Szabla wz.1921/22

(Szabla wz.1921)
(Szabla wz.1921/22)



Znalazłeś błąd? 

Marszałek Rydz-Śmigły w czasie przemówienia. Przy lewej nodze nosi szablę wz.1921.
Marszałek Rydz-Śmigły w czasie przemówienia. Przy lewej nodze nosi szablę wz.1921. 

 
    Szable tego wzoru to najpopularniejsze szable występujące w okresie II RP.  Istniały w wersji dla szeregowych   ( wz 1921),  podoficerów (wz 1921) i dla oficerów ( wz 1921/1922).
       Szable te zostały  wprowadzone rozkazem nr 280 (Dziennik Rozkazów nr 14 z 12 kwietnia 1921 roku)  ministra spraw wojskowych jako regulaminowe dla wszystkich rodzajów sił zbrojnych. Szabla została zatwierdzona dla oficerów wszystkich broni i służb, a także dla szeregowych tych rodzajów wojsk, które są uzbrojone w szable. Opis wzoru zatwierdzonej szabli brzmiał  następująco: 


    "Głownia lekka, długości 80 cm, szerokości u nasady (przy jelcu) 3,4 cm, z lekka stopniowo zwęża się do 2,5 cm, w odległości 5 cm do zaostrzonego końca, cokolwiek krzywa, o największym odchyleniu grzbietu od linii pionowej 3,1 cm, z obu stron głowni, bliżej ku grzbietowi w jednej bruździe szerokości 1,2 cm i długości 50 cm, poczynającej się w odległości 3,5 cm od nasady. Grubość grzbietu przy nasadzie 0,5 cm, ostrze przy końcu zachodzi na grzbiet pióra na 20 cm. Głownia nie powinna być niklowana. Rękojeść krzyżowo-kabłąkowa z kabłąkiem gładkim, cokolwiek rozszerzanym ku górze i łukowato zgiętym przy połączeniu z kapturkiem, tworzą natomiast kąt prosty z jelcem. Kapturek okrywa szczyt rękojeści i z przodu dochodzi do jelca. Oprawa rękojeści drewniana, w płytkie i drobne karbiki poprzecznie wyrobione. Uwaga: wysokość rękojeści wewnątrz szabli oficerskiej - 11 cm, szabli szeregowych - 12 cm. Jelec, kabłąk i kapturek w szablach oficerskich mosiężne, w szablach szeregowych - stalowe, oksydowane. Pochwa blaszana, przy oficerskich niklowana, przy szablach szeregowych polerowana z jednym pierścieniem i ogniwkiem. Dolny koniec pochwy opatrzony występującą piętką".

 

Oprawa rękojeści szabli wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r
Oprawa rękojeści szabli  wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r.

  

    Rozkazem nr 79 ministra spraw wojskowych (Dziennik Rozkazów nr 4 z 31 stycznia 1922 r.) w szablach oficerskich dopuszczono: ,,[ ... ] głownię z potrójną bruzdą, jak też oprawę rękojeści obciągniętą czarną skórą lub jaszczurem i okręconą mosiężnym drucikiem". Pochwa mogła być zaopatrzona w dwa pierścienie z ogniwkami. Według załącznika nr 3 do tego rozkazu, odległość górnego koluszka od szyjki wynosić miała 75 cm, odległość między koluszkami 20 cm.
 

Pomiar szabli wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r.
Pomiar szabli wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r.

Szabla wz.21 szeregowego kawalerii  

    Wyróżniała się  drewnianym polerowanym trzonem długości 11 cm, stalową oprawą rękojeści i jelcem długości 12-13 cm. Głownia z  polerowanej stali długości 80 cm, szerokości 3,6 cm, krzywiźnie 3,2 cm była obustronnie szlifowana wklęsło w bruzdę i miała obosieczne pióro z długości 26 cm, na wewnętrznym płazie u nasady znajdował się znak firmowy. Stalowa pochwa nie była niklowana. Szable w tej wersji produkowane były głównie  przez firmy  G. Borowskiego i A. Manna w Warszawie. Trafiają się również  bardzo rzadkie egzemplarze wyprodukowane przez firmę W. Gorzkowskiego oraz Zakłady Polski Metal - POLMET. Szable wz.1921 w wersji dla szeregowych pojawiły się w kawalerii już w połowie 1920 roku, jednak z powodu złej jakości stali, szable te wycofano z użycia po 1930 roku. Wycofano je również ze Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu. Do 1939 roku zachowały je w uzbrojeniu dywizjony artylerii konnej, pułki artylerii lekkiej, szwadrony KOP, tabory i szwadrony w składach dywizji piechoty. W roku 1929 firma A.Mann dokonała eksportu 400 szabel tego wzoru do Estonii za cenę 17.640 zł za kontrakt. 
      W kolekcjach muzealnych i prywatnych w stosunku do innych wersji szabli tego wzoru - oficerskich, podoficerskich i prywatnych  - są wielką rzadkością.

