ORP "Generał Haller"

Znalazłeś błąd? 

 

ORP "Generał Haller"
   

    ORP Generał Haller i bliźniacza jednostka ORP Komendant Piłsudski należały do pierwszych okrętów w służbie Polskiej Marynarki Wojennej. Oddały nieocenione usługi przy szkoleniu jej kadr.

Powstanie 

    Oba okręty należały do składającego się z 6 jednostek typu dozorowców (w rosyjskiej klasyfikacji storożewyj korabl) Wodoriez. Budowę ich rozpoczęto w 1916 roku w stoczni Chrichton Vulcan w Abo w Finlandii, będącej wówczas częścią Cesarstwa Rosyjskiego, na zamówienie cesarskiej Rosyjskiej Marynarki Wojennej. Oprócz nich w końcowym okresie I wojny światowej, w stoczniach fińskich, powstawało jeszcze 6 jednostek typu Gołub (różnica polegała w gruncie rzeczy na nieco większej wyporności). Planowano je uzbroić w dwa działa 75 mm i jedno przeciwlotnicze 40 mm. Głównym przeznaczeniem bojowym tych wszystkich okrętów miała służba patrolowa – Rosjanie w okresie wojny stworzyli system obrony dostępu do Zatoki Botnickiej i Zatoki Fińskiej. Jego głównym elementem, oprócz baterii artyleryjskich, były liczne pola minowe, które należało chronić przed działalnością trałowców niemieckich. Wydarzenia rewolucji lutowej spowodowały spowolnienie prac w stoczniach, tak że tylko dwa okręty mogły wejść do służby w 1917r. (Gołub i bliźniaczy Pingwin). Zamęt i wojna domowa, która wybuchła w następstwie rewolucji październikowej sprawiła, że pozostałe jednostki (W liczbie 8, gdyż dwie -Gorlica i Sowa- zostały oddane na złom) zostały ukończone dopiero uzyskaniu przez Finlandię niepodległości, dla marynarki fińskiej. Przeklasyfikowano je na kanonierki. 

W Polsce  

    Finlandia nie miała jednak potrzeby posiadania posiadania tak dużej liczby okrętów. Toteż w marynarce fińskiej zdecydowano się zatrzymać tylko dwie jednostki typu Gołub (Gołub otrzymał nazwę Uusimaa i Pingwin - Hameenmaa) oraz dwie typu Wodoriez (Czirok jako Turunmaa i Filiń jako Karjala). Cztery okręty typu Gołub sprzedano Chile, a Wodoriez i Łuń Polsce. Po sprzedaży, dawny Wodoriez, otrzymał 19 listopada 1920 polską nazwę ORP "Generał Haller" na cześć gen. Józefa Hallera a bliźniaczy Łuń- ORP "Komendant Piłsudski". I tak paradoks historii sprawił, że okręty noszące imiona polityków raczej nie darzących się nadmierną sympatią pływały w jednym dywizjonie...
      Okręt wodowano prawdopodobnie w 1920. Przejęcie okrętu i podniesienie bandery nastąpiło w Finlandii w marcu 1921, po czym kanonierka udała się do Gdańska, gdzie 20 kwietnia 1921 wcielono ją oficjalnie do Polskiej Marynarki Wojennej. Oba okręty utworzyły Grupę Kanonierek. Pierwszym dowódcą ORP Generał Haller został kmdr ppor. Adam Mohuczy. W maju dowództwo objął kmdr ppor. M. Bereśniewicz, a od 15 października 1921 do 1923 - kmdr ppor. Borys Mohuczy (brat Adama). W latach 1923-24 dowódcą był kpt. mar. K. Trzasko-Durski, następnie od kwietnia 1924 kpt mar. Tadeusz Bramiński.
      W okresie międzywojennym kanonierki używane były przede wszystkim do celów szkoleniowych. Już w czerwcu 1921 ORP Generał Haller odbył rejs do Kłajpedy (miasto zostało dopiero w 1923r. zajęte przez Litwinów; w 1921r. stacjonował tu garnizon francuski i cały tzw. Kraj Kłajupedzki był zarządzany przez przedstawicieli mocarstw sprzymierzonych), a zimą do Rygi. W październiku 1922 obie kanonierki złożyły oficjalną wizytę w Finlandii i Estonii. W latach dwudziestych ORP Generał Haller odbył także kilka innych wizyt zagranicznych do państw nadbałtyckich i Kopenhagi. W 1925 każdą kanonierkę uzbrojono w jedno działo kalibru 100 mm na rufie (działo Canet, ustawione później na Oksywiu), jednak zostały one uznane za zbyt ciężkie i zastąpiono je działami 75 mm.

