Mina rzeczna "Rybka"

Znalazłeś błąd? 

Uzbrajanie "Rybki" we Flotylii Pińskiej.

 

    Mina rzeczna typu "Rybka" jest najmniej znanym typem miny polskiej floty wojennej. Nieprawdziwa jest opinia, iż oznaczano je też skrótem R. Dotyczył on miny ofensywnej "R", która była innym typem miny. Ładunki te również zaliczamy do grupy uderzeniowych oraz kotwicznych, z tym, że można je było także stosować jako miny spławne (czyli dryfujące). Miny rzeczne "Rybka" były oryginalnie konstrukcją rosyjską i na wyposażenie rosyjskiej flotylli rzecznej weszły w 1915 roku.

"Rybka" w wersji rosyjskiej wraz z wózkiem-kotwicą.

   

    Produkowano w Polsce seryjnie od 1922 roku w  Głównym Składzie Materiałów Wybuchowych. We wrześniu 1939 roku wykorzystano je także do minowania mostów i wykonywania innych zniszczeń z braku klasycznych materiałów wybuchowych wojsk saperskich. W takich sytuacjach często łączono przewodowo grupy min, przymocowane w wodzie, na przykład do przęseł mostu. Końcówki kabli detonacyjnych przekazywano saperom na brzegu, aby mogli dokonać destrukcji w odpowiednim momencie.
     Miny tego typu miały stawiać okręty rzeczne i przybrzeżne z prędkością nie większą niż 6 węzłów, co pozostawiało właściwe odległości między ładunkami oraz chroniło wrzucane do wody miny przed uszkodzeniami, które mogły powstać wobec "chrupkości urządzenia składowych części miny" - jak chce odnośny akapit regulaminu z 1926 roku.

     W czasie projektowania nowych trałowców rzecznych w latach 1934 - 35 zaczęto montować na nich tzw. fortał. Składał się on z 2 drewnianych belek o długości ok.10 m na których rozciągano linki. Miały one powodować wybuch min typu Rybka, gdyż nie mogły one być po postawieniu rozbrojone, a jedynie zdetonowane.

Dwa sposoby użycia miny Rybka. U góry jako mina spławiana z nurtem w dół rzeki, np. w celu zniszczenia mostu. U dołu jako mina stacjonarna, zwykle stosowana po  kilka sztuk w celu stworzenia zapory minowej.

    Miny tego typu znajdowały się na uzbrojeniu min. trałowców rzecznych typu "T 5" w ilości 4 do 6 sztuk. Wiadomo iż ogólnie znajdowały się na stanie wszystkich trałowców.
      Należy zaznaczyć, że zgodnie z zamysłem konstrukcyjnym i Regulaminem Służby Broni Podwodnej, miny Rybka nie były przeznaczone tylko na wody śródlądowe. Zalecano je również do stosowania na wodach morskich - przybrzeżnych i w zagrodach przeciw okrętom podwodnym, nawet na akwenach otwartych. Jak wynika z podanych parametrów technicznych nie było przeszkód, aby stawiać je głębokich wodach. Ograniczenie ich skuteczności na morzu wynikało z małej ilości materiału wybuchowego, który mógł zaszkodzić tylko lekkim jednostkom, lub idącym w zanurzeniu okrętom podwodnym. Zważywszy łatwą do przewidzenia aktywność takich klas okrętów przeciwnika w warunkach Zatoki Gdańskiej, wydaje się niezrozumiałym fakt zaniechania jakichkolwiek przygotowań do ich użycia w obronie Wybrzeża.
       Wykonywane w Polsce międzywojennej eksperymenty poligonowe i późniejsze wykorzystanie Rybek podczas kampanii obronnej na wodach śródlądowych, pozwalają jednoznacznie uznać, że była to udana technicznie, bezpieczna i sprawna broń o średniej skuteczności, odpowiadająca wymogom początkowego okresu II wojny światowej.

Konstrukcja 

   Mina Rybka miała długość 1135 mm i największą średnicę zewnętrzną kadłuba 306 mm. Składały się z trzech segmentów: czołowego stożka - głowy, cylindra środkowego i wydłużonego stożka tylnego, który mieścił główne urządzenia. Na jego końcu, od spodu znajdował się ster o geometrii kwadratu, który miał utrzymywać minę w odpowiedniej pozycji do kierunku prądu wody. Przednie części stanowiły rodzaj boi zapewniającej pływalność całej minie. Pod spodem sekcji środkowej znajdował się uchwyt mocujący w kształcie ucha dla miniliny. Elementy obudowy miny łączone były nowatorską w latach dwudziestych techniką spawania.

      Wewnątrz tylnej sekcji wydzielono dwoma przegrodami celę na ładunek trotylu ważący w granicach 10-12 kg zależnie od zupełności zalewania. Odbywało się ono przez znajdujący się nad komorą otwór, który był zamykany przez przyrząd centralny. Różnił się on od swego odpowiednika z miny 08 głównie tym, że nie miał charakteru galwanicznego (elektrycznego) i był oddzielony od bezpiecznika cukrowego. Ten ostatni przymocowany w specjalnym pojemniku na tylnym, górnym krańcu miny. W jego wnętrzu umieszczono sprężynę działającą w kierunku tyłu miny. Opór stawiała jej kostka cukru (bezpiecznik cukrowy). Po jej rozpuszczeniu się w wodzie następowało cofnięcie sprężyny, która odpychała też zaczep unieruchamiający końcówki metalowych prętów - tzw. wąsów - rodzaj wytyków kontaktowych, stanowiących odpowiedniki czopów wybuchowych. Wąsy długości ponad 40 cm wychodziły z otworu przyrządu centralnego, gdzie były zamocowane na mimośrodach z mechanizmem opartym o naciąg gumy. Po uwolnieniu ich przez bezpiecznik cukrowy natychmiast rozchodziły się na boki miny. Ich ruch otwierał drogę w przyrządzie centralnym dla specjalnego zbijaka, który przyjmował pozycję nad spłonką typu artyleryjskiego. Kolejne poruszenie któregokolwiek z wąsów powodowało zwolnienie zbijaka sprężynowego i jego uderzenie w spłonkę. W następstwie dochodziło do wybuchu zapalnika przenoszącego się na ładunek główny.
      Miny można było stawiać z użyciem wózków-kotwic, które zamiast kół miały rolki. Wyposażone też były w drewniane korytko stanowiące "spadochron" spowalniający opadanie kotwicy na dno. Wymiary kotwicy: długość 45 cm, szerokość 65 cm i wysokość 60 cm. Waga miny z ładunkiem oscylowała koło 30 kg. Cały zaspół z kotwicą ważył ponad 18 kg (bez wagi miniliny). Stosowano miniliny o grubości 7/8 cala (głębokość 35-50 metrów) i liy jednocalowe (przy głębokościach do 35 metrów). Maksymalnie można było postawić miny Rybka na głębokość 140 metrów. Przewidywano najmniejszy odstęp między stawianymi minami 20 metrów.

Schemat konstrukcji "Rybki" wg I.Bienieckiego

Schemat konstrukcji wg. RSP

Podstawowe dane

Długość: 1135 mm
Największa średnica wewnętrzna: 306 mm
Masa ładunku trotylu: 10-12 kg
Masa całej miny: 30 kg
Długość wąsów: 40 cm 
Maksymalna głębokość: 140 m

Źródła

"Flotylla Rzeczna PMW w Pińsku w latach 1925 - 35" I.Bieniecki