ORP "Orzeł"

Znalazłeś błąd? 

 

Film, na którym zarejestrowano wodowanie ORP Orzeł.

    ORP "Orzeł" był największym (obok bliźniaczego ORP "Sęp") polskim okrętem podwodnym. Jego rozmiary pozwalały go klasyfikować wręcz jako jednostkę oceaniczną. W momencie wejścia do służby był jednostka bardzo nowoczesną, o wybitnych walorach bojowych. Należy jednak zauważyć, że jego projekt był niedostosowany realiów bałtyckich – na morzu przybrzeżnym i stosunkowo płytkim wskazane było utrzymywanie przede wszystkim jednostek mniejszych. Takie też przeważały np. w flocie radzieckiej, niemieckiej czy szwedzkiej. Prawdopodobnie na decyzje władz o zamówieniu okrętów wpłynął fakt, że polskie bazy morskie- Hel i Gdynia mogły być łatwo zajęte lub blokowane przez nieprzyjaciela, w związku z czym chciano dysponować okrętami zdolnymi do długotrwałych, samodzielnych działań krążowniczych.

 
ORP Orzeł po roku od rozpoczęcia budowy


Uroczystość wodowania ORP "Orzeł"

Budowa

      ORP "Orzeł" został zbudowany ze środków ze środków pochodzących z Funduszu Obrony Morskiej. Jego geneza sięgała zbiórek prowadzony na początku lat 30-tych pod egidą Komitetu Floty Narodowej, kierowanego przez generała Mariusza Zaruskiego. W dniu 10 marca 1932 roku wyszła ustawa o likwidacji Komitetu Floty Narodowej, uchwałą zaś Rady Ministrów z 20 stycznia 1933 roku dalsze zbieranie funduszy na budowę okrętów dla floty wojennej oraz koordynację działalności poszczególnych instytucji i osób współdziałających w tej akcji powierzono Lidze Morskiej i Kolonialnej. Z kolei w ramach tej organizacji utworzono Fundusz Floty Narodowej - fundusz specjalny mający charakter dobra publicznego. Pod koniec 1933 roku dodatkową uchwałą Rady Ministrów fundusz zmienił nazwę na wspomniany Fundusz Obrony Morskiej (FOM) i z dniem 1 lutego 1934 rozpoczęła się akcja zbiórkowa FOM- u, przy czym jej zalążkiem stała się kwota ponad 700.000 złotych, (głównie ze składek z akcji prowadzonej przez oddział LMiK). Obok FOM prowadzono osobną zbiórkę w szeregach armii (opartą przede wszystkim na dobrowolnym opodatkowaniu oficerów). 21 czerwca 1935 roku zarząd FOM, oddał zebraną sumę ok. 5.000.000 złotych, która miała zostać przeznaczona na jak najszybszą budowę okrętu podwodnego, do dyspozycji Rządu RP.

Gen. Sosnkowski i Dowództwo MW podczas powitania ORP Orzeł


ORP Orzeł podczas tej samej uroczystości.

    
    O powierzeniu decyzji budowy okrętu stoczni holenderskiej zadecydowały przede wszystkim: jej renoma i jakość oferowanego wykonawstwa ) miano w pamięci (opisane w WEU w hasłach: ORP "Wicher" i ORP "Wilk")  niedobre doświadczenia z współpracy z Francuzami) oraz korzystne warunki finansowe, w tym zgoda na wykorzystanie produktów polskiego przemysłu. Holendrzy zgodzili się, że około 85% preliminowanego kosztu budowy, uzbrojenia i wyposażenia dwóch okrętów podwodnych, obliczanego na około 21 milionów złotych, pokryte zostanie polskimi produktami rolnymi, które Polska wyeksportuje do Holandii (głównie jęczmieniem browarnianym). Niezależnie od tego stocznie holenderskie zobowiązały się sprowadzić z Polski różne surowce i półfabrykaty, typu: stal, blachy, połowę potrzebnych motorów elektrycznych, akumulatorów i kabli oraz niektóre inne artykuły wyposażenia okrętowego. Udział polskiego przemysłu w budowie tych okrętów wynosił ok. 10 % ich wartości. Do najważniejszych należały: blachy na kadłub mocny i lekki z huty "Pokój" i zakładów "Zgoda"; akumulatory z zakładów "Tudor" w Piastowie; aparatura radiowa z zakładów "Ava" w Warszawie. Przewidywany koszt budowy jednego okrętu wynosił 9.359.000 złotych.