Szabla wz 1921 szeregowego kawalerii
Szabla wz 1921 szeregowego kawalerii

Szabla wz.21 podoficerska

    Szabla w wersji dla podoficerów nie została określona żadnymi przepisami. Charakteryzowała się mosiężną, niklowana lub polerowaną, rękojeścią zamkniętą ( do rzadkości należą szable tylko z rękojeścią mosiężną), z drewnianym trzonem o długości 12 cm, lakierowanym na czarno i wymodelowanym w poprzeczne karbowania (bez oplotu). Jelec miał długość 12,5 cm, a wąsy 7 cm. Głownia z  polerowanej stali długości 80 cm, szerokości 3,6 cm, krzywiźnie 3,2 cm była obustronnie szlifowana wklęsło w bruzdę i miała obosieczne pióro z długości 26 cm, na wewnętrznym płazie u nasady znajdował się znak firmowy. Pochwa wykonane były ze stalowej niklowanej blachy, miała jeden pierścień z ruchomym koluszkiem  i zwieńczona była ostrogą. Ciężar szabli z pochwą wynosił ok. 1,5 kg, bez pochwy ok. 0,9 kg.

     Głównymi producentami tych szabel były zakłady G. Borowskiego i A. Manna w Warszawie.

1931 rok. Sierżant KOP-u w pełnej gali mundorowej. Opiera się na szabli wz.1921 z rapciami i podoficerskim temblakiem.
1931 rok. Sierżant KOP-u w pełnej gali mundorowej. Opiera się na szabli wz.1921 z rapciami i podoficerskim temblakiem.

Szabla wz.21/22 oficerska

    Szabla ta wzorowana była na formie szabli podoficerskiej wz 1921, różniła się od niej trzonem rękojeści obciąganym czarną cielęca skórą (również jaszczurem). Poprzeczne karbowania rękojeści wypełnione były splecionym podwójnie mosiężnym drucikiem. Szable dla oficerów produkowane były przez zakłady G. Borowskiego i A. Manna, warszawską Fabrykę Wyrobów Metalowych Konrada Jarnuszkiewicza i lwowską firme "ARMA" (produkującą rękojeści).
    Głownie przepisowych szabel wzoru oficerskiego miały 80 cm długości, 3,6 cm szerokości, krzywiznę na 3,2 cm. Były obustronnie szlifowane wklęsło w bruzdę i miały obosieczne pióro długości 22 cm. Pochwy szabel oficerskich wykonane były ze stalowej niklowanej blachy. Miały dwa pierścienie nośne z ruchomymi koluszkami i ostrogę.

 

Szabla wz 1921/1922 oficerska dla wszystkich rodzajów broni. Oprawa rękojeści szabli wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r
Szabla wz 1921/1922 oficerska dla wszystkich rodzajów broni. Oprawa rękojeści szabli  wz 1921/1922 wg Regulaminu Kawalerii z 1922 r.

