ORP "Czapla" II

(Trałowiec)
Znalazłeś błąd? 
  

 

Klasa okrętów "Jaskółka" 

     W latach 30-tych w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni, w Stoczni Gdyńskiej  (cywilnej) i stoczni rzecznej w Modlinie powstała seria 6  bardzo udanych okrętów – małych trałowców typu „Jaskółka”, zwanych niekiedy „ptaszkami” (ORP Jaskółka, Mewa, Rybitwa, Czajka, Czapla i Żuraw). Nazewnictwo okrętów nawiązywało do, będących w polskiej służbie od początku lat 20-tych, poniemieckich trałowców typu „FM” (nosiły nazwę: ORP Jaskółka, Czajka, Rybitwa, Mewa). Pod względem organizacyjnym tworzyły one Dywizjon (Dyon) Minowców.
       Okręty typu „Jaskółka” stanowiły tzw. trałowce redowe (w odróżnieniu od większych jednostek, trałowców pełnomorskich; określenie to nie było jednak używane w PMW). Ich zadania bojowe obejmowały oczyszczanie wód przybrzeżnych z min, stawianie na nich małych pól minowych i służbę patrolową. W ograniczonym zakresie mogły być wykorzystane do wsparcia własnych sił walczących na lądzie. Niewielka prędkość i słabe uzbrojenie artyleryjskie (część okrętów podwodnych miała np. po jednym dziele kalibru 100-105 mm) utrudniał ich użycie do walki z okrętami podwodnymi.
      W sumie należy uznać, że był to bardzo udany typ okrętu, który bardzo wzmocnił siły minowe Polskiej Marynarki Wojennej.

 

ORP "Żuraw" już po wojnie - jednostka bliźniacza ORP "Czapla" (zdjęcia Czapli nie udało się na razie znaleźć).



Historia okrętu 

    W 1932 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej ogłosiło przetarg na budowę 4 trawlerów (używano wówczas terminu pochodzącego od ang. trawler) Spośród ofert wybrano propozycję Polskich Zakładów Inżynieryjnych (stocznia modlińska), które miały dostarczyć cztery jednostki na podstawie planów wykonanych przez inż. A. Potyrałę i D. Małeckiego. Koszt jednego trałowca miał wynieść 1.320.000 zł. Pierwszy trałowiec miał być oddany PMW w 20 miesięcy od podpisania umowy, a następne po 23, 26 i 29 miesiącach. Ostatecznie w Modlinie powstały tylko dwie jednostki, natomiast 4 inne okręty zostały zwodowane w stoczni wojskowej w Gdyni (nadto jedna jednostka w gdyńskiej stoczni cywilnej). Wynikało to z niedostatecznych mocy produkcyjnych modlińskiej stoczni.
          Po wybudowaniu I serii okrętów omawianego typu, czyli 4 trawlerów, postanowiono zbudować kolejne jednoski, których tonaż przekroczyłby 300 ton. Brak funduszy przesądził jednak o zbudowaniu kolejnych dwóch okrętów tego projektu, jednak z ulepszeniami. Dodano więc stalową osłonę pomostu i wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze. Okręty te wyposażono też w krajowe agregary prądotwórcze oraz systemy sterownicze.
            Budowę ORP "Czapla" rozpoczęto jesienią 1937 roku. Tak jak w pozostałych przypadkach prowadzono ją w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej. Okręt ukończono i zwodowano 22 sierpnia 1938 roku. Po wodowaniu, w styczniu 1939 roku, rozpoczęto próby odbiorcze. Okazało się, że krajowe maszynki sterowe są wadliwe, co przedłużyło odbiór okrętu. Także zwiększenie siły ognia przeciwlotniczego nie miało miejsca, gdyż nie zdążono zamontować 75 mm dział przeciwlotniczych. Nacisk ze strony KMW na wcielenie okrętu do służby spowodował, że jednostka nie była w pełni sprawna.
                Nie jest znana dokładna data podniesienia bandery, ale prawdopodobnie miało to miejsce około 31 sierpnia. Pierwszym dowódcą i zarazem ostatnim został kpt. mar. E. Ceceniowski.


   

Epizod wrześniowy

    1 września 1939 roku ORP "Czapla" znajdowałą sie w porcie w Gdyni. Po odprawie dowódców Dywizjonu Minowców jednostka weszła w dryf na redzie. Popołudniu okręty udały się na Hel, w celu wykonania operacji "Rurka" (postawienie zagrody minowej na Zatoce Gdańskiej). Weszła ona w skład grupy okrętu ORP "Gryf" wraz z innymi "ptaszkami" oraz dwoma kanonierkami. Grupa bojowa została zaatakowana przez lotnictwo niemieckie. W czasie tej bitwy "Czapla" dzielnie odpierała ataki lotnicze i manewrowała wśród wybuchów bomb kryjąc ogniem "Gryfa". Awarii uległa jednak wadliwa maszynka sterowa, a okręt zaczął na pełnej prędkości zataczać kręgi. Gdy walka się zakończyła, z ORP "Żurawia" przeokrętowano specjalistę, który miał naprawić problem. ORP "Czapla" stanęła na kotwicy w poblizu Babich Dołów, gdzie odnalazła do "Rybitwa". "Czapla" wróciła na Hel i stanęła na redzie.
            2 września "Czapla" wraz z 3 innymi "ptaszkami" (Jaskółka, Rybitwa i Czajka) przeszła do Jastarni. Ponownie jednak wystąpiła awaria systemu sterowania. Wobec częstych problemów, które faktyznie mocno obniżały wartość bojową jednostki, została ona przekształcona w pływającą baterię przeciwlotniczą w Jastarni.
          14 września w czasie nalotu bomba rozerwała poszycie "Czapli". W burcie pokazała się spora dziura. W czasie kolejnego nalotu tego dnia okręt trafiony bombą przełamał się na pół.
       Niemcy wydobyli wrak, prawdopodobnie w okresie październik - listopad 1939 i zezłomowali.

Oznaczenie

    Okręt nie posiadał oznaczenia bocznego.


Podstawowe dane 

  • wyporność: standardowa - 185 t, pełna - 203 t.
  • wymiary: długość - 45 m; szerokość - 5,5 m; zanurzenie - 1,55 m
  • napęd: 2 silniki wysokoprężne 8 cylindrowe Ursus-Nohab (producent: Fabryka Silników i Armatur w Ursusie) o mocy łącznej 1050 KM
  • pędnik: 2 śruby
  • prędkość - 16 - 18 węzłów 
  • załoga: 30

Uzbrojenie

    • 1 działo uniwersalne kaliber 75 mm wz.97
    • 2 karabiny maszynowe Hotchkiss  (w układzie 1 x II)
    • 2 karabiny maszynowe 7,92 mm Maxim wz.08
    • 20 min kotwicznych wz.08
    • 20 bomb głębinowych
    • 2 komplety trałów kontaktowych Renarca

Źródła

http://marynarkawojenna.pl/
http://www.kozmice.pl/Tatara_wspomnienia.html
J.Ciślak, Polska Marynarka Wojenna 1995
M.Twardowski, Budowa trałówców typu Jaskółka, MSiO 1/1998
"Polska Marynarka Wojenna w 1939 roku" J.W. Dyskant
/PATHE/