100 mm armata morska Canet wz.1891 

(Cannone de 100 mm Modele 1981)
(Nazwa potoczna "Canet")



Znalazłeś błąd? 


Armata 100 mm Canet po ustaniu walk w 1939 r. W tle widać port w Gdynii. Po lewej stronie widać wejście do podziemnego schronu.

Powstanie  

    Armaty morskie Canet opracowano we francuskich zakładach Schneider et Cie. Produkcja dział tego typu rozpoczęła się w roku 1889. Na bazie armat Modele 1889 opracowano armaty Modele 1891, Modele 1895 i Modele 1897. Używała ich francuska oraz rosyjska marynarka wojenna.
        

W Polsce     

      W marcu 1924 roku, w ramach pożyczki francuskiej, przeznaczonej na zakup sprzętu wojskowego dla Wojska Polskiego (Francja kredytowała wyłącznie zakupy dokonane w ramach jej rodzimego przemysłu), Polska zakupiła dwie morskie armaty 100 mm wz.1891, pochodzące najpewniej z francuskiego demobilu.  
        Po dostarczeniu armat do kraju, zostały one w 1925 r. zamontowane na kanonierkach ORP „Generał Haller” i ORP „Komendant Piłsudski”, w części dziobowej. Szybko jednak uznano armaty Canet za zbyt ciężkie i zastąpiono je armatami 75 mm wz.97 na morskich podstawach.
        W roku 1931, na Kępie Oksywskiej zamontowano tzw. baterię nadbrzeżną „Canet”, w skład której wchodziły dwie armaty Canet 100 mm wz.1891. Armaty te zamontowano na podstawach stałych. Baterię zamontowano, w rejonie portu wojennego na Oksywiu i portu wojennego w Gdyni.  Ze względu na przesunięcie funduszy na ten cel, do 1932 roku opóźniły się prace przy ustawianiu baterii czterech dział 105 mm Schneider. Projekt ustawienia i ufortyfikowania armat Canet wykonał kpt. saperów Mieczysław Kruszewski.
            Zgodnie z zarządzeniem Ministra Spraw Wojskowych z dnia 25 czerwca 1935 roku, bateria „Canet”, wraz z trzema pozostałymi bateriami oksywskimi, weszła w skład Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej, w sile 349 żołnierzy. Sama bateria otrzymała oznaczenie 13 bateria Canet”. Organizacyjnie podlegała ona 1 Morskiemu Dyonowi Artylerii Przeciwlotniczej w Gdyni, a pod względem szkolenia dowódcy Dywizjonu Artylerii Nadbrzeżnej. Po reorganizacji artylerii helskiej, używano wyłącznie „bateria Canet”, już bez numeru.


Armata Canet po ustaniu walk w 1939 r.


            Zadaniem dział Canet była obrona portu w Gdyni. Były to działa przestarzałe, jednak ze względu na brak jakichkolwiek stałych punktów obrony oraz ze względu na fakt, iż Gdynia była portem młodym (większość wielkich portów posiadała umocnienia stałe z poprzednich wieków, które mogły stanowić podstawę obrony), armaty te były niezbędne. Zaletą baterii było jej położenie, gdyż bateria górowała nad portem i mogła skutecznie razić jednostki zagrażające Gdyni i głównej bazie polskiej Marynarki Wojennej. Kępa Oksywska była odsłoniętym płaskowyżem o powierzchni około 40 km2, który choć górował nad okolicą, to nie posiadał naturalnej osłony przed obserwacją i bombardowaniem.

Niemcy przy armacie Canet we wrześniu 1939 r.

Epizod wrześniowy

    We wrześniu 1939 r. baterią dwóch armat Canet dowodził kpt. art. Antoni Ratajczyk. Jego zastępcą był chor. mar. Stanisław Brychcy. 1 września, w wyniku nalotu Luftwaffe, zniszczeniu uległo jedno działo. Odłamek bomby lotniczej przebił lufę armaty. Armatę tą pokazywano później Adolfowi Hitlerowi i Goeringowi. Druga armata w ramach obrony Gdyni, wystrzeliła przeszło 100 pocisków.          Ostrzał armaty Canet uniemożliwiał niemieckim trałowcom wytrasowanie polskich zapór minowych, gdyż zmuszone były prowadzić z armatą wymianę ognia. Rankiem 19 września, trałowce niemieckie podjęły ostrzał Kępy Oksywskiej, na co odpowiedziała załoga „baterii Canet”. Po włączeniu się do walki „Baterii Laskowskiego” z Helu, uszkodzeniu uległ niemiecki trałowiec „Nautilius”, a zespół wycofał się z walki.
    Załoga armaty prowadziła ostrzał, aż do wyczerpania amunicji w dniu 19 września 1939 r.



Armata Canet 100 mm z Kępy Okrywskiej sfotografowana przez Niemców. Najprawdopodobniej jest to armata, która uległa uszkodzeniu 1 września 1939 r.


Konstrukcja

    Armata 100 mm Canet była armatą na podstawie stałej, mocowanej śrubami.  Wykorzystywała zamek śrubowy systemu Canet. Nad lufą umieszczony opornik hydrauliczny, ze sprężynowym powrotnikiem.   


   

Podstawowe dane

Kaliber: 100 mm
Masa lufy z zamkiem: 1700 kg
Masa podstawy: 3500 kg
Masa całego zestawu: 5200 kg
Długość lufy z zamkiem: 4646 mm
Długość odrzutu: 270 mm
Szybkostrzelność: 10 strz. / min.

AMUNICJA:
Masa naboju: 24 kg
Masa pocisku: 13,5 kg
Długość pocisku: 420,2 mm
Długość łuski: 869 mm
Średnica dna: 123 mm
Prędkość wylotowa: 720 m/s
Donośność: 9500 mm


Źródła

A.Konstankiewicz "Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego 1914 - 39"
Z.Waśko, R.Witkowski, "Formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki okrętów i oddziałów lądowych, Marynarki Wojennej", seria "Wojsko Polskie" Warszawa 1976 r.
J.W. Dyskant "Polska Marynarka Wojenna w 1939 roku" Gdańsk 2000
http://www.dws-xip.pl
 www.odkrywca.pl
www.landships.freeservers.com 


/PATHE/