    

ORP Orzeł pod polską banderą

   

       Projekt został opracowany przez biuro konstrukcyjne biura konstrukcyjnego Nederlandische Veerenigde Scheepsbouw Bureaux (Zjednoczenia Stoczni Holenderskich) w Hadze. Opracowanie projektu technicznego - jednego dla obu okrętów - powierzono, pracującemu tam Polakowi., inż. Kazimierzowi Leskiemu, który po latach tak o tym mówił - "Prawdopodobnie nie tyle ze względu na jakość mojej pracy, ile przypuszczalnie, że jako Polakowi łatwiej mi będzie dogadać się z moimi rodakami". W zakresie konstrukcji kadłuba nowatorskim rozwiązaniem było przeniesienie wręg na zewnątrz kadłuba mocnego (warstwa kadłuba, na którą działa ciśnienie wody). Dzięki temu uzyskano więcej przestrzeni wewnątrz kadłuba, bez zwiększania jego średnicy. Nowością było również zastosowanie spawania (zamiast nitowania), co zmniejszyło ciężar konstrukcji i spowodowało jej wzmocnienie. Do udanych rozwiązań należał również telefon łączności podwodnej pomiędzy obu bliźniaczymi okrętami, zaprojektowany i wykonany prawdopodobnie przez prof. Janusza Groszkowskiego w Instytucie Radiotechniki w Warszawie.

Historia

• 29 stycznia 1936 - zawarcie umowy na budowę dwóch okrętów podwodnych (ORP "Orzeł" i bliźniaczy ORP "Sęp") z stocznią N.V. Koninklijke Maatschapij ´De Schelde´ w Vlissingen
• 27 maja 1936 - początek trasowania blach.
• 14 sierpnia 1936 - położenie stępki okrętu na pochylni w stoczni.
• listopad 1936 - założenie pierwszej grodzi wodoszczelnej.

Spawanie grodzi wodoszczelnych.

• 30 marca 1937 - ukończono zakładanie wręg okrętu.
• 14 maja 1937 - zakończono kładzenie poszycia okrętu.
• 15 lipca 1937 - kadłub okrętu przesunięto 15 metrów w bok na sąsiednią pochylnię.
• 29 lipca 1937 - cały kadłub przesunięto 70 metrów w przód pochylni.
• 29 października - 2 listopada 1937 - montaż silników elektrycznych okrętu

   

Matka chrzesna Jadwiga Sosnkowska (w środku) podczas wodowania ORP Orzeł.
   

• 15 stycznia 1938 - uroczyste wodowanie okrętu, matką chrzestną okrętu została Jadwiga Sosnkowska (żona generała Kazimierza Sosnkowskiego). Chrztu dokonał ks. Hoffman, działacz polonijny w Holandii. Podczas ceremonii wodowania okręt otrzymał nazwę ORP "Orzeł".
• luty-czerwiec 1938 - prace wyposażeniowe na okręcie, montaż urządzeń okrętowych, instalacja baterii akumulatorów i uzbrojenia. Dowódcą okrętu mianowany został kmdr. ppor. Henryk Kłoczkowski.
• 3 maja - 2 czerwca 1938 - montaż silników napędu głównego.
• 25 czerwca - 18 lipca 1938 - pierwsze dokowanie okrętu.
• 27-28 lipca 1938 - próba silników Diesla na uwięzi.
• 12-15 sierpnia 1938 - dalsze próby silników na okręcie w basenie portowym.
• 23 sierpnia 1938 - pierwsze próby okrętu w delcie Skaldy, dowódcą okrętu na czas prób został kpt. van Dongen z Królewskiej Marynarki Holenderskiej. W drodze powrotnej w basenie stoczniowym "Orzeł" uderzył dziobem w ruchomy pomost.
• 30 września - 14 października 1938 - dokowanie okrętu.
• 21 października - 1 listopada 1938 – ORP Orzeł przeszedł próby torpedowe w Den Helder.
• 12 listopada 1938 - wyjście okrętu do bazy w Horten.
• 14 listopada - 30 listopada 1938 - próby okrętu na wodach norweskich w Oslofiordzie; między innymi pomiary szybkości na mili pomiarowej i próby zanurzenia na głębokość 80 m.
• 2 grudnia 1938 - powrót okrętu do stoczni.
• 22 grudnia 1938 - wydokowanie okrętu

Kiosk ORP Orzeł z oznaczeniem bocznym 85A oraz nazwą pisaną czcionką wypukłą.

• 20 stycznia 1939 - okręt opuścił dok.
• 26 stycznia 1939 - pomyślne zakończenie komisyjnych prób okrętu decydujących o jego przejęciu.
• 2 lutego 1939 - uroczyste przekazanie okrętu stronie polskiej i podniesienie bandery.
• 5 lutego 1939 – ORP Orzeł opuścił Vlisslingen i udał się do Gdyni.
• 7 lutego 1939 - przybycie okrętu do Gdyni.
• 10 lutego 1939 - uroczyste powitanie okrętu w Gdyni, przez przedstawicieli władz. Dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy zamontowanej na kiosku okrętu informującej że okręt wybudowano ze składek Funduszu Obrony Morskiej.
• marzec-lipiec 1939 - szkolenia i ćwiczenia załogi w osiągnięciu zdolności bojowej okrętu.
• 1 czerwca 1939 - zastępcą dowódcy został kpt. mar. J. Grudziński.
• 17 lipca 1939 – ORP Orzeł został okrętem flagowym dowódcy dywizjonu.
• 24 sierpnia 1939 - mobilizacja alarmowa Dywizjonu Okrętów Podowdnych, dokonano przeglądu mechanizmów, zatankowano paliwo, pobrano prowiant. "Orzeł" posiadał 12 torped w wyrzutniach i osiem zapasowych, a także 125 pocisków do dział 105 mm i 1200 sztuk do działka 40 mm. Dowódca "Orła" otrzymał też 9.000 $ w złocie oraz banknotach polskich.

