Powstanie

Firma Citroen założona została przez francuskiego Żyda, Andre’a Citroen’a, urodzonego w 1878 roku. Jego rodzina wcześniej nazywała się Lomoenman. Jego matka była polską żydówką, którą ojciec poznał w Warszawie.  Andre ukończył  inżynierię na École polytechnique w 1900 roku, mając 22 lata. Z powodu trudnej sytuacji finansowej rodziny, zaciągnął się do armii francuskiej, w której służył 4 lata w wojskach inżynieryjnych.  Jako oficer odwiedził Łódź (była to jego druga podróż do Polski). Tam zapoznał się z technologią kół zębatych o daszkowym uzębieniu. W Polsce używano ich w maszynach napędzanych siłą wody. Ponieważ koła te miały dużą wytrzymałość, Andre postanowił zastosować w nich stal. Koła były jednak opatentowane. Do dziś nie wiadomo od kogo zakupił on prawa patentowe. Dużo wskazuje na to, że patenty sprzedali mu krewni matki z Głowna.

W 1904 roku Andre opuścił armię, zbudował i opatentował stalowe koła z podwójnym uzębieniem daszkowym. Założył tez małą firmę Engrenages Citroën. Jako ciekawostkę należy wskazać, że wtedy Adre zaprojektował logo w postaci szewronów, które przedstawiają kształt zębatek z kół. Wkrótce powstała nowa firma 'Hinstin Freres Citroen & Cie'.  Firma produkowała przekładnie, użyte m.in. na Titanicu. Wkrótce Citroen przejął czasowo w zarząd fabrykę samochodów Mors. Do końca 1909 roku fabryka samochodów produkowała 2 tys. aut rocznie.  

Produkcja Citroen-Kegresse

Gdy wybuchła I wojna światowa, w 1914 Citroen wrócił do armii w stopniu kapitana. Po wojnie postanowił zainwestować w produkcję aut.  W  1919 roku powstał Citroen Typ A.  W 1921 powstał Citroen B. W tym samym czasie, wraz z Francuzem Adolfem Kregresse powstało półgąsienicowe podwozie systemu Kegresse o gumowej gąsienicy. Był on idealny dla armii, gdyż pozwalał na poruszanie się w trudnym terenie. Napęd ten był lekki i łatwy w obsłudze. Pojazd oryginalnie został stworzony w 1909 roku dla Cara Rosji, u którego Kegresse służył jako kierownik techniczny od 1906 roku. Pierwsze modele wykorzystywały podwozia Packard i Rolls-Royce.  Powstał także samochód pancerny Austin, a w 1915 roku specjalne karetki wojskowe.  W czasie Rewolucji 1917 roku, Kegresse wyjechał z kraju, do rodzinnej Francji, gdzie dalej współpracował z Austinem. Prawa do produkcji półgąsienicowego samochodu zakupił Citroen.

"Czarna Wyprawa" 1925
 

W Polsce

    Na początku lat 20-tych, przeprowadzono w Polsce próby z półgąsienicowymi samochodami Citroena. W ich wyniku, w roku 1923 złożono we Francji zamówienie na pewną liczbę pojazdów, a w latach 1924-25 zakupiono kolejne 108 podwozi Citroen-Kegresse B2 10CV z mechanizmem gąsienicowym Kegresse P4T. Łącznie pozyskano w tych latach 135 podwozi, z czego 90 sztuk zużyto do budowy samochodów pancernych wz.28, a resztę albo karosowano, albo ogólnie pozostała niezabudowana.  Wiadomo także, że Wojsko Polskie zakupiło pewną liczbę już gotowych ciągników na potrzeby obsługi reflektorów przeciwlotniczych.

Citroen-Kegresse P.17 w czasie prób poligonowych w Polsce, przed zakupem we Francji.

    W roku 1931, Wojsko Polskie, za pieniądze z francuskiej pożyczki, zakupiło kolejną partię 94 samochodów w wersjach C6 P14, C4 P17, C6 P19.Łącznie było to 54 samochody półgąsienicowe w różnych wersjach dla artylerii motorowej oraz 40 samochodów dla wojsk elektrotechnicznych. Francuska firma zobowiązała się je dostarczyć do grudnia 1933 roku, w wersjach ciągników artyleryjskich, samochodów osobowych i samochodów łączności. Były to nowsze konstrukcje Kegresse'a, powstałe przy współpracy inż. M. Hinstine'a, różniące się znacznie konstrukcją zawieszenia od wcześniejszych modeli.

    Samochody półgąsienicowe przekazano do 1 pułku artylerii motorowej w Stryju. Tam też używano ciągników artyleryjskich P.17 do trakcji armat wz.97. Samochodów P.14 używano do trakcji haubic wz.78/09/31 oraz wz.17 firmy Schneider. Używane były też P.17 jako samochody łączności. Nie używano ich do ciągu haubic 100 mm wz.14/19P. Wiadomo, że w 1936 pułk posiadał na stanie 10 ciągników P.14, 18 ciągników P.17, 18 pojazdów telefonicznych P.17,  4 osobowe P.17 i 7 typu P.19.

