Ciągnik artyleryjski C4P

(C4P)

Znalazłeś błąd? 


C4P w wersji dla artylerii ciężkiej we wrześniu 1939 r., pod Zamościem. Pojazd prawdopodobnie należał do do 6 DAM. Dobrze widoczny układ trójbarwnego kamuflażu.


Powstanie  

    Lata międzywojenne były to lata wielkiej popularności samochodów na podwoziu półgąsienicowym, którego pierwszym, poważnym i sprawnym modelem było podwozie Citroen – Kegresse. Podwozia tego typu pozwalały na uzyskanie wysokiej mobilności w terenie, przy niższych kosztach budowy pojazdu, w stosunku do pełnego podwozia gąsienicowego.
    Wojsko Polskie używało dużej ilości transporterów półgąsienicowych, wspomnianej już marki Citroen-Kegresse. W latach 30-tych powstała pochodna wersja 2,5-tonowego samochodu ciężarowego Polski Fiat 621L produkowanego na włoskiej licencji, tj. półgąsienicowy samochód wz.34. Pochodną wersją samochodu kołowo-gąsienicowego wz.34 był ciągnik artyleryjski C4P.
    Samochód wz.34 powstał w roku 1934, w Biurze Technicznym Broni Pancernych w Warszawie. Ciągnik spełniał podstawowe założenie produkcji wojskowej – uniwersalizacja części. Duża liczba części pasowała zarówno do samochodu ciężarowego, jak i ciągnika C4P. Oczywiście konstrukcja wz.34 została wzmocniona, w stosunku do samochodu Polski Fiat 621L (np. wz.34 wykorzystywał skróconą i wzmocnioną ramę, kabinę i silnik z PF 621L). Przednią oś wzmocniono oraz dodano terenowy reduktor i zmodyfikowano przełożenia skrzyni biegów. Tylną oś zastąpiono mechanizmem gąsienicowym wzorowanym na mechanizmie Citroen – Kegresse i na zawieszeniu czołgu Vickers E.
    Seria próbna ciągników powstała w 1935 roku, a produkcję samochodu półgąsienicowego wz.34 rozpoczęto na początku 1936 r. Już po rozpoczęciu produkcji w PZInż, jego udoskonalaniem zajmowało się Biuro Studiów PZInż. Łącznie wyprodukowano ok. 400 sztuk samochodów wz.34, w kilku wersjach,  w tej liczbie znalazło się 80 ciągników C4P.
    Ciągnik C4P należy ocenić jako konstrukcję udaną, choć ze względu na słaby silnik i duże zużycie paliwa był to pojazd mało ekonomiczny. Cena produkcyjna ciągnika wynosiła około 15.000 zł.
    Ciągnik C4P występował w różnych wersjach, które do dziś nie zostały dokładnie opisane w polskiej historiografii. Poniżej wymieniono wersje ustalone w oparciu o materiały wizualne. Poniższe wersje spisane, zgodnie z analizą autora zaprzyjaźnionej strony http://derela.republika.pl.

Wersje C4P

    Modyfikacja samochodu wz.34, w postaci ciągnika artyleryjskiego C4P to najlepiej znana wersja tego pojazdu. Jak już wspomniano powstało co najmniej 80 ciągników tego typu, z czego 15 stanowiło przebudowane samochody wz.34.  Sam ciągnik występował w co najmniej 4 odmianach, tj. w 3 wersjach dla artylerii polowej oraz 1 dla artylerii przeciwlotniczej.
  • Ciągnik C4P dla artylerii polowej wersja I – pojazd pochodził z wczesnej produkcji. Charakteryzowała go odkryta kabina kierowcy. Prawdopodobnie posiadał on krótką skrzynię, na której znajdowały się poprzeczna ławka dla 4 żołnierzy obsługi. Obsługa siedziała tyłem do kierunku jazdy. Nad kabiną kierowcy rozpięta była brezentowa płachta.Obok standardowego haka pojazdy te miały zaczep zbliżony do siodłowego. C4P w omawianej wersji stosowany miał być do ciągu armat 105 i 120 mm.

Ciągnik C4P we wczesnej wersji, z odkrytą kabiną kierowcy.

