Kuter S.G. "Batory"

(Kuter patrolowy i dozorowiec Straży Granicznej)

Znalazłeś błąd? 


Kuter "Batory" 

    Jego pierwotnym przeznaczeniem była służba  celna i sprawowanie tzw. policji morskiej na polskich wodach terytorialnych (czytaj: zwalczanie przemytu). Wybudowany w Państwowych Zakładach Inżynieryjnych Stocznia w Modlinie (stocznia rzeczna) na zlecenie Ministerstwa Skarbu według projektu inżyniera Aleksandra Potyrały. Zlecenia na budowę dokonało Ministerstwo Skarbu.

Budowa Batorego w Modlinie.
Budowa Batorego w Modlinie.

     Budowa, rozpoczęta w 1930 roku trwała niespełna półtora roku i odbyła się w Stoczni w Modlinie należącej do PZInż. Kiedy w Gdyni kuter przechodził próby odbiorcze jego duża prędkość była przyczyną wielu kłopotów. Podczas gdy pływał z dużą prędkością wzdłuż falochronu gdyńskiego portu wytworzona przez niego fala powodowała rozkołysanie się wody w basenach portowych do tego stopnia, że z cum zrywały się stojące tam jednostki. Dlatego też dalsze próby prowadzono na mili pomiarowej przy Helu. 23 czerwca 1932 roku  został wcielony do Flotylli Straży Granicznej jako kuter pościgowy (ew. dozorowiec, kuter patrolowy i celny). 

 

Kuter pościgowy Batory w basenie portowym, w służbie Straży Granicznej


     Podczas całej swej granicznej służby okręt spisywał się doskonale, a przemytnikom znany był ze swej szybkości do tego stopnia, że żaden z zatrzymanych lub konwojowanych przez niego statków nie podejmował próby ucieczki.
     W maju 1933 roku „Batory” powrócił do stoczni modlińskiej w celu wymiany pokładu, sterówki, komina, włazów i świetlików duraluminiowych na stalowe. Została ona wymuszona szybkim korodowaniem duraluminium w słonej wodzie. Jednostka wypierała 28 ton przy 21,20 metrach długości, 3,60 szerokości i zanurzeniu równym 1,1 metra. Prędkość pościgowa wynosiła 24,3 węzła natomiast ekonomiczna 11 węzłów (jednostka była znana z tego, że żadnemu zatrzymanemu statkowi nie powiodła się próba ucieczki). Moc silników pościgowych wynosiła  2×550 KM, moc silnika marszowego - 175 KM. Dla zapewnienia maksymalnej prędkości pościgowej zastosowano dwa silniki na paliwo lekkie (benzol) z zakładów Maybach, dla uzyskania prędkości marszowej wykorzystywano silnik dieslowski. Na rufie zamontowano też szalupę z silnikiem o mocy 12 KM. Uzbrojony był w 2 ciężkie karabiny maszynowe. Wewnątrz pod pokładem znajdowała się: kabina dla dwóch oficerów i kabina dla sześcioosobowej załogi. Jednostka wyposażona była w radiostację o zasięgu 200 km, reflektor o zasięgu światła do 5 km.      

     Pierwszym komendantem "Batorego" był przodownik M. Chmielewski. Kiedy Flotylla Straży Granicznej została podporządkowana Dowódcy Rejonu Umocnionego Hel, 31.VIII.1939 roku „Batorego” i zmobilizowano i przejęła go Polska Marynarka Wojenna. Dowódcą jednostki już jako ORP Batory był kapitan marynarki Jerzy Milisiewicz. Okręt nie otrzymał żadnego dodatkowego uzbrojenia (poza wspomnianymi ckm). Wtedy też "Batory" sprawdził się przewożąc ciężko rannych do szpitala w Gdyni. W dniach 1-2 września Batory prowadził ogień przeciwlotniczy na Helu.    
        10 września rozkazano wyokrętować załogę kutra i wcielić ją do obrony wybrzeża Półwyspu Helskiego.  Wtedy też zdjęto uzbrojenie.


Jednostki Straży Granicznej. Po prawej "Batory", od lewej Kaszub, Mazur i Ślązak

Zdjęcie Batorego z gotlandzkiej gazety. Widać brak uzbrojenia
Zdjęcie Batorego z gotlandzkiej gazety. Widać brak uzbrojenia masztu radiostacji, jak i dźwigu na rufie. 

Załoga Batorego po udanym rejśie do Gotlandii
Załoga Batorego po udanym rejsie do Gotlandii

 

     W przededniu kapitulacji Helu - w nocy z 1 na 2 października 1939 r. - "Batory" wraz z 16 osobową załogą w składzie: kpt. łącz. Jerzy Milisiewicz - organizator wyprawy, kpt. Mar. Eligiusz Ceceniewski, kpt. mar. Konrad Sawicz - Korsak, por. mar. Alfons Górski, por. mar. Tadeusz Męczyński, ppor. Mieczysław Tarczyński, 4 podoficerów, 3 celników i 3 cywili, wyszedł w swój ostatni wojenny rejs. Nie chcąc trafić do niemieckiej niewoli, załoga przedarał się przez potrójny pierścień morskiej blokady hitlerowskiej i dotarła do portu Klintehamn na Gotlandii. Internowany w Szwecji - w Vaxholmie - przetrwał tam okres wojny. Istnieje na Helu do dziś. Stoi w Porcie Wojennym.



Podstawowe dane 

Długość całkowita - 21,2 m
Szerokość całkowita - 3,6 m
Zanurzenie - 1,2 - 1,35 m.
Wyporność - 28 ton 
Moc silników pościgowych - 2×550 KM
Moc silnika marszowego - 175 KM,
Szybkość maksymalna -24,85 węzła
Zasięg - 264 Mm (przy 11 węzłach)
Uzbrojenie - 2 ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz.08
Załoga - 10 osób

Batory dziś w porcie wojennym w Gdynii
Batory dziś w porcie wojennym na Helu


/GOZDAWA/