Balon zaporowy "N"/"NN"
(Caquot DCA - Defense Contre Aeronefs)(CZB NN)
(WBS NN)

Balon zaporowy górny z tandemu N-NN.
Powstanie
Balony zaporowe to
pomysł, który powstał we Francji w czasie I Wojny Światowej i był powszechnie
używany aż do II Wojny Światowej. Słynne są zdjęcia nieba nad Londynem w
1940/41 roku usianego balonami zaporowymi. We Francji ich konstrukcją zajmował
się Albert Irénée Caquot (1881-1976), słynny konstruktor balonów przeznaczenia
wojskowego. Idea polegała na stworzeniu fizycznej bariery w postaci sieci linek
nad określonym obszarem, które stanowić będą zagrożenie dla samolotów.

Albert Irénée Caquot
Zasada działania
Balon N
stawiany był na 4 mm linie stalowej o długości 2000 m. Do liny, poniżej balonu,
doczepiona była kolejna lina, o średnicy 3 mm (tez początkowo o długości 2000 m
, a w miarę ulepszania balonów nawet 3000 m. Górny balon, NN, osiągał
teoretycznie 5000 m. W praktyce średnio 3000 m - a to ze względu na wiatr
(dopuszczalna prędkość wiatru zrazu 12,5 m/s, nowszych balonów do 15 m/s). Sieć
zaporową ustawiano na dźwigarkach co 100 m. Linki miały być cienkie, tak,
żeby pilot nie był w stanie ich zauważyć. Wlatując na taką linkę samolot był
dosłownie rozcinany. Poszczególne tandemy połączone były poziomymi linami, z
których zwisały luźno pionowe liny wyposażone w specjalne haki i niewielkie
ładunki wybuchowe. Szczególne niebezpieczne były nocą. Samolot, po zahaczeniu o
linę, ciągnął ją przez pewien czas, po czym następowała eksplozja materiału
wybuchowego w bezpiecznej dla balonów odległości. Do ustawiania tandemów
początkowo stosowano francuskie ściągarki typu Ballot o mocy 10KM
zastąpione w latach trzydziestych przez ściągarki PZInż.

Tandem balonów N-NN.
W Polsce
DKBZ składała się z dwóch
plutonów oraz drużyny dowódcy kompanii. Etatowo liczyła 75 żołnierzy, w tym 3
oficerów. Każdy pluton dzielił się na dwie sekcje manewrowe (20 żołnierzy) i
sekcję szykowaczy balonów (6 żołnierzy). Ponadto w ich skład wchodzili mechanicy
dźwigarkowi (3) i drużynowi (2). Celem jednostki było dokonywanie prób z
produkowanymi od 1924 roku w Legionowie balonami zaporowymi i obserwacyjnymi
oraz szkolenie kadr w zakresie stawiania zapór przeciwlotniczych. W
październiku 1924 roku do formującej się kompanii przydzielono 5 podoficerów z
byłego II Batalionu Balonowego (rozwiązanego w tym roku). Formowanie kompanii
zakończono 9.IV.1925 roku. Jej dowódcą mianowano kpt. K.Kamieńskiego.
Pododdział zajął budynek nr IX tuż przy ulicy Szosowej (dziś Zegrzyńska) w
Legionowie. W czasie działania Detaszowanej Kompanii Balonów Zaporowych w dniu
23.XI.1926 roku zdarzył się wypadek, kiedy jeden z balonów zaporowych N zerwał
się z uwięzi.
DKBZ została rozwiązana w latach 1928 - 29, kiedy to ponownie powołano do życia 2.Batalion Balonowy, a DKBZ wykorzystano do powołania 3. Kompanii Balonów Zaporowych pod dowództwem kpt. Konstantego Kamieńskiego (jednocześnie zastępcy 2.BB). W 1934 roku zatwierdzono do użytku regulamin "Manewrowanie balonami zaporowymi", wraz z instrukcją "Użycie balonów zaporowych", które ustalały całokształt działań balonów zaporowych podczas wojny. Był podstawą do szkolenia użycia balonów N i NN.

We wrześniu
1929 r. 3 Kompania wyjechała na ćwiczenia letnie do Dęblina, a później do
Brześcia. Zabrała wówczas 6 tandemów N - NN i 6 dźwigarek dwulinowych. Jeden z
balonów zerwał się i po pewnym czasie opadł we wsi Włodzimierzec koło Sarn.
Ogólnie Toruń i Legionowo były zakwalifikowane przez ówczesny Departament
Aeronautyki jako miejsca stale niebezpieczne dla samolotów, ze względu na
używanie tam balonów zaporowych.
Pierwsze balony zaporowe produkowano w Polsce od sierpnia 1924 roku w
Centralnym Zakładzie Balonowym w Legionowie w warsztacie powłokowym. Do tego
czasu zakład jedynie naprawiał uszkodzone balony Caquot DCA z Francji. Pod
koniec września 1924 roku przeprowadzono próby z nowym balonem zaporowym,
stanowiącym niewielką modyfikację Caquot DCA. W tym celu wytwórnia "Lelarge"
musiała wyprodukować 300 m3 wodoru. Otrzymał on oznaczenie CZB -
NN, później zmienione na WBS - NN. Tandem kosztował 31.846 złotych,
w tym balony po 10.143 złote za sztukę. W latach 1924 - 38 wyprodukowano ich w
Polsce ok. 200 sztuk.
W 1936 r decyzją KSUS postanowiono rozbudować oddziały balonów
zaporowych. Docelowo miało być 105 plutonów z 1.050 tandemami lub
odpowiednio mniejszą ilością balonów pojedynczych nowego typu. W
przeciwieństwie do balonów obserwacyjnych, balonów zaporowych N-NN nie uważano
za sprzęt przestarzały. Można jednak uznać, że nie spełniały już wymogów obrony
p-lot. Głównie dlatego, że prędkość wiatru 12 m/s powodowała odchylenie tandemu
nawet o ok. 45o , co zmniejszało pułap operacyjny o 800 m (z
3800 do 3000 m).
Zgodnie z planem mobilizacyjnym w dniach 26/27 VIII 1939 r. wystawiono
pięć kompani po trzy plutony:
1 Batalion
Balonowy w Toruniu wystawił:
1 kompanię balonów zaporowych – dowódca kpt. Czesław Gałecki,
2 kompanię balonów zaporowych – dowódca por. Kazimierz Nowicki,
2 Batalion Balonowy w Legionowie:
3 kompanię balonów zaporowych – dowódca kpt. Bronisław Wacław Koblański,
4 kompanię balonów zaporowych – dowódca Stanisław Foltański,
5 kompanię balonów zaporowych – dowódca ppor. Czesław Wrzesień.

