225 mm miotacz Livens'a

(Livens projector)



Znalazłeś błąd? 


Miotacz Livens'a.

Powstanie 

   Miotacz Livensa, była to prosta broń stromotorowa, służąca do wyrzucania na odległość dużych pojemników z palną cieczą lub środkami chemicznymi. Był to podstawowy środek służący do stawiania chmury gazu bojowego, który w czasie I wojny światowej znajdował się w arsenale brytyjskim.
    Przedmiotowy miotacz został skonstruowany przez kpt. Williama H. Livensa. Przed powstaniem tego miotacza broń chemiczną używano poprzez ustawienia butli gazowych na linii własnych okopów i otwierania ich, kiedy wiatr był korzystny i przenosił chmurę gazową nad linie wroga. Problemem oczywiście były zmiany wiatru, który mógł sprowadzić zagrożenie na stosującego broń gazową. Drugim sposobem były pociski gazowe używane w artylerii, którymi można było w miarę dokładnie trafić w linie przeciwnika. Problemem był jednak fakt, że trudno było uzyskać za ich pomocą gęstą chmurę gazową.


Sposób użycia gazu bojowego za pomocą butli odkręcanych przed własnymi liniami. Rok 1915.
   

    Pomysł na miotacz Livens’a zrodził się podczas bitwy nad Sommą. Kiedy kompania kpt. Livensa nie mogła przebić się przez linię dobrze okopanych Niemców, kapitan zastosował ok. 20 litrowy pojemnik z palną cieczą, który wyrzucony do okopu niemieckiego okazał się zabójczo skuteczny – znacznie bardziej niż skomplikowane miotacze płomieni. Livens zaczął więc rozważać, jak możnaby wyrzucać tak wielki pojemnik z palną substancją na większą odległość. W wyniku prac powstał więc duży i prosty moździerz, który wyrzucał ponad 11 litrowy zbiornik, który uderzając w ziemię zapalał się. Armia brytyjska zainteresowała się pomysłem.
   


Żołnierze brytyjscy ładujący pociski gazowe do miotaczy Livens'a.

    25 czerwca 1916 roku podczas bitwy nad Sommą, kompania kpt. Livensa użyła 80 miotaczy i z wielkim powodzeniem udało się unieszkodliwić niemieckie stanowiska karabinów maszynowych. Kolejne modyfikacje miotacza przyniosły zwiększenie jego zasięgu oraz rozszerzenie wachlarza ładunków także na zbiorniki z gazem bojowym, ładunki wybuchowe, ładunki z białym fosforem oraz nieszkodliwe ładunki pozorujące chmurę gazową. Pomimo, iż każdego miotacza można było użyć tylko raz w czasie bitwy, to była to broń bardzo skuteczna i bardzo tania, co pozwalało na użycie jej w dużych ilościach. Miotacze Livensa pozostawały w brytyjskim arsenale do wczesnych lat II wojny światowej. Łącznie wyprodukowano 140.000 miotaczy Livensa oraz 400.000 pocisków.

  

W Polsce   

    W roku 1921, w Wojsku Polskim, sformowano Batalion Chemiczny. Była to pierwsza jednostka obrony przeciwgazowej w Polsce. Batalion stacjonował w Warszawie, na terenie Kościuszkowskiego Obozu Szkolenia Saperów usytuowanego na Powązkach. Jego dowódcą był kpt. Ernest Szuppler.  Batalion został rozformowany 1 stycznia 1925 r., a na jego miejsce utworzono ćwiczebną kompanię chemiczną przy Szkole Gazowej.

    Wiadomo dziś, że kompania chemiczna prócz 12 moździerzy 81 mm, na swoim wyposażeniu posiadała 90 miotaczy Livensa oraz 180 pocisków do napełniania gazami bojowymi. Oznaczało to, że technicznie kompania była przygotowana do przeprowadzenia ataku gazowego. Wojsko Polskie posiadało bardzo ograniczoną ilość gazów bojowych, a doświadczenia wojny 1920 roku jako wojny manewrowej sprawiały, że rozwój broni chemicznej nie był postrzegany priorytetowo. Wyrzutniki Livensa pochodziły najprawdopodobniej z brytyjskiego lub amerykańskiego demobilu.