    Ciągniki Citroen – Kegresse zaczęto wycofywać już w 1936 roku, na korzyść polskich ciągników C4P oraz samochodów PF. Wiadomo jednak, że 1 pamot wyruszył do walki w 1939 z 38 sztukami pojazdów tego typu.

    Pojazdy te posiadał też Batalion Elektrotechniczny. Służyły  do ciągu reflektorów przeciwlotniczych i agregatów prądotwórczych. W 1939 jednostka zmobilizowała trzy kompanie reflektorów plot dla Dowództwa Obrony Warszawy. Ciągniki Citroën-Kegresse P17 używane były w kompaniach 11. i 17. Samodzielną zmotoryzowaną kompanię reflektorów przeciwlotniczych miała też Gdynia. Tam też znalazły się Citroën-Kegresse P17. Przed rozpoczęciem walk w 1939 przekazano je morskiemu dywizjonowi artylerii lekkiej, jako ciągniki artyleryjskie. Dywizjon ten tuż przed wybuchem wojny otrzymał pewną ilość dział 75mm z magazynów Flotylii Pińskiej, pozbawionych przodków, jaszczy i środków ciągu. Uczestniczył on w walkach w obronie Wybrzeża.

Citroen-Kegresse B2 w wersji ciężarowej.

    Zakupiono także Citroën-Kegresse B2 sprowadzone w formie samych podwozi, jak już wspomniano wyżej. Oblicza się, że było to co najmniej 134 sztuki. Pozostałe po budowie samochodów pancernych wz.28 podwozia zatrzymane były w rezerwie mobilizacyjnej, do ewentualnego późniejszego wykorzystania. Nie wiadomo, czy zostały w końcu karosowane - w 1936 roku wojsko miało 40 podwozi tego typu. Jeszcze w 1937 roku wykazywano je w nadwyżkach batalionów pancernych.
    W jednostkach broni pancernych używano w latach dwudziestych i wczesnych trzydziestych pewnej liczby terenowych samochodów osobowych Citroën-Kegresse B2, głównie jako pojazdów sztabowych. Używano tam też samochodów z nadwoziem ciężarowym. Samochody tego typu wycofano z jednostek pancernych pod koniec lat trzydziestych, zastępując polskimi ciężarówkami i samochodami terenowymi "Łazik" (PF-508/III i PF-518). Brak wiadomości o ich ewentualnym dalszym użyciu, chociaż większość samochodów tego typu zapewne dotrwała do 1939 roku. Użytkownikiem wersji specjalnych samochodów B2 był Batalion Elektrotechniczny w Nowym Dworze Mazowieckim

Brześć n/Bugiem. Citroen-Kegresse B2 w wesji sztabowej. Za nim samochód pancerny wz.28.

    Wojsko Polskie posiadało kilka wersji samochodów półgąsienicowych:

1/ Citroen-Kegresse B2 10CV – Wojsko Polskie posiadało głównie wersję osobowego samochodu terenowego z 4-osobowym odkrytym nadwoziem typu torpedo, z rozkładanym brezentowym dachem. Prócz tego używano tego pojazdu z nadwoziem ciężarowym z otwartą kabiną kierowy, drewnianą skrzynią. Nie wiadomo, czy nadwozie było budowane w Polsce. Istniały też wersje tzw. specjalne, czyli ciągniki do reflektorów przeciwlotniczych i agregatów. Samochody miały wysokie nadwozia z zamkniętą kabiną, z zakrytym przedziałem transportowym. Wiadomo, że co najmniej dwa pojazdy były podwoziem do wyciągarki balonowej. W jednym egzemplarzu istniał zbudowany w Polsce prototyp samochodu z radiostacją, z zamkniętym wysokim furgonowym nadwoziem. Nie wszystkie podwozia zagospodarowano.

Ciągnik P.14

Ciągnik P.14, ciągnący haubicę 120 mm. Zdjęcie z kolekcji A.Jońcy.

3/ Citroen – Kegresse B2 P17 – jego podstawowa wersja to ciągnik do dział 75 mm. Za odkrytą kabiną kierowcy umieszczona była poprzecznie szeroka zamknięta skrzynia, a za nią platforma ładunkowa, na której znajdowały się dwie ławki wzdłuż burt - każda dla trzech żołnierzy. WP używało go także jako samochodu patrolu telefonicznego. Miał on podobne nadwozie do ciągnika, z miejscami dla obsady za kabiną kierowcy, lecz w tylnej części skrzyni ładunkowej znajdował się osprzęt telefoniczny: bębny z kablem, wysięgniki do kładzenia kabla itp. Samochody te służyły do rozwijania i utrzymywania kablowej łączności telefonicznej w artylerii motorowej. Inną wersją była wersja ze skrzynią ładunkową za kabiną, używana do holowania reflektorów plot. (samochody te na skrzyni miały bęben z kablem). Przypuszczalnie część ciągników i samochodów telefonicznych była przebudowana do takiego wariantu. Podobne były również pojazdy używane w patrolach reperacyjnych.  Używana też była wersja osobowego samochodu terenowego C-K P17.

Citroen - Kegresse P.19 dla Wojska Polskiego.

4/ Citroen – Kegresse B2 P19 – Wojsko Polskie używało go w wersji osobowego samochodu z 6-cio osobowym nadwoziem odkrytym. 

Ciągnik P.19