ORP "Czajka" II

(Trałowiec)
Znalazłeś błąd? 
  

 

Klasa okrętów "Jaskółka" 

     W latach 30-tych w Warsztatach Portowych Marynarki Wojennej w Gdyni, w Stoczni Gdyńskiej  (cywilnej) i stoczni rzecznej w Modlinie powstała seria 6  bardzo udanych okrętów – małych trałowców typu „Jaskółka”, zwanych niekiedy „ptaszkami” (ORP Jaskółka, Mewa, Rybitwa, Czajka, Czapla i Żuraw). Nazewnictwo okrętów nawiązywało do, będących w polskiej służbie od początku lat 20-tych, poniemieckich trałowców typu „FM” (nosiły nazwę: ORP Jaskółka, Czajka, Rybitwa, Mewa). Pod względem organizacyjnym tworzyły one Dywizjon (Dyon) Minowców.
       Okręty typu „Jaskółka” stanowiły tzw. trałowce redowe (w odróżnieniu od większych jednostek, trałowców pełnomorskich; określenie to nie było jednak używane w PMW). Ich zadania bojowe obejmowały oczyszczanie wód przybrzeżnych z min, stawianie na nich małych pól minowych i służbę patrolową. W ograniczonym zakresie mogły być wykorzystane do wsparcia własnych sił walczących na lądzie. Niewielka prędkość i słabe uzbrojenie artyleryjskie (część okrętów podwodnych miała np. po jednym dziele kalibru 100-105 mm) utrudniał ich użycie do walki z okrętami podwodnymi.
      W sumie należy uznać, że był to bardzo udany typ okrętu, który bardzo wzmocnił siły minowe Polskiej Marynarki Wojennej.

 


Polskie "ptaszki" . Od lewej "Rybitwa", "Czajka", "Mewa" i "Jaskółka"


Historia okrętu 

    W 1932 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej ogłosiło przetarg na budowę 4 trawlerów (używano wówczas terminu pochodzącego od ang. trawler) Spośród ofert wybrano propozycję Polskich Zakładów Inżynieryjnych (stocznia modlińska), które miały dostarczyć cztery jednostki na podstawie planów wykonanych przez inż. A. Potyrałę i D. Małeckiego. Koszt jednego trałowca miał wynieść 1.320.000 zł. Pierwszy trałowiec miał być oddany PMW w 20 miesięcy od podpisania umowy, a następne po 23, 26 i 29 miesiącach. Ostatecznie w Modlinie powstały tylko dwie jednostki, natomiast 4 inne okręty zostały zwodowane w stoczni wojskowej w Gdyni (nadto jedna jednostka w gdyńskiej stoczni cywilnej). Wynikało to z niedostatecznych mocy produkcyjnych modlińskiej stoczni.

ORP "Czajka" II, chwilę po zwodowaniu w Modlinie.

            Budowę okrętu ORP "Czajka" rozpoczęto w kwietniu 1933 roku w Stoczni w Modlinie. Oddanie okrętu opóźniło się z powodu podniesienia stanu wody na Wiśle, co spowodowało zalanie pochylni, na której budowano okręt. Okręt został wodowany na Wiśle 10 kwietnia 1934 roku, po czym przeciągnięto go do Gdyni. Tam, w WPMW dokończono wyposażanie jednostki. Banderę podniesiono 10 lutego 1936 roku.
            Pierwszym dowódcą został kpt. mar. K. Szalewicz. Po próbach odbiorczych okrętu rozpoczęto cykl szkoleniowy. Na początku 1936 roku ORP "Czajka" weszła w skład Dywizjonu Minowców i została jego okrętem flagowym.    
         W sierpniu 1939 roku ORP "Czajka" (wraz z kilkoma innymi trałowcami) wizytowała Łotwę, Litwę i Estonię, gdzie odbyły się uroczystości powitalne. 26/27 sierpnia okręt w trybie alarmowym został wezwany z powrotem do kraju. Co ciekawe, w czasie powrotu spotkały one 3 polskie niszczyciele odpływające do Anglii w ramach operacji "Pekin".   