    Ćwiczebna kompania chemiczna istniała do 1937 roku. W roku 1937, w ramach modernizacji armii, rozpoczęto tworzenie plutonów obrony przeciwgazowej w pułkach piechoty i brygad kawalerii. Istniała także od 1919 roku Szkoła Obrony Przeciwgazowej w Warszawie, a on 1937 roku w Trauguttowie koło Brześcia n/Bugiem, gdzie utworzono Centrum Wyszkolenia Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej. W tych latach cały zapas wyrzutników Livensa miał znajdować się właśnie w CWOPiP.

    W skład CWOPiP wchodził Batalion Chemiczny, który także stacjonował w nowoczesnych koszarach w Trauguttowie. Batalion Chemiczny składał się z trzech kompanii, po 180 żołnierzy każda. Był w pełni zmotoryzowany, a na wyposażeniu znajdowały się samochody osobowe i ciężarówki Polski Fiat. Batalion nie posiadał broni maszynowej, ale uzbrojony był w moździerze 81 mm oraz, omawiane tu miotacze Livensa.
 


Bateria Miotaczy Livens'a.

Epizod wrześniowy

    1 września 1939 roku, z Batalionu Chemicznego zabrano cały sprzęt motorowy i przekazano go do innych jednostek. Batalion otrzymał zamiast tego zarekwirowane wozy chłopskiej. Wywołało to znaczny spadek morale batalionu. Brak środków transportu sprawił, że batalion musiał zostawić w koszarach większość miotaczy Livensa. Najprawdopodobniej zabrano ze sobą dwie baterie miotaczy, czyli łącznie 12 sztuk.

    3 września 1939 roku, batalion opuścił koszary w Trauguttowie i zajmował się zwalczaniem dywersji niemieckiej w rejonie Kobrynia. W dniach 14 – 15 września skierowano batalion do Kowla. Tam też stacjonował 17 września, w momencie agresji sowieckiej. Miotacze Livensa najprawdopodobniej zakopano po drodze, ze względu na problemy transportowe. Poza tym rozkaz użycia broni chemicznej mógł wydać jedynie Wódz Naczelny, a samo ustawienie miotaczy na pozycjach wymagało wkopania w ziemię i wykluczało jakąkolwiek manewrowość.

    Batalion Chemiczny brał udział w bitwie pod Husynnem 24 września 1939 roku, w której użył 36 moździerzy 81 mm. Brak pewnych przekazów, jakoby miały być tam użyte miotacze Livensa.


Eksplozja pocisków Livens'a.
   

Konstrukcja

    Miotacz Livens’a łączył w sobie zalety obu wcześniejszych sposobów stawiania chmur gazu bojowego, tj. butli gazowych oraz pocisków artyleryjskich. Stawiał chmurę gazu na dużej odległości, z dużą efektywnością

       Miotacz składał się z prostej metalowej rury z płytą oporową, wkopywanej w ziemię pod kątem 45 stopni. Na dnie rury umieszczano ładunek miotający, który służył do wystrzeliwania pocisku. Miotacze ustawiano w szeregach po kilkanaście sztuk. Odpalanie odbywało się elektrycznie.


Schemat budowy miotacza Livens'a.

   

Podstawowe dane

Kaliber – 225 mm
Zasięg – 1500 - 3000 m 
Masa ładunku – 14 kg
Wymiary – ponad 50 cm
Kąt nachylenia – stały 45o


Źródła

Z.Moszumański "Centra wyszkolenia obrony przeciwlotniczej (1921-1939)"
R. Szawałowski "Wojna Polsko-Sowiecka 1939" tom I
www.wikipedia.com
http://www.wereldoorlog1418.nl
 


/PATHE/