 

 

      1 kwietnia 1930 roku obie kanonierki weszły w skład Dywizjonu Minowców. W styczniu 1932 ORP Generał Haller został przydzielony do Grupy Okrętów Podwodnych, a następnie od 27 września 1932 wycofany do rezerwy i przydzielony do Komendy Portu Wojennego w Gdyni. W 1935 kanonierka przeszła remont kapitalny, konieczny wobec pogarszającego się stanu mechanizmów. 20 stycznia 1936 obie kanonierki ponownie przydzielone zostały do Dywizjonu Minowców (źródła różnią się, czy miały w tym czasie możliwość stawiania min; możliwość ta wymagała jednak jedynie stosunkowo prostych adaptacji). Teoretycznie istniało jeszcze jedno potencjalne zastosowanie jednostek- zwalczanie okrętów podwodnych, jednak w tym celu konieczne byłoby zainstalowanie np. moździerzy bomb głębinowych (czego nie zrobiono). Kanonierki nadal pełniły też funkcje szkoleniowe. Ostatnim dowódcą był kpt. mar. Stanisław Mieszkowski.
     W nocy z 31 sierpnia na 1 września 1939 ORP Generał Haller patrolował Zatokę Gdańską, a nad ranem skierował się do Gdyni, gdzie zastał go wybuch wojny. Zatonął na Helu, na skutek nalotu, w dniu 3 września. Nikt nie zginął, gdyż wcześniej, tj. w nocy 2 września zdemontowano uzbrojenie, a załoga zeszła na ląd.
    Niemcy okręt wyremontowali i wcielili do Kriegsmarine. 16 września 1943 roku został zatopiony przez lotnictwo Alianckie w porcie Nantes.  
        

Oznaczenie

Podstawowe dane 

• wyporność:
  • standardowa: 342 t
  • pełna: 441 t
• wymiary:
  • długość: 50,0 m
  • szerokość: 7,0 m [6,8?]
  • zanurzenie: 2,9 m [2,3]
• napęd: 2 maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy łącznej 1150 KM (podawane też są dane 100)-1600 KM), 2 kotły parowe wodnorurkowe systemu Normand, 2 śruby
• prędkość maksymalna: 14,5 w (według pewnych źródeł: 15 w.)
• zasięg: 700 mil morskich przy prędkości 14 w
• zapas paliwa: 50 t. (maksymalnie 70 t. - węgiel) 
• załoga: 49

Uzbrojenie

• do 1925:
  • 6 działek 47 mm wz. 1885 Hotchkiss (6xI)
  • 2 karabiny maszynowe 7,92 mm wz.08 Maxim
  • 30 min (według części źródeł)

• 1926-35:
  • 3 działa 75 mm Schneider (3xI) (inne dane: 2 działa)
  • 2 działka 47 mm wz. 1885 Hotchkiss (2xI)
  • 2 karabiny maszynowe 7,92 mm wz.08 Maxim

• 1936-39:
  • 2 działa 75 mm Schneider (2xI)
  • 2 nkm plot 13,2 mm Hotchkiss (1xII) 
  • 2 karabiny maszynowe 7,92 mm wz.08 Maxin

Źródła

Mariusz Borowiak, „Mała flota bez mitów”, Gdańsk 1999r.
J. Lipiński, „Druga wojna światowa na morzu”,  Warszawa 1999r.
J. Pertek, „Wielkie dni małej floty”, Poznań 1958r.
J. Pertek, „Wojna morska 1939-1945”, Poznań 1959r.
 
Internet
http://www.sims.pl/rys/pmw/2ws/stan_39.htm
www.odkrywca.pl
www.allegro.pl
www.ebay.com