ORP "Horodyszcze"

(Monitor rzeczny serii B)

Znalazłeś błąd? 

1939 - ORP Horodyszcze
1939 - ORP Horodyszcze w malowaniu bojowym z pływakami bocznymi 


    Należał, obok OORP Warszawa, Toruń i Pińsk, do monitorów rzecznych tzw. serii B, od miejsca budowy zwanych monitorami gdańskimi. Należały one do pierwszych nowych jednostek, które zasiliły Marynarkę Wojenną
 
.ORP Horodyszcze na I planie.
ORP Horodyszcze na I planie.

 
    Koncepcja budowy monitorów rzecznych dla odrodzonej MW powstała w 1919 roku. Jesienią 1919 roku DSM przygotowała projekt wstępny monitora typu „A” oraz większej jednostki – monitora typu „B”. W grudniu 1919 roku rozpoczęto rozmowy z wykonawcami, a w styczniu 1920 roku podpisano odpowiednią umowę na budowę 4 jednostek. Wykonawcą była Stocznia Gdańska (Danziger Werft). Jednostka pierwsza z zamówionych oznaczona została jako S-14 i później nazwana ORP „Horodyszcze”. Do floty wcielony 20 sierpnia 1920r. Jesienią i zimą 1920 roku przeprowadzono próby odbiorcze, które wykazały dużą ilość usterek, przy niedotrzymaniu terminów przez stocznie. Badania grubości opancerzenia pozwoliły stwierdzić, że blacha zamiast 12-14 mm miała w rzeczywistości 10-11 mm. Choć zmniejszyło to masę o 1,5-2 ton, to zanurzenie było większe niż projektowane o 6-9 cm. Również prędkość 10 węzłów wynosiła 9.     
     Okazało się też, że projekt zawierał błąd konstrukcyjny powodujący zwiększenie przechyłu i przegłębienie na rufie w miarę zużywania amunicji i paliwa. W wyniku prób przeciwdziałania planowano na ORP „Horodyszcze” zamieścić na dziobie ponad 2 tony balastu ołowianego, jednak koncepcję odrzucono. Za niedotrzymanie zakładanej prędkości, stocznia Danziger Werf zapłaciła 500.000 marek kary umownej.
 
Monitor Horodyszcze przed przebudową według stanu z 1930 roku. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.
Monitor Horodyszcze przed przebudową według stanu z 1930 roku. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.


Monitor Horodyszcze po przebudowie według stanu z 1939 roku. Na burcie widać pływaki, a na pokładzie dwie dodatkowe wieże. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.
Monitor Horodyszcze po przebudowie według stanu z 1939 roku. Na burcie widać pływaki, a na pokładzie dwie dodatkowe wieże. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.

 
     Służbę rozpoczął we Flotylli Wiślanej w Toruniu – w I dywizjonie. W 1925 roku przechodzi do Modlina. Do Flotylli Pińskiej przydzielony w marcu 1926 roku (do 1 dywizjonu bojowego). Po wejściu do służby w Flotylli monitorów OORP Kraków i Wilno przeniesiony w 1931 roku do 2 dywizjonu bojowego. Przechodzi modernizację w latach 1931 i w sierpniu 1939 roku. W ramach tej ostatniej przebudowy Horodyszcze został dozbrojony w wieżyczki strzelnicze oraz dodano, jako ostatniemu z monitorów, trójczłonowe pływaki, w celu zlikwidowania wad wyżej wymienionych. Tak jak ORP Warszawa przydzielony 12 września 1939 roku do „dozorowania” (a nie obrony, agresji ze strony ZSRR się nie spodziewano) odcinka Mosty Wolańskie (rejon południowo-wschodniego Polesia). Wobec przygniatającej przewagi wroga, 17 września rozpoczęto wycofywanie na zachód. Na przeszkodzie stanął niski stan wody na Kanale Królewskim (wybudowany za Stanisława Augusta kanał łączący Bug z Dniestrem). 18 września na tak zwanej redzie "F", w odległości 10 km od miejscowości Mosty Wolańskie, ulega samozatopieniu. Wydobyty został przez bolszewików już 6 października 1939 roku. Po prowizorycznych naprawach przeprowadzonych na miejscu wykorzystany do podniesienia monitora ORP Warszawa, okrętu szpitalnego ORP Generał Sosnkowski, okrętów obrony przeciwlotniczej OORP Generał Sikorski i Hetman Hodkiewicz oraz krypy amunicyjnej K-13.    
 
Pińsk - most nad Piną
Pińsk - most nad Piną
 

     Po remoncie wcielony do radzieckiej Dnieprzańskiej Flotylli Wojennej w Kijowie jako Bobrujsk. Po przebazowaniu na Polesie flotylla zmienia nazwę na Pińską. Po agresji niemieckiej 12 lipca 1941 roku dowodzony przez starszego lejtnanta Siemianowa przeszedł z Prypeci na jej dopływ Horyń by w okolicy Dawidgródka zaatakować Niemców . Po całodziennym rozpoznaniu z ukrycia ostrzelał niemieckie stanowiska po czym szybko odpłynął . Wg. źródeł radzieckich zniszczono ok. 50 ciężarówek ze sprzętem. Wobec niemożności dalszego odwrotu monitor został przez załogę wysadzony w powietrze na rzece Dniepr w okolicach Szestowicz prawdopodobnie 11 września 1941 roku.


Podstawowe dane

Wyporność: początkowo110 t.  po modernizacji – 126 t.
Wymiary:
-długość - 34,5 m ????
-szerokość - 5,05 m
-zanurzenie - 0,75 m (z dodatkowymi pływakami - 0,6 m)
Opancerzenie:
-na burtach - 5 mm
-pokład - 6 mm
-wieże działowe - 10 mm
-podstawy km - 8mm
-stanowisko dowodzenia - 8 mm
Załoga:  41 – 44 ludzi.
Napęd: Pierwotnie prawdopodobnie trzy silniki spalinowe Maybach, 4 cylindrowe o łącznej mocy 180 KM; 3 śruby. Potem 2 silniki 6 cylindrowe Glennifer, każdy po 100 KM + 2 śruby.
Prędkość: 13,5 km/godz. z doczepionymi pływakami 10,5 km/godz.


Uzbrojenie

1920- 1930: 2 x 105 mm ,  5 ckm.
Od 1930 r. -   1 haubica 100 mm,    2 x 75 mm wz.97,   4 ckm ,   miny.
Od  1938-1939 r.  3 x 75 mm wz.97,  4 ckm .
Od   1940 r. przezbrojony przez Rosjan w 3 x 76,2 mm  oraz cekaemy.



Źródła

"Wszesień Flotylli Rzecznej" J.W. Dyskant, Warszawa 1988
http://www.rzeczna2004.republika.pl
http://marynarkawojenna.pl/
 


/PATHE/
Podziękowania za rysunek: /Ryszard Łakomski/