  • Ciągnik C4P dla artylerii polowej wersja II – pojazdy te pochodziły z produkcji późnej. Charakteryzowały się zamkniętą, drewniano – stalową kabiną kierowcy, bardziej przypominającą kabinę PF 621 L. Jedną z rzucających się w oczy różnic był nowy wahacz zawieszenia. Dodatkowo pojazd posiadał koło zapasowe montowane po lewej stronie maski silnika. Wersja ta występowała ze skrzynią krótką (artyleria ciężka) i długą (artyleria lekka). Ciągniki z krótką skrzynią miały za kabiną kierowcy poprzeczną ławkę i zaczep siodłowy, podobnie jak ciągniki wczesnej produkcji. Nad skrzynią można było rozpiąć brezentowy dach. W ciągnikach dla artylerii lekkiej, za kabiną znajdowała się dłuższa skrzynia ładunkowa z dwoma ławkami wzdłuż burt - każda dla trzech żołnierzy. Siódmy żołnierz mógł siedzieć między ławkami, tyłem do kierunku jazdy. Pod ławkami, zwłaszcza z tyłu ciągnika, znajdowały się pojemniki na wyposażenie. Ciągniki w tej wersji służyły do ciągnięcia dział 75mm i 100mm z jaszczami.

Ciągnik C4P w wersji dla artylerii ciężkiej, czyli pojazd z zabudowaną kabiną kierowcy pochodzący z późnej serii produkcyjnej, z krótką skrzynią.




Ciągnik C4P w wersji dla artylerii lekkiej, w późnej wersji produkcyjnej, holujący armatę 75 mm wz.97 z przodkiem. Pojazd służył w 1 baterii 1 Pułku Artylerii Motorowej w Stryju.
    Warto wspomnieć, iż wszystkie wersje ciągników, w tym wczesne, miały taką samą krótką ramę podwozia.
  • Ciągnik C4P dla artylerii przeciwlotniczej – pojazd miał kabinę odkrytą oraz długą skrzynię. Za siedzeniami przednimi umieszczono dwie ławki, wzdłuż burt, dla 2 żołnierzy każda. Pomiędzy ławkami, znajdowało się siedzenie dla kolejnego żołnierza. Ciągnik, z tyłu, posiadał przedział transportowy z dachem brezentowym, który rozciągać można było nad przedziałem załogi. Po bokach maski silnika, znajdowały się dwa koła zapasowe. Ciągniki C4P w tej odmianie miały holować armaty p-lot 75 mm wz.36 ST oraz przyczepy amunicyjne. Na ciągniku przewożono 8 skrzyń nabojowych po 4 naboje oraz 3 skrzynie z zapalnikami (ciągniki przyczep amunicyjnych) lub 2 skrzynie z zapalnikami (po 32 w każdej) i 1 skrzynię z przyborami (ciągniki dział). Na przyczepie mieściły się 34 skrzynie z nabojami.

Ciągnik C4P w wersji dla artylerii przeciwlotniczej.


C4P w jednostkach

    Ciągniki C4P rozpoczęły służbę w roku 1935. W roku 1936 zastąpiono nimi większość samochodów półgąsienicowych Citroen-Kegresse P14 i P17 w 1. Pułku Artylerii Motorowej w Stryju. W jednostce tej C4P wykorzystywano do holu armat 75 mm i haubic 100 mm.
    Ciągniki C4P znalazły się także w liczbie co najmniej 18 sztuk w 1 pułku artylerii przeciwlotniczej, gdzie holowały nowoczesne armaty 75 mm wz.36St i ich przyczep. Ciągniki C4P znalazły się także w Batalionie Elektrotechnicznym, gdzie holowały nasłuchowniki Goertza, agregaty prądotwórcze i reflektory przeciwlotnicze.
    Zgodnie ze spisem z roku 1937, podającym etaty ćwiczebne 10 Brygady Kawalerii, ciągniki C4P znalazły się także w tej jednostce. 18 sztuk znalazło się w dywizjonie artylerii lekkiej, gdzie używano ich do holowania armat i haubic. 


Ciągnik C4P, z nową kabiną, holujący haubicę.


Epizod wrześniowy

    W roku 1939, mobilizujący dywizjony artylerii motorowej 1 PAM, wystawił 16 dywizjon artylerii motorowej, który zaopatrzony był w ciągniki C4P w liczbie 18 sztuk, co potwierdza m.in. zdjęcie z 17 września 1939, wykonane pod Zboiskami. Ciągniki, w wersji z krótką skrzynią, znalazły się także w 6 Dywizjonie Artylerii Motorowej w Armii "Łódź". 


17 września 1939 r. Ciągniki C4P z 10 Brygady Kawalerii pod Zboiskami.