      Oprócz szabel przepisowych, wiele było prywatnych szable tego wzoru, w które oficerowie  zaopatrywali się na własny koszt. Różniły się one od przepisowych  parametrami rękojeści i głowni - głownie miały więcej bruzd lub strudzin, większa krzywiznę itp.
      Większość szabel prywatnych,  wytwarzanych przez firmę G. Borowskiego , miała charakterystyczny trawiony ornament: orzeł na tarczy amazonek oraz  napis o treści patriotycznej - najczęściej  "Honor i Ojczyzna", sporadycznie "Za honor i ojczyznę", "Za wolność Ojczyzny", "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród". Spotyka się również głownie (zarówno polskie jak i obcej produkcji) ozdobione podwójnymi napisami, np. "Nie rzucim ziemi skąd nasz ród", "Za honor Ojczyzny 1921".     
      Oficerskie szable prywatne wytwarzała również firma Carla Eickhorna w Solingen (bardzo znana, sygnująca swoje wyroby napisem: "Carl Eickhorn- Solingen"). Szable te są bardzo rzadko spotykane. Różnią się od przepisowego wzoru kształtem rękojeści i głowni. Głownie są sięgnione przeważnie w dwie lub trzy strudziny (nigdy w jedną). Ornamentacje mieszczą się w typie dekoracji szabel krajowych, tylko orzeł w koronie jest trochę odmiennego kształtu. Bardziej masywne rękojeści obciągane są czarną cielęcą skórą lub jaszczurem i zaopatrzone w mosiężny oplot.


       Do szabel prywatnych wzoru 1921/1922 czasem stosowano  stare polskie głownie z XVIII i XIX w., jak również głownie szabel obcych wzorów. Np. używano bardzo wysoko cenionych rosyjskich kubanek (tj. szaszek wzoru kaukaskiego będących bronią czarnomorskich, terskich i kubańskich pułków kozackich, jak i carskiej straży przybocznej na przełomie XIX i XX w.) i dragonek wytwarzanych w Złatouście, czy też od austriackich i niemieckich (znacznie jednak rzadziej niż w wypadku szabel wz. 1917).
      Zgodnie z przepisami, szabla wz. 1921/1922 przysługiwała w omawianym okresie chorążym, natomiast podoficerom jazdy fasowano szable wzoru żołnierskiego. Mimo to niektórzy podoficerowie (od sierżanta wzwyż) nosili szable wzoru oficerskiego, w niklowanej oprawie, co było zwyczajowo tolerowane w całym ówczesnym wojsku. Szabel tego wzoru używali również oficerowie Polskiej Policji Państwowej, Straży Granicznej i Straży Więziennej.

 

Szabla wz 1921/1922, tzw Złota Szabla Pana Prezydenta wręczona w 1937 roku pierwszemu uczniowi szkoły podoficerskiej 21 pułku artylerii lekkiej w Bielsku Białej, MWP w Warszawie
Szabla wz 1921/1922, tzw Złota Szabla Pana Prezydenta wręczona w 1937 roku pierwszemu uczniowi szkoły podoficerskiej 21 pułku artylerii lekkiej  w Bielsku Białej, MWP w Warszawie

 

      Szabla oficerska honorowa, tzw. Złota Szabla Pana Prezydenta wz. 1921/1922, była wręczana przez Prezydenta RP w latach 1927-1938 prymusom podczas promocji w szkołach podchorążych. Ich rękojeści i pochwy były typowe dla szabel oficerskich, głownie zaś wyróżniały się charakterystycznym ornamentem umieszczonym na obu płazach, a składającym się z: państwowego orła, panopliów z mieczami, mieczy w wieńcach laurowych, Krzyża Virtuti Militari i godła państwowego w oplocie stylizowanego ornamentu roślinnego. W taki ornament wkomponowany był napis: "Pierwszemu Szkoły Podchorążych" (nazwa szkoły), "Ppor." (imię i nazwisko) - "Prezydent Rzeczypospolitej" - (data), a na grzbiecie u nasady znajdował się ryty napis: "rys. i traw." (stopień, imię i nazwisko, data).

Major Henryk Sucharski, po kapitulacji Westerplatte, opierający się o szablę kpt.Dąbrowskiego, którą pozwolono mu nosić. Szabla wz.1921.
Major Henryk Sucharski, po kapitulacji Westerplatte, opierający się o szablę kpt.Dąbrowskiego, którą pozwolono mu nosić. Szabla wz.1921.

 

Źródła

"Dzieje szabli w Polsce" Włodzimierz Kwaśniewicz wyd II,  Bellona 1999
"Korpus Ochrony Pogranicza 1924 - 1939" J.Prochowicz
"Na krawędzi ryzyka: Eksport polskiego sprzętu wojskowego w okresie międzywojennym" M.Deszczyński i W. Mazur

/PAVLO777/

Podziękowania dla /Tierce'a/