Święto Morza w 1936 roku. Prowadzi ORP "Czajka"


   

Epizod wrześniowy

    1 września 1939 roku ORP "Czajka" znajdowała się pod dowództwem kpt. mar. A. Czewińskiego i wciąż pozostawała okrętem flagowym Dyonu Minowców. Zaokrętowany na niej był kmdr ppor. Z. Boczkowski, dowódca całego Dywizjonu. Zwołał on odprawę dowódców, po której opuściły one port i stanęły w dryfie na redzie. Popołudniu rozpoczęto wykonywanie operacji "Rurka", czyli zaminowanie Zatoki Gdańskiej. Grupa bojowa ORP "Gryf", w skład której weszły też "Wicher", "Jaskółka", "Czapla", "Mewa", "Rybitwa" i "Żuraw" oraz "Generał Haller" oraz "Komendant Piłsudski". Grupa została zaatakowana przez lotnictwo niemieckie.  "Czajka" manewrowała wśród wybuchów oraz kryła ogniem "Gryfa". Po ataku, "Czajka", wraz z innymi trałowcami udała się na Hel.
        2 września "Czajka", wraz z "Jaskółką" i "Rybitwą" wypłynęły do Jastarni. Tam też podczas postoju zdemontowano i ustawiono na lądzie karabiny maszynowe.
        10 września "Czajka" i dwa w/w trałowce przeszły w rejon Jamy Kuźnickiej, w celu pobrania min z krypy minowej. Po  uzupełnieniu min, trałowce udały się w rejon minowania. W drodze "Czajka", wraz z "Rybitwą" weszły na mieliznę i operację odwołano.
           11 września "Czajka" i dwa inne trałowce (w/w) ostrzelały piechotę niemiecką w okolicach Jastarni. Akcję powtórzono 12 września ostrzeliwując piechotę pod Rewą. W nocy tego dnia postawiono miny w pobliżu Helu. 14 września "Czajka" została uszkodzona w czasie nalotu, a wieczorem przeszła na Hel, gdzie zdemontowano uzbrojenie, a załogę wcielono do obrony Helu.    

\
Zdjęcie powojenne. W środku ORP "Czajka".

Po wrześniu 

  2 października, kiedy skapitulował Hel, ORP "Czajka" znalazła się w rękach niemieckich. Została ona przeholowana do Gdyni, gdzie wykonano naprawy oraz uzbrojono ją w 2 działka 20 mm. Okręt przemianowano na "Westerplatte". Służył on w 7. Flotylli Trałowców. W listopadzie 1939 roku, jednostkę wyremontowano w Gotenhafen i przebudowano na okręt oznakowania nawigacyjnego. Służył jako jednostka doświadczalna. Od 1942 roku służył do poławiania torped ćwiczebnych - oznakowany jako "TFA 11". Polska Miska Morska odnalazła jednostkę w grudniu 1945 roku w Travemunde. Brytyjczycy zwrócili statek Polsce.
        Okrętowi przywrócono nazwę ORP "Czajka", a jej dowódcą został ktp. mar. W.Dobrzyński. Jednostka, po wyremontowaniu weszła w skład Flotylli Trałowców. Jednostka służyła do 1977 roku, kiedy została zezłomowana.

Oznaczenie

    Na dziobie jednostka oznaczona była literą "C", którą usunięto w 1937 roku.


Podstawowe dane 

  • wyporność: standardowa - 185 t, pełna - 203 t.
  • wymiary: długość - 45 m; szerokość - 5,5 m; zanurzenie - 1,55 m
  • napęd: 2 silniki wysokoprężne 8 cylindrowe Ursus-Nohab (producent: Fabryka Silników i Armatur w Ursusie) o mocy łącznej 1050 KM
  • pędnik: 2 śruby
  • prędkość - 16 - 18 węzłów 
  • załoga: 30

Uzbrojenie

    • 1 działo uniwersalne kaliber 75 mm wz.28
    • 2 karabiny maszynowe 7,92 mm Maxim wz.08
    • 20 min kotwicznych wz.08
    • 20 bomb głębinowych
    • 2 komplety trałów kontaktowych Renarca

Źródła

http://marynarkawojenna.pl/
http://www.kozmice.pl/Tatara_wspomnienia.html
J.Ciślak, Polska Marynarka Wojenna 1995
M.Twardowski, Budowa trałówców typu Jaskółka, MSiO 1/1998
"Polska Marynarka Wojenna w 1939 roku" J.W. Dyskant
"Wojenne flotylle wiślane 1918 - 1939" J.W. Dyskant
/PATHE/
Podziękowania dla /Jarka Zapały/