Przezbrojenie wojsk w karabinki samoczynnej na naboje o mocy pośredniej spowodowało, że dotychczasowe znaczenie i waga klasycznych pistoletów maszynowych znacznie zmalała. W obliczu procesu technicyzacji sił zbrojnych zapoczątkowanego w latach pięćdziesiątych, narodziła się potrzeba wyposażenia pewnej liczby żołnierzy w broń o stosunkowo niewielkich gabarytach, lecz przy zachowaniu skuteczności dotychczas wykorzystywanych pm. Także Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zgłaszało potrzebę posiadania lekkiego pistoletu maszynowego niezbędnego dla służb specjalnych. Wobec braku konstrukcji krajowej MSW zakupiło w b. Czechosłowacji niewielką liczbę pm wz. 26, które znalazły się m.in. w wyposażeniu Biura Ochrony Rządu. Dodatkowym czynnikiem stymulującym podjęcie prac nad nowym pistoletem maszynowym były zapoczątkowane prace nad pistoletami wojskowymi przystosowanymi do 9 mm naboju Makarowa. 

7.62 mm czeski pistolet maszynowy wz. 26

Projekt wstępny małogabarytowego pistoletu maszynowego został opracowany w Zakładzie Technologii Ogólnej Politechniki Warszawskiej przez prof. Piotra Wilniewczyca, przy współpracy prof. mgr. inż. Mariana Wakalskiego, mgr. inż. Grzegorza Czubaka i mgr. inż. Tadeusza Bednarskiego. Studium techniczne projektu zawierało analizę parametrów istniejących pm tej klasy, jak również opis tendencji rozwojowych dla tego rodzaju broni na świecie. W wyniku prac konstrukcyjnych powstał pistolet o wielu śmiałych i niekonwencjonalnych rozwiązaniach technicznych, do których można zaliczyć:

  1. Konstrukcję zamka – w przedniej części zakończonego napianczem spełniającym jednocześnie funkcję osłabiacza podrzutu. Rozwiązanie to umożliwiło obsługę broni jedną ręką
  2. Konstrukcję mechanizmu spustowego pozwalającego na zmienianie rodzaju ogna bez stosowania przełącznika zmieniacza
  3. Bardzo łatwą wymianę lufy poprzez zastosowanie grzebieniowego połączenia z chwytem
  4. Małą masę i bardzo małe gabaryty

Projekt pistoletu maszynowego RAK. według założeń patentowych

Pistolet skonstruowano z myślą o następujących nabojach: 9 mm nabój Makarowa i nabój czeski wz. 22 Strakonice (o charakterystyce zbliżonej do naboju Makarowa). Koncept działania opierał się na swobodnym odrzucie zamka z opóźnionym ruchem powrotnym. Do zasilania broni służył pudełkowy magazynek liczący 25 naboi zlokalizowany w rękojeści uchwytu. Lewa szczęka magazynka pełniła jednocześnie rolę wyrzutnika łusek. Broń opórcz rękojeści posiadała chwyt przedni (drewniany) służący równiecześnie do podtrzymywania pistoletu ręką przy strzale. Metalowa kolba składana była połączona za pomocą rozciętej tulei. Kolba mogła być ustawiona w 3 położeniach: całkowicie złożona, złożona z odchylonym trzewikiem służącym jako przedni chwyt broni, rozłożona do strzelania z ramienia. Pistolet miał być transportowany w futerale bądź luzem na pasku przewleczonym przez rozciętą tuleję kolby.

9 mm pistolet maszynowy RAK nr seryjny 008 (zamek w tylnym położeniu)

Po śmierci prof. Wilniewczyca w 1960r. prace nad prototypem kontynuowano. Broń na etapie prototypu otrzymała roboczą nazwę RAK (Ręczny Automat Komandosów) i uzyskała patent polski nr 53724 udzielony twórcom 20.10.1967. Jednocześnie, w prototypie zmianie poddana została mało użyteczna kolba obrotowa zastępując ją kolbą wysuwaną, jak również wyposażono pistolet w składany uchwyt przedni z tworzywa sztucznego. Pomysłodawcami tych zmian byli inż. Ryszard Chełmicki i inż. Ernest Durasiewicz. Wspomniane modyfikacje weszły w skład patentu dodatkowego nr 657222. Po przeprowadzeniu badań technicznych i eksploatacyjnych prototypów, wprowadzono następną zmianę polegającą na zastosowaniu rozdzielnego opóźniacza zamka. Broń uzyskała akceptację władz wojskowych i w 1964r. przemysł zbrojeniowy przystąpił do jej produkcji seryjnej, zaś od 1965r. pod nazwą 9 mm pistolet maszynowy wz. 1963, znalazła się w uzbrojeniu Wojska Polskiego i organów MSW.

Źródła

  • "Polskie konstrukcje broni strzeleckiej", Piotr Zarzycki & Zbigniew Gwóźdź, 1 stycznia 1993