     Ciągniki C4P, które do wybuchu wojny służyły w 1 pułku artylerii przeciwlotniczej, w ramach mobilizacji, znalazły się w 11 Dywizjonie Artylerii Przeciwlotniczej. Jednostka ta, 19 września, wraz z ciągnikami C4P przekroczyła granicę z Węgrami, gdzie została internowana.
      Ciągniki z Batalionu Elektrotechnicznego znalazły się w mobilizowanej 14 Kompanii Reflektorów Przeciwlotniczych w liczbie 28 sztuk oraz 4 samochodów wz.34. Możliwe, że pojedyncze sztuki znalazły się także w 11 i 17 kompanii reflektorów.

Uszkodzony ciągnik C4P w wersji II dla artylerii ciężkiej we wrześniu 1939 r.
      
       

Malowanie

    Ciągniki C4P malowane były w standardowy kamuflaż trójbarwny, albo całość pojazdu w kolorze brązowozielonym.


Konstrukcja

     Ciągnik C4P stanowił wersję konstrukcyjną samochodu półgąsienicowego wz.34, a ten oparty był na konstrukcji ciężarówki Polski FIAT 621L. Niektóre podzespoły były zmodyfikowne, m.in oś przednia i skrzynia biegów, z dodanym reduktorem. Nadwozie ciągnika o konstrukcji stalowej lub drewniano-stalowej (w przypadku skrzyni ładunkowej), spoczywało na ramie prostokątnej, skróconej i wzmocnionej w stosunku do ciężarówki. Przednia oś zawieszona była na resorach półeliptycznych z amortyzatorami hydraulicznymi.


Ciągnik C4P w wersji dla artylerii ciężkiej widziany od tyłu. Widoczny masywny mechanizm holowniczy dla holu armat ciężkich.

    Zawieszenie tylne ciągnika - mechanizm gąsienicowy, z wahaczowo-rolkowym systemem prowadzenia gąsienic. Napęd przenoszony przez tylny most na sztywno zawieszone koła zębate. Dwukołowy wózek jezdny zawieszony był na wahaczu dźwigniowym, osadzonym na osi, resorowanej resorami półeliptycznymi. Na tylnym końcu wahacza zamocowane było jezdne koło napinające. Wcześniejsze i późniejsze pojazdy różniły się kształtem wahacza. Na górze wahacza była rolka podtrzymująca gąsienicę. Nowoczesne gąsienice bezsworzniowe szerokości 300mm były konstrukcji gumowo-stalowej (patent inż. L. Białkowskiego).
    Silnik: gaźnikowy FIAT-122B (PZInż. 367): 6-cylindrowy, rzędowy, 4-suwowy, moc - 46 KM (34 kW) przy 2600 obr/min, poj. 2952 cm³, chłodzony cieczą, umieszczony z przodu, napędzający gąsienice. W 1936 roku inż. A. Rummel opracował wzmocniony silnik o mocy 63 KM (46,4 kW) i takiej samej pojemności - ale zamontowano go prawdopodobnie tylko w pięciu prototypach - może także w niewielu pojazdach ostatniej produkcji. Skrzynia biegów miała 4 przełożenia do przodu i 1 do tyłu, oraz reduktor terenowy. Hamulce bębnowe na koła osi przedniej i koła napędowe gąsienic.

 

Podstawowe dane

Masa: ok. 3000 kg
Ładowność: 1,5 - 1,7 ton
Długość: 4,7 m
Długość ramy krótkiej: 4,54 m
Długość ramy średniej: 4,84 m
Długość ramy długiej: 5,25 m
Szerokość: 1,9 m
Wysokość (wersja z zamkniętą kabiną): 2,35 m
Rozstaw kół/ środków gąsienic: 1,47 m / 1,48 m
Prześwit: 0,25 m
Maksymalna prędkość po drodze: 30-35 km/h
Zasięg po drodze: do 250 km
Głębokość brodu: 0,5 m
Pokonywanie wniesień: 20%
Nacisk jednostkowy: 0,80 kg/cm3 (0,78 MPa)
Szerokość pokonywanych rowów: 1 m
Zużycie paliwa po szosie: 60 l/ 100 km
Zużycie paliwa w terenie: 120 l/100 km

Źródła

  • A. Jońca, R. Szubański, J. Tarczyński,  "Wrzesień 1939 - Pojazdy Wojska Polskiego", Warszawa 1990
  •  J. Majka "Brygada Motorowa Płk Maczka", Rzeszów 2004
  • A. Rummel - Polskie konstrukcje i licencje motoryzacyjne w latach 1922 - 1980



/PATHE/