Balony zaporowe N-NN w hangarze w Legionowie. Po lewej stronie balon obserwacyjny BD.
Każda
kompania wystawiła 10 tandemów, co daje łącznie 50 tandemów N-NN, czyli 100
balonów zaporowych operowało we wrześniu 1939 roku. W skład kompanii, poza
dowódcą, wchodziła drużyna dowódcy, pluton transportowy oraz dwa plutony
operacyjne, z których każdy wystawiał po 5 posterunków. Posterunek składał się
z balonów N - dolny i NN - górny. Obsługiwał go podoficer i 10 szeregowców.
Ogółem kompania ustawiła sieć złożoną z 10 tandemów (20 balonów dolnych i
górnych).
Kompania 4 i 5 weszły w skład warszawskiego Zgrupowania Balonów Zaporowych,
którym dowodził mjr. Konstanty Kamieński. Zgrupowanie podlegało
Dowództwu OPL. Mobilizację 4. kompanii ukończono w Legionowie 26.VIII.1939 r. i
skierowano na prawy brzeg Wisły. 28.VIII.1939 roku pododdział przygotował
zaporę balonową, składającą się z następujący posterunków:
1. Saska
Kępa
2.
ul.Angorska
3. Park
Paderewskiego
4. Aleja
Zieleniecka
5. Nowy Port
6. Park
Praski
7. Ogród ZOO
8. Most
kolejowy
9.
Golędzinów fort
10. tereny
na północ od Golendzinowa
Dowódcą pierwszego plutonu był ppor. Józef Brozek, drugiego - ppor. rez. Leszek Wasilewsk, trzeciego - ppor. rez. Ryszard Lachman. 3. Kompania podnosiła zapory balonowe w dniach 1 - 6 września. Aktywnie współpracowała z Brygadą Pościgową. Po jej wycofaniu z Warszawy stała się łatwym celem dla niemieckich samolotów, które zniszczyły 5 balonów tandemów. Około 7 września pododdział przesunięto w rejon Lublina, a 21 września przekroczył granicę węgierską.

Pluton tandemów
N-NN.
5. Kompania
Balonów Zaporowych, ustawiła
sieć zaporową w Warszawie wieczorem 30.VIII.1939 roku. Dowódcą 1.plutonu został
ppor.rez. Jerzy Żuralski, 2. - ppor.rez. Jan Hewelke, a 3. - ppor.rez.
Stanisław Depowski. Stanowisko szefa kompanii pełnił też sierż. Stefan
Napiątek. Na miejsca wzlotu balonów N-NN wybrano:
1. Fort
Traufutta
2. Ogórd
Saski
3. Lotnisko
Mokotowskie
4. Ul. Polną
5. Ambasadę
Francuską (ul.Frascati)
6. Stadon
WKS "Legia"
7. Koszary 1
Pułku Szwoleżerów
8. Ogród
Łazienkowski
9. Ul.
Czerniakowska
10.
Siekierki
W czasie pierwszego tygodnia Niemcy zestrzelili tylko jeden tandem. 8 września
kompania wyruszyła do Lublina, a następnie do Lwowa, gdzie podczas niemieckich
nalotów zginęło 3 szeregowych. 18 września przez Przełęcz Jabłonkowską
przekroczyła granice węgierską.
Pozostałe kompanie operowały na Śląsku, Białej Podlaskiej, Lublinie i Mielcu.
Nie wszędzie jednak postawiono zapory. Do obrony Warszawy użyto łącznie 40
tandemów, czyli 80 balonów.

Tandem balonów N-NN.
Oznaczenie
Na balonach zaporowych umieszczano biało - czerwoną szachownicę 1 x 1 m tylko po bokach balonu (na obserwacyjnych też na wierzchu).Podstawowe dane
Średnica max
na pułapie: 5,2 m (N)
5,725 m (NN)
Objętość na
ziemi: 168 m3 (N),
172 m3 (NN)
Objętość na
pułapie: 215 m3 (N),
280 m3 (NN)
Długość: 17, 3 m
Masa własna:
103 kg (N),
117 kg (NN)
Pojemność: 280 m3
Dopuszczalna
prędkość wiatru: 15 m/s (N),
20 m/s (NN)
Grubość I
liny: 4 mm
Grubość II
liny: 3 mm
Źródła
"Wojska balonowe Legionowo 1897 - 1939" J.
Szczepański
"1 Batalion Balonowy" Z. Kozak, Z.Moszumański, J.Szczapański


