ORP "Żuraw" II

Znalazłeś błąd? 

  

 

Klasa okrętów "Jaskółka" 

    W latach 30-tych w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni, w Stoczni Gdyńskiej  (cywilnej) i stoczni rzecznej w Modlinie powstała seria 6  bardzo udanych okrętów – małych trałowców typu „Jaskółka”, zwanych niekiedy „ptaszkami” (ORP Jaskółka, Mewa, Rybitwa, Czajka, Czapla i Żuraw). Nazewnictwo okrętów nawiązywało do, będących w polskiej służbie od początku lat 20-tych, poniemieckich trałowców typu „FM” (nosiły nazwę: ORP Jaskółka, Czajka, Rybitwa, Mewa). Pod względem organizacyjnym tworzyły one Dywizjon (Dyon) Minowców.
       Okręty typu „Jaskółka” stanowiły tzw. trałowce redowe (w odróżnieniu od większych jednostek, trałowców pełnomorskich; określenie to nie było jednak używane w PMW). Ich zadania bojowe obejmowały oczyszczanie wód przybrzeżnych z min, stawianie na nich małych pól minowych i służbę patrolową. W ograniczonym zakresie mogły być wykorzystane do wsparcia własnych sił walczących na lądzie. Niewielka prędkość i słabe uzbrojenie artyleryjskie (część okrętów podwodnych miała np. po jednym dziele kalibru 100-105 mm) utrudniał ich użycie do walki z okrętami podwodnymi.
      W sumie należy uznać, że był to bardzo udany typ okrętu, który bardzo wzmocnił siły minowe Polskiej Marynarki Wojennej.

 

 

Historia okrętu 

    W 1932 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej ogłosiło przetarg na budowę 4 trawlerów (używano wówczas terminu pochodzącego od ang. trawler) Spośród ofert wybrano propozycję Polskich Zakładów Inżynieryjnych (stocznia modlińska), które miały dostarczyć cztery jednostki na podstawie planów wykonanych przez inż. A. Potyrałę i D. Małeckiego. Koszt jednego trałowca miał wynieść 1.320.000 zł. Pierwszy trałowiec miał być oddany PMW w 20 miesięcy od podpisania umowy, a następne po 23, 26 i 29 miesiącach. Ostatecznie w Modlinie powstały tylko dwie jednostki, natomiast ORP "Jaskółka" i 3 inne okręty zostały zwodowane w stoczni wojskowej w Gdyni (nadto jedna jednostka w gdyńskiej stoczni cywilnej). Wynikało to z niedostatecznych mocy produkcyjnych modlińskiej stoczni.
      Budowę ORP "Żuraw" rozpoczęto na jesieni 1937 r. w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdynii. Okręt zwodowano 22 sierpnia 1938 r. Na początku 1939 r. jednostka została poddana próbom odbiorczym, które wykazały istotne problemy z maszynkami sterowymi. Odbiór okrętu przedłużał się. Na okręcie nie zamontowano armat 75 mm na odpowiednich podstawach, przez co nie mógł prowadzić ognia przeciwlotniczego. 31 sierpnia 1939 r., okręt nie w pełni wyposażony wcielono do służby, przerywając prace na nim, ze względu na ogłoszoną mobilizację.
    Okręt ORP "Żuraw" zastąpił okręt o tej samej nazwie w służbie trałowej (opis w oddzielnym opracowaniu), dlatego zwykło się określać go jako ORP "Żuraw" II. Pierwszym dowódcą został kpt. Robert Kasperski. Jednostka weszła w skład Dywizjonu Minowców, dowodzonego przez kmdr ppor. Boczkowskiego.

"Żuraw" jako okręt hydrograficzny, już po wojnie.

Epizod wrześniowy

    Okręt ORP "Żuraw", 1 września 1939 r. znajdował się w porcie wojennym w Gdynii. Wraz z innymi okrętami Dywizjonu jednostka wyszła z portu na redę i stanęła w dryfie. Około godziny 15:00, na ORP "Czajka", dowódcy trałowców zostali poinformowani o szczegółach operacji "Rurka", czyli postawienia zagród minowych. Dywizjon następnie opuścił redę, udając się na Hel. ORP "Żuraw", wraz z ORP "Gryf", ORP "Wicher" oraz z ORP "Jaskółka", "Czapla", "Mewa", "Rybitwa" i "Czajka" oraz z ORP "Generał Haller" i ORP "Komendant Piłsudski" wyszły na wody Zatoki Puckiej. Tam zostały zaatakowane przez niemieckie lotnictwo. W czasie tej bitwy ORP "Żuraw" prowadził ogień przeciwlotniczy w obronie ORP "Gryf". Po kilkunastu minutach pojawiły się problemy z urządzeniem sterowym, przez co zmuszony był wejść do portu na Helu.
    Następnego dnia, tj. 2 września 1939 r., "Żuraw" udał się do Jastarni, gdzie przekształcono go w okręt obrony przeciwlotniczej. Jednostka wyszła bez szwanku z malotu na Jastarnię i 14 września udał się na Hel. 15 września, na "Żurawiu" opuszczono banderę i okręt przekazano Komendzie Portu Wojennego, a załowa weszła w skład jednostek lądowych. 

Omawiana jednostka już jako okręt "Kompas".

Po wrześniu

   Po kapitulacji Helu "Żuraw" przejęła Kriegsmarine i nadała mu nazwę "Oxhöft". Służył jako trałowiec, a potem okręt hydrograficzny. W roku 1945 jednostka została odnaleziona przez Polską Misję Morską. W roku 1946 podniesiono na nim banderę polską. Jednostka pełniła służbę do 1959 r. jako okręt hydrograficzno - nawigacyjny "Żuraw". Po ucieczce załogi na okręcie do Szwecji w 1951 roku, nazwę okrętu uznano za zhańbioną, stąd też nadano mu nazwę "Kompas". W latach 1959 - 63 przechodził przebudowę, w wyniku której zmianie uległa sylwetka okrętu. Od roku 1977 okręt przeznaczony do kasacji, stał w porcie oksywskim. W roku 1979 zerwał się z cumy  i osiadł na płyciźnie w porcie, gdzie stał do 1981 roku. Ostatecznie jednostka zatonęła podczas złomowania, jednak wrak istniał do 1998 r.

Okręt stojący na płyciźnie.

Podstawowe dane 

• wyporność: standardowa - 185 t, pełna - 203 t.
• wymiary: długość - 45 m; szerokość - 5,5 m; zanurzenie - 1,55 m
• napęd: 2 silniki wysokoprężne 8 cylindrowe Nohab (producent: Nyguist Holm) o mocy łącznej 1050 KM
• pędnik: 2 śruby
• prędkość - 18 węzłów 
• załoga: 38

Uzbrojenie

• 1 działo uniwersalne kaliber 75 mm wz.28
• 2 karabiny maszynowe przeciwlotnicze 7,92 mm Maxim wz. 08
• 2 n.k.m. Hitchkiss 13,2 mm
• 20 min kotwicznych wz.08
• 20 bomb głębinowych
• 2 komplety trałów kontaktowych Renaca