Balon zaporowy "N"/"NN"

(Caquot DCA - Defense Contre Aeronefs)
(CZB NN)
(WBS NN)


Znalazłeś błąd? 


Balon zaporowy górny z tandemu N-NN.

Powstanie     

    Balony zaporowe to pomysł, który powstał we Francji w czasie I Wojny Światowej i był powszechnie używany aż do II Wojny Światowej. Słynne są zdjęcia nieba nad Londynem w 1940/41 roku usianego balonami zaporowymi. We Francji ich konstrukcją zajmował się Albert Irénée Caquot (1881-1976), słynny konstruktor balonów przeznaczenia wojskowego. Idea polegała na stworzeniu fizycznej bariery w postaci sieci linek nad określonym obszarem, które stanowić będą zagrożenie dla samolotów.

Albert Irénée Caquot

Albert Irénée Caquot

Zasada działania 

    Balon N stawiany był na 4 mm linie stalowej o długości 2000 m. Do liny, poniżej balonu, doczepiona była kolejna lina, o średnicy 3 mm (tez początkowo o długości 2000 m , a w miarę ulepszania balonów nawet 3000 m. Górny balon, NN, osiągał teoretycznie 5000 m. W praktyce średnio 3000 m - a to ze względu na wiatr (dopuszczalna prędkość wiatru zrazu 12,5 m/s, nowszych balonów do 15 m/s). Sieć zaporową ustawiano na dźwigarkach co 100 m.  Linki miały być cienkie, tak, żeby pilot nie był w stanie ich zauważyć. Wlatując na taką linkę samolot był dosłownie rozcinany. Poszczególne tandemy połączone były poziomymi linami, z których zwisały luźno pionowe liny wyposażone w specjalne haki i niewielkie ładunki wybuchowe. Szczególne niebezpieczne były nocą. Samolot, po zahaczeniu o linę, ciągnął ją przez pewien czas, po czym następowała eksplozja materiału wybuchowego w bezpiecznej dla balonów odległości. Do ustawiania tandemów początkowo stosowano francuskie ściągarki typu Ballot o mocy 10KM zastąpione w latach trzydziestych przez ściągarki PZInż.

Tandem balonów N-NN
Tandem balonów N-NN.


W Polsce

    Pierwszą kompanię balonów zaporowych sformowano w 1923 r. jako Detaszowaną Kompanię Balonów Zaporowych. Podlegała ona Batalionowi Balonowemu w Toruniu, ale stacjonowała w Legionowie. Wraz z Kompanią Służby Balonowej miały 199 ludzi. Wyposażona była we francuskiej produkcji balony typu N-NN - których nazwa brzmiała Caquot DCA.

     DKBZ składała się z dwóch plutonów oraz drużyny dowódcy kompanii. Etatowo liczyła 75 żołnierzy, w tym 3 oficerów. Każdy pluton dzielił się na dwie sekcje manewrowe (20 żołnierzy) i sekcję szykowaczy balonów (6 żołnierzy). Ponadto w ich skład wchodzili mechanicy dźwigarkowi (3) i drużynowi (2). Celem jednostki było dokonywanie prób z produkowanymi od 1924 roku w Legionowie balonami zaporowymi i obserwacyjnymi oraz szkolenie kadr w zakresie stawiania zapór przeciwlotniczych. W październiku 1924 roku do formującej się kompanii przydzielono 5 podoficerów z byłego II Batalionu Balonowego (rozwiązanego w tym roku). Formowanie kompanii zakończono 9.IV.1925 roku. Jej dowódcą mianowano kpt. K.Kamieńskiego. Pododdział zajął budynek nr IX tuż przy ulicy Szosowej (dziś Zegrzyńska) w Legionowie. W czasie działania Detaszowanej Kompanii Balonów Zaporowych w dniu 23.XI.1926 roku zdarzył się wypadek, kiedy jeden z balonów zaporowych N zerwał się z uwięzi. 

