ORP "Horodyszcze"
(Monitor rzeczny serii B)
1939 - ORP Horodyszcze w malowaniu bojowym z
pływakami bocznymi
Należał, obok OORP Warszawa, Toruń i Pińsk, do monitorów rzecznych tzw.
serii B, od miejsca budowy zwanych monitorami gdańskimi. Należały one do
pierwszych nowych jednostek, które zasiliły Marynarkę Wojenną
.
ORP Horodyszcze na I planie.

ORP Horodyszcze na I planie.
Koncepcja budowy monitorów rzecznych dla odrodzonej MW powstała w 1919
roku. Jesienią 1919 roku DSM przygotowała projekt wstępny monitora typu „A” oraz
większej jednostki – monitora typu „B”. W grudniu 1919 roku rozpoczęto rozmowy z
wykonawcami, a w styczniu 1920 roku podpisano odpowiednią umowę na budowę 4
jednostek. Wykonawcą była Stocznia Gdańska (Danziger Werft). Jednostka pierwsza
z zamówionych oznaczona została jako S-14 i później nazwana ORP „Horodyszcze”.
Do floty wcielony 20 sierpnia 1920r. Jesienią i zimą 1920 roku przeprowadzono
próby odbiorcze, które wykazały dużą ilość usterek, przy niedotrzymaniu terminów
przez stocznie. Badania grubości opancerzenia pozwoliły stwierdzić, że blacha
zamiast 12-14 mm miała w rzeczywistości 10-11 mm. Choć zmniejszyło to masę o
1,5-2 ton, to zanurzenie było większe niż projektowane o 6-9 cm. Również
prędkość 10 węzłów wynosiła 9.
Okazało się też, że projekt zawierał błąd konstrukcyjny powodujący
zwiększenie przechyłu i przegłębienie na rufie w miarę zużywania amunicji i
paliwa. W wyniku prób przeciwdziałania planowano na ORP „Horodyszcze” zamieścić
na dziobie ponad 2 tony balastu ołowianego, jednak koncepcję odrzucono. Za
niedotrzymanie zakładanej prędkości, stocznia Danziger Werf zapłaciła
500.000 marek kary umownej.

Monitor Horodyszcze przed przebudową według stanu z 1930 roku. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.

Monitor Horodyszcze po przebudowie według stanu z 1939 roku. Na burcie widać pływaki, a na pokładzie dwie dodatkowe wieże. Rysunek dzięki uprzejmości Ryszarda Łakomskiego.
Służbę rozpoczął we Flotylli Wiślanej w Toruniu – w I dywizjonie. W 1925
roku przechodzi do Modlina. Do Flotylli Pińskiej przydzielony w marcu 1926 roku
(do 1 dywizjonu bojowego). Po wejściu do służby w Flotylli monitorów OORP Kraków
i Wilno przeniesiony w 1931 roku do 2 dywizjonu bojowego. Przechodzi
modernizację w latach 1931 i w sierpniu 1939 roku. W ramach tej ostatniej
przebudowy Horodyszcze został dozbrojony w wieżyczki strzelnicze oraz dodano,
jako ostatniemu z monitorów, trójczłonowe pływaki, w celu zlikwidowania wad
wyżej wymienionych. Tak jak ORP Warszawa przydzielony 12 września 1939 roku do
„dozorowania” (a nie obrony, agresji ze strony ZSRR się nie spodziewano) odcinka
Mosty Wolańskie (rejon południowo-wschodniego Polesia). Wobec przygniatającej
przewagi wroga, 17 września rozpoczęto wycofywanie na zachód. Na przeszkodzie
stanął niski stan wody na Kanale Królewskim (wybudowany za Stanisława Augusta
kanał łączący Bug z Dniestrem). 18 września na tak zwanej redzie "F", w
odległości 10 km od miejscowości Mosty Wolańskie, ulega samozatopieniu. Wydobyty
został przez bolszewików już 6 października 1939 roku. Po prowizorycznych
naprawach przeprowadzonych na miejscu wykorzystany do podniesienia monitora ORP
Warszawa, okrętu szpitalnego ORP Generał Sosnkowski, okrętów obrony
przeciwlotniczej OORP Generał Sikorski i Hetman Hodkiewicz oraz krypy
amunicyjnej K-13.

Pińsk - most nad Piną
Po remoncie wcielony do radzieckiej Dnieprzańskiej Flotylli Wojennej w
Kijowie jako Bobrujsk. Po przebazowaniu na Polesie flotylla zmienia nazwę na
Pińską. Po agresji niemieckiej 12 lipca 1941 roku dowodzony przez starszego
lejtnanta Siemianowa przeszedł z Prypeci na jej dopływ Horyń by w okolicy
Dawidgródka zaatakować Niemców . Po całodziennym rozpoznaniu z ukrycia ostrzelał
niemieckie stanowiska po czym szybko odpłynął . Wg. źródeł radzieckich
zniszczono ok. 50 ciężarówek ze sprzętem. Wobec niemożności dalszego odwrotu
monitor został przez załogę wysadzony w powietrze na rzece Dniepr w okolicach
Szestowicz prawdopodobnie 11 września 1941 roku.

Podstawowe dane
Wyporność: początkowo110 t. po modernizacji – 126 t.Wymiary:
-długość - 34,5 m ????
-szerokość - 5,05 m
-zanurzenie - 0,75 m (z dodatkowymi pływakami - 0,6 m)
Opancerzenie:
-na burtach - 5 mm
-pokład - 6 mm
-wieże działowe - 10 mm
-podstawy km - 8mm
-stanowisko dowodzenia - 8 mm
Załoga: 41 – 44 ludzi.
Napęd: Pierwotnie prawdopodobnie trzy silniki spalinowe Maybach, 4 cylindrowe o łącznej mocy 180 KM; 3 śruby. Potem 2 silniki 6 cylindrowe Glennifer, każdy po 100 KM + 2 śruby.
Prędkość: 13,5 km/godz. z doczepionymi pływakami 10,5 km/godz.
Uzbrojenie
1920- 1930: 2 x 105 mm , 5 ckm.
Od 1930 r. - 1 haubica 100 mm, 2 x 75 mm wz.97, 4 ckm , miny.
Od 1938-1939 r. 3 x 75 mm wz.97, 4 ckm .
Od 1930 r. - 1 haubica 100 mm, 2 x 75 mm wz.97, 4 ckm , miny.
Od 1938-1939 r. 3 x 75 mm wz.97, 4 ckm .
Od 1940 r. przezbrojony przez
Rosjan w 3 x 76,2 mm oraz cekaemy.
Źródła
"Wszesień Flotylli Rzecznej" J.W. Dyskant, Warszawa 1988http://www.rzeczna2004.republika.pl
http://marynarkawojenna.pl/
/PATHE/
Podziękowania za rysunek: /Ryszard Łakomski/
Podziękowania za rysunek: /Ryszard Łakomski/