ORP Orzeł wchodzący do portu .


Kiosk ORP Orzeł.

Podstawowe dane

• Wyporność:
  • nawodna - 1 110 ton,
  • podwodna - 1 473 tony
  • maksymalna - 1650 ton
• Wymiary:
  • długość: całkowita - 84 m, w linii wodnej - 83 m
  • szerokość: całkowita - 6,7 m, w linii wodnej - 6,57 m
  • zanurzenie - 4,17 m
  • wysokość od stępki do pomostu na śródokręciu - 6,35 m
• Pojemność balastów i zbiorników:
  • Balast
    • I: 65 m³
    • II: 66 m³
    • III:64,5 m³
    • IV: 55 m³
    • V: 50,5 m³
  • Zbiorniki szybkiego zanurzenia
    • dziób: 4 m³
    • śródokręcie: 10 m³
  • Zbiorniki trymowe
    • dziób: 15 m³
    • rufa: 10,5 m³
  • Zbiorniki regulacyjne (prawy i lewy): 25 m³
  • Zbiorniki kompensacyjne (torpedowe):
    • dziób: 8 m³
    • rufa: 7,7 m³
  • Zbiorniki ropowe (wewnętrzne):
    • I: 35,8 m³
    • II: 6,7 m³
    • III: 6,1 m³
    • IV: 7,7 m³
    • V: 5,2 m³
    • VI: 7,5 m³
    • VII: 7,5 m³
  • Zbiornik oliwy świeżej: 10,3 m³
  • Zbiornik ściekowy (oliwy powrotnej): 3,1 m³
  • Zbiornik wody słodkiej: 6 m³
• Napęd:
  • 2 silniki wysokoprężne typu 6QD42Sulzer o łącznej mocy 4 740 KM; nr. fabryczne 480, 481 ("Orzeł")
  • 2 silniki elektryczne typu Brown Boveri o łącznej mocy 1 100 KM.("Orzeł")
  • 2 silniki Fabryka Silników w Żychlinie ("Sęp")
  • 2 baterie akumulatorów razem 200 ogniw.
• Zapas paliwa:
  • normalny: 67,5 tony oleju napędowego
  • pełny: 123,5 tony
• Głębokość zanurzenia: kontraktowa 80 metrów, dopuszczalna 100 metrów, peryskopowa 10-12 m. czas zanurzania 50 sek.
• Prędkość nawodna:
  • kontraktowa 20 węzłów
  • maksymalna na próbach 19,44 węzła
  • ekonomiczna 10 węzłów
• Prędkość podwodna:
  • kontraktowa 9 węzłów
  • maksymalna na próbach 8,9 węzła
  • ekonomiczna 5 węzłów
• Zasięg pływania:
  • nawodny - 7.000 Mm przy prędkości 10 węzłów
  •  podwodny - 100 Mm przy prędkości 5 węzłów.

• Autonomiczność 90 dni
• Załoga:
  • 6 oficerów
  • 54 podoficerów i marynarzy:
    • 4 sygnalistów
    • 4 artylerzystów
    • 7 torpedominerów
    • 10 elektryków
    • 20 motorzystów
    • 4 radiotelegrafistów
    • 3 mesowych
    • 1 kucharz
    • 1 sanitariusz
• Znaki taktyczne:
  • ORP Orzeł: A-85

Przedział torpedowy w budowie...


...i już po wybudowaniu.

>>>Więcej zdjęć ORP Orzeł znajdziesz tutaj<<<

Uzbrojenie

• 1 działo typu Bofors wz.25 kalibru 105 mm na lawecie L/41; 125 naboi,
• 1 podwójne działko przeciwlotnicze wz.37 na lawecie l/60 typu Bofors w wodoszczelnej studzience na kiosku; 1200 naboi,
• 1 nkm 13,2 mm wz. XXX na podstawie morskiej R4SM typu Hotchkiss - prawdopodobnie występował tylko w ofercie lecz nigdy nie był zamontowany,
• 12 wyrzutni torpedowych 550 mm z reduktorami do torped 533 mm - 4 wyrzutnie na dziobie, 4 pod pokładem śródokręcia (po jednej podwójnej, obrotowej przed i za kioskiem) i 4 na rufie, 20 torped.

Źródła