3-6. Jeden z samolotów (nr 3-1) rozbił
się w dniu 11 sierpnia 1931 roku. Zginął w nim sierżant pilot Józef Gawlik.
Użytkowanie tych samolotów zakończono ostatecznie w 1934 roku, ostatnie
egzemplarze zdemontowano na przełomie 1938/39 roku.
Konstrukcja
Samolot Latham 43HB3 była to czteromiejscowa dwupłatowa
rozpoznawczo-bombowa łódź latająca o konstrukcji mieszanej.
Kadłub miał kształt łodziowy z odpowiednio wyprofilowanym dnem mógł stykać się z powierzchnią wody przy dużej prędkości. Rozbryzgi fal rozchodziły się wówczas na boki na powierzchni wody i łączyły się daleko za rufą łodzi latającej we wzburzony warkocz nie przeszkadzając w poruszaniu się jej na wodzie. Kadłub miał konstrukcję drewnianą i kryty był w całości sklejką. Kabina otwarta.
Kadłub miał kształt łodziowy z odpowiednio wyprofilowanym dnem mógł stykać się z powierzchnią wody przy dużej prędkości. Rozbryzgi fal rozchodziły się wówczas na boki na powierzchni wody i łączyły się daleko za rufą łodzi latającej we wzburzony warkocz nie przeszkadzając w poruszaniu się jej na wodzie. Kadłub miał konstrukcję drewnianą i kryty był w całości sklejką. Kabina otwarta.
Latham nr 3-1 przetaczany na wózku transportowym przy pomocy ciągnika gąsiennicowego.
W przedniej części kadłuba
znajdowało się stanowisko dla ruchomego karabinu maszynowego (lub dwóch
sprzężonych) obsługiwanego przez strzelca. Przed komorą płatów usytuowano w
kadłubie odkryta kabinę z dwoma miejscami obok siebie – pilota z lewej i
obserwatora z prawej strony. Za komorą płatów znajdowało się tylne stanowisko z
ruchomym karabinem maszynowym (lub dwóch sprzężonych) obsługiwane przez drugiego
strzelca.
Kadłub przechodził na końcu w statecznik kierunku, do którego przymocowany był ster kierunku. Do usterzenia pionowego zamocowano przy pomocy podpórek zastrzałowych usterzenie poziome. Całe usterzenie miało konstrukcję drewnianą i kryte było płótnem.
Do górnej środkowej części kadłuba zamocowano płat dolny, który wyposażono w dwa pływaki ustateczniające. Do płata dolnego za pomocą kilku par słupków zamocowano płat górny. Płaty między sobą usztywnione były cięgnami stalowymi. Płaty miały konstrukcję dwudźwigarową, konstrukcję drewnianą i kryte były płótnem. Lotki znajdowały się na obu płatach.
Napęd stanowiły dwa silniki rzędowe chłodzone cieczą zamontowane w komorze płatów na kozłach z rur stalowych w niedużej odległości od obu stron kadłuba. Chłodnice umieszczono z boku każdego silnika przy słupkach wewnętrznych. Zbiornik paliwa umieszczono w części środkowej górnego płata.
Kadłub przechodził na końcu w statecznik kierunku, do którego przymocowany był ster kierunku. Do usterzenia pionowego zamocowano przy pomocy podpórek zastrzałowych usterzenie poziome. Całe usterzenie miało konstrukcję drewnianą i kryte było płótnem.
Do górnej środkowej części kadłuba zamocowano płat dolny, który wyposażono w dwa pływaki ustateczniające. Do płata dolnego za pomocą kilku par słupków zamocowano płat górny. Płaty między sobą usztywnione były cięgnami stalowymi. Płaty miały konstrukcję dwudźwigarową, konstrukcję drewnianą i kryte były płótnem. Lotki znajdowały się na obu płatach.
Napęd stanowiły dwa silniki rzędowe chłodzone cieczą zamontowane w komorze płatów na kozłach z rur stalowych w niedużej odległości od obu stron kadłuba. Chłodnice umieszczono z boku każdego silnika przy słupkach wewnętrznych. Zbiornik paliwa umieszczono w części środkowej górnego płata.
Podstawowe dane
Załoga: 4 osoby (pilot,
obserwator, 2 strzelców pokładowych);
Napęd: 2 silniki rzędowe Lorraine-Dietrich 14,
rzędowe w układzie V, chłodzone wodą, o mocy 2x294 kW (2x400
KM).
Uzbrojenie: 2
ruchome stanowiska strzeleckie na obrotnicy z 2-4 k.m. Lewis kal. 7,7 mm,
bomby burzące lub zapalające o
łącznej masie 400 kg, wyrzutniki znajdowały się pod dolnym płatem, przy
kadłubie;
Rozpiętość: 22,5
m
Długość: 15,6
m
Wysokość: 5,5
m
Masa
własna: 3600 kg
Masa startowa: 5400 kg
Prędkość maksymalna: 160 km/h
Prędkość wznoszenia: 3,5
m/sek.
Maksymalny pułap: 5000 m
Zasięg: 840 km
Długotrwałość lotu: 7 godzin
Źródła
Mariusz Konarski, Andrzej Olejko – „Polskie lotnictwo morskie 1920-56”
http://pl.wikipedia.org/wiki/Latham_43
/FRANEK DOLAS/