      DKBZ została rozwiązana w latach 1928 - 29, kiedy to ponownie powołano do życia 2.Batalion Balonowy, a DKBZ wykorzystano do powołania 3. Kompanii Balonów Zaporowych pod dowództwem kpt. Konstantego Kamieńskiego (jednocześnie zastępcy 2.BB). W 1934 roku zatwierdzono do użytku regulamin "Manewrowanie balonami zaporowymi", wraz z instrukcją "Użycie balonów zaporowych", które ustalały całokształt działań balonów zaporowych podczas wojny. Był podstawą do szkolenia użycia balonów N i NN.

Stawianie balonu zaporowego N
Stawianie balonu zaporowego N.

    We wrześniu 1929 r. 3 Kompania wyjechała na ćwiczenia letnie do Dęblina, a później do Brześcia. Zabrała wówczas 6 tandemów N - NN i 6 dźwigarek dwulinowych. Jeden z balonów zerwał się i po pewnym czasie opadł we wsi Włodzimierzec koło Sarn. Ogólnie Toruń i Legionowo były zakwalifikowane przez ówczesny Departament Aeronautyki jako miejsca stale niebezpieczne dla samolotów, ze względu na używanie tam balonów zaporowych. 

      Pierwsze balony zaporowe produkowano w Polsce od sierpnia 1924 roku w Centralnym Zakładzie Balonowym w Legionowie w warsztacie powłokowym. Do tego czasu zakład jedynie naprawiał uszkodzone balony Caquot DCA z Francji. Pod koniec września 1924 roku przeprowadzono próby z nowym balonem zaporowym, stanowiącym niewielką modyfikację Caquot DCA. W tym celu wytwórnia "Lelarge" musiała wyprodukować 300 m3 wodoru. Otrzymał on oznaczenie CZB - NN, później zmienione na WBS - NN. Tandem kosztował 31.846 złotych, w tym balony po 10.143 złote za sztukę. W latach 1924 - 38 wyprodukowano ich w Polsce ok. 200 sztuk. 

      W 1936 r decyzją KSUS postanowiono rozbudować oddziały balonów zaporowych. Docelowo miało być 105 plutonów z 1.050 tandemami lub odpowiednio mniejszą ilością balonów pojedynczych nowego typu. W przeciwieństwie do balonów obserwacyjnych, balonów zaporowych N-NN nie uważano za sprzęt przestarzały. Można jednak uznać, że nie spełniały już wymogów obrony p-lot. Głównie dlatego, że prędkość wiatru 12 m/s powodowała odchylenie tandemu nawet o ok. 45, co zmniejszało pułap operacyjny o 800 m (z 3800 do 3000 m). 

       Zgodnie z planem mobilizacyjnym w dniach 26/27 VIII 1939 r. wystawiono pięć kompani po trzy plutony:

1 Batalion Balonowy w Toruniu wystawił:
1 kompanię balonów zaporowych – dowódca kpt. Czesław Gałecki,
2 kompanię balonów zaporowych – dowódca por. Kazimierz Nowicki,

2 Batalion Balonowy w Legionowie:
3 kompanię balonów zaporowych – dowódca kpt. Bronisław Wacław Koblański,
4 kompanię balonów zaporowych – dowódca Stanisław Foltański,
5 kompanię balonów zaporowych – dowódca ppor. Czesław Wrzesień.

Balony zaporowe N-NN w hangarze w Legionowie. Po lewej stronie balon obserwacyjny BD
Balony zaporowe N-NN w hangarze w Legionowie. Po lewej stronie balon obserwacyjny BD.

    Każda kompania wystawiła 10 tandemów, co daje łącznie 50 tandemów N-NN, czyli 100 balonów zaporowych operowało we wrześniu 1939 roku. W skład kompanii, poza dowódcą, wchodziła drużyna dowódcy, pluton transportowy oraz dwa plutony operacyjne, z których każdy wystawiał po 5 posterunków. Posterunek składał się z balonów N - dolny i NN - górny. Obsługiwał go podoficer i 10 szeregowców. Ogółem kompania ustawiła sieć złożoną z 10 tandemów (20 balonów dolnych i górnych). 

       Kompania 4 i 5 weszły w skład warszawskiego Zgrupowania Balonów Zaporowych, którym dowodził mjr. Konstanty Kamieński. Zgrupowanie podlegało Dowództwu OPL. Mobilizację 4. kompanii ukończono w Legionowie 26.VIII.1939 r. i skierowano na prawy brzeg Wisły. 28.VIII.1939 roku pododdział przygotował zaporę balonową, składającą się z następujący posterunków:

1. Saska Kępa
2. ul.Angorska
3. Park Paderewskiego
4. Aleja Zieleniecka
5. Nowy Port
6. Park Praski
7. Ogród ZOO
8. Most kolejowy
9. Golędzinów fort
10. tereny na północ od Golendzinowa

       Dowódcą pierwszego plutonu był ppor. Józef Brozek, drugiego - ppor. rez. Leszek Wasilewsk, trzeciego - ppor. rez. Ryszard Lachman. 3. Kompania podnosiła zapory balonowe w dniach 1 - 6 września. Aktywnie współpracowała z Brygadą Pościgową. Po jej wycofaniu z Warszawy stała się łatwym celem dla niemieckich samolotów, które zniszczyły 5 balonów tandemów. Około 7 września pododdział przesunięto w rejon Lublina, a 21 września przekroczył granicę węgierską.

Pluton tandemów N-NN
Pluton tandemów N-NN.

5. Kompania Balonów Zaporowych, ustawiła sieć zaporową w Warszawie wieczorem 30.VIII.1939 roku. Dowódcą 1.plutonu został ppor.rez. Jerzy Żuralski, 2. - ppor.rez. Jan Hewelke, a 3. - ppor.rez. Stanisław Depowski. Stanowisko szefa kompanii pełnił też sierż. Stefan Napiątek. Na miejsca wzlotu balonów N-NN wybrano:

1. Fort Traufutta
2. Ogórd Saski
3. Lotnisko Mokotowskie
4. Ul. Polną
5. Ambasadę Francuską (ul.Frascati)
6. Stadon WKS "Legia"
7. Koszary 1 Pułku Szwoleżerów
8. Ogród Łazienkowski
9. Ul. Czerniakowska
10. Siekierki

      W czasie pierwszego tygodnia Niemcy zestrzelili tylko jeden tandem. 8 września kompania wyruszyła do Lublina, a następnie do Lwowa, gdzie podczas niemieckich nalotów zginęło 3 szeregowych. 18 września przez Przełęcz Jabłonkowską przekroczyła granice węgierską.

     Pozostałe kompanie operowały na Śląsku, Białej Podlaskiej, Lublinie i Mielcu. Nie wszędzie jednak postawiono zapory. Do obrony Warszawy użyto łącznie 40 tandemów, czyli 80 balonów.

Tandem balonów N-NN

Tandem balonów N-NN.

Oznaczenie

    Na balonach zaporowych umieszczano biało - czerwoną szachownicę 1 x 1 m tylko po bokach balonu (na obserwacyjnych też na wierzchu).

Podstawowe dane

Średnica max na pułapie: 5,2 m (N) 5,725 m (NN)
Objętość na ziemi: 168 m3 (N), 172 m3 (NN)
Objętość na pułapie: 215 m3 (N), 280 m3  (NN) 
Długość: 17, 3 m
Masa własna: 103 kg (N), 117 kg (NN)
Pojemność: 280 m3
Dopuszczalna prędkość wiatru: 15 m/s (N), 20 m/s (NN)
Grubość I liny: 4 mm
Grubość II liny: 3 mm


Źródła

"Wojska balonowe Legionowo 1897 - 1939" J. Szczepański
"1 Batalion Balonowy" Z. Kozak, Z.Moszumański, J.Szczapański

www.odkrywca.pl
/PATHE/