152,4 mm haubica polowa wz.1909
(152-мм гаубица обр. 1909)(Brak zdjęć użycia w WP)
Carska haubica 152,4 mm wz.1909.
Powstanie
Na początku XX wieku, armia rosyjska podjęła prace mające na celu modernizację posiadanego sprzętu artyleryjskiego. W tamach tych starań modernizacyjnych powstało kilka wyjątkowych konstrukcji artyleryjskich.
9 marca 1909 roku, Komitet Artylerii rozpatrzył wyniki testów przeprowadzonych na haubicach produkcji Krupp, Erhard, Schneider, Skoda i Bofors. Testy prowadzone były m.in. na głównej strzelnicy artyleryjskiej oraz w Szkole Podchorążych Artylerii. W wyniku testów uznano haubicę Skody i Boforsa za niewystarczające wobec wymagań postawionych przez Rosjan. Do drugiego etapu prób przeszły pozostałe haubice, a ostateczny wybór padł na haubicę firmy Schneider.
Wybór konstrukcji Schneider był podyktowany m.in. względami ekonomicznymi, gdyż haubica była w stanie strzelać amunicją 152 mm wz. 1877. Ich produkcję podjęly Zakłaty Putiłowskie. Pierwsze zamówienie zostało złożone 30 września 1909 i opiewało na 122 haubice. Pierwszą sztukę oddano w 1910 roku, a całość zamówienia ukończono do 1913 roku.
W roku 1912 zamówiono 154 haubice 1909 dla piechoty. Realizacja tego zamówienia została ukoczona już w 1914 roku. Trzecie zamówienie na 90 sztuk złożono w 1914 roku. Do w listopada 1917 roku fabrykę opuściło 56 haubic, do 20 lutego 1919 łącznie 94 haubice (4 dodatkowe zamówiono po drodze). Czwarte zamówienie złożono w 1916 roku, czyli już w ogniu walk I wojny światowej. Opiewało ono na 200 haubic.
Warto wspomnieć, że w 1914 roku, w czasie realizacji zamówienia wojsk lądowych, 89 haubic zamówiło Dowództwo Floty, na potrzeby fortecy Piotra Wielkiego. Do 24 grudnia 1916, wyprodukowano 14 haubic w wersji "morskiej". Nie są znane kompletne listy zamówień, jednak źródła rosyjskie opiewają łączną produkcję na 1020 sztuk z Zakładów Putiłowskich oraz 80 z Zakładów w Permie.
Do roku 1914, 152 mm haubice 1909 stosowane były prawie wyłącznie w fortyfikacjach stałych. Na początku 1915 roku w służbie fortyfikacji znajdowały się 164 haubice. W czasie wojny haubic zaczęto używać także w ciężkiej artylerii. W roku 1914 artyeria ciężka posiadała jedynie 8 haubic omawianego wzoru, a w 1915 roku już 140 sztuk. Do 1917 carska armia nie używała praktycznie haubic 1909 w fortyfikacjach.
Radziecka haubica 152,4 mm model 1909/30 w roku 1941, jeszcze na kołach drewnianych, w czasie walk z Niemcami.
Armia Czerwona w latach 20-tych prowadziła prace nad modyfikacją haubicy 1909. Celem modernizacji było zwiększenie zasięgu i kąta strzału. Pod koniec lat 20-tych przeprowadzono testy poligonowe z modyfikacjami, które wykazały że zwiększenie prędkości początkowej pocisku z 381 m/s do 410 m/s nie było możliwe, ze względu na deformacje lufy. Prędkość początkową zwiększono więc do 395 m/s. Na przełomie lat 1930-31 w Zakładach w Permie powstała zmodernizowana haubica 152,4 mm 1909/30. W 1931 roku zmodernizowany sprzęt wprowadzono na wyposażenie Armii Czerwonej. Modernizację haubic prowadzono także w Kijowie. W roku 1937 rozpoczęła się wymiana kół drewnianych na metalowe koła z oponami. W roku 1936, Armia Czerwona posiadała 1120 haubic 1909/30. W czasie ataku niemieckiego na ZSRR, 22 czerwca 1941 r., ACz posiadała 2611 haubic omawianego wzoru, co stanowiło wyposażenie artylerii armijnej i korpuśnej.
Haubice model 1909 używane były m.in. przez armię fińską i rumuńską.
W Polsce
Mało dziś wiemy o historii haubic 152,4 mm wz.1909 w Wojsku Polskim.
Warto wspomnieć, że haubice tego typu znajdowały się na wyposażeniu
formacji artylerii ciężkiej I Korpusu Polskiego w Rosji. Ze względu na
nietypowy kaliber, haubice wz.1909 nie były nigdy popularnym sprzętem w
Polsce. Część armat została zdobyta na Armii Czerwonej w latach 1919 -
20. Nie znamy dziś dokładnej liczby posiadanego sprzętu. Haubic tego
wzoru używały jednostki artylerii ciężkiej, krótko po odzyskaniu
niepodległości. Dla przykładu 4 bateria II dywizjonu Wielkopolskiego
Pułku Artylerii Ciężkiej używała haubic wz.1909 w roku 1919.
Co ciekawe, pomimo iż haubice wz.1909
nie były już w latach 20-tych ani w 30-tych sprzętem etatowym, a
najwyżej rezerwowym, to w ramach wymiany sprzętu z Jugosławią w latach
1932-33 do Polski przywieziono m.in. części do haubic wz.1909.
Konstrukcja
Haubica 152,4 mm wz.1909 miała lufę stalową. Zamek śrubowo - zawiasowy. Oporopowrotnik hydrauliczno - pneumatyczny umieszczony pod lufą. Łoże dolne jednoogonowe, skrzynkowe. Koła drewniane ze stalową obręczą dostosowane do trakcji konnej do 8 km/h.
Podstawowe dane
Długość
lufy: 2160 mm
Masa marszowa: 4100 kg
Masa na stanowisku: 2725 kg
Kąt podniesienia: 0; +41o
Szybkostrzelność: 5-6 strz/min
Donośność: 9850 m
Prędkość początkowa: 381 m/s
Źródła
"Artyleria polska 1914 - 1939" R. Łoś"Broń strzelecka Wojska Polskiego 1918-39" A.Konstankiewicz
http://ww